м. күлүгээн.

побуд. от күлүгүр = 1) затенять, покрывать тенью; затемнять; 2) перен. возводить поклёп, клеветать на кого-л., , очернять кого-л. * */ күлүгэс смешливый. / күлүгээн хулиган. /

аат. Интэлигиэнсийэ бэрэстэбиитэлэ, интэлигиэнсийэҕэ киирсэр киһи. ☉ Интеллигент
[Максим:] Интеллигеҥҥэ күлүгээн силлээтэҕинэ интеллигент баһыыба диэхтээх дуо? Амма Аччыгыйа
Капитан Соколов Дарнау куорат олохтоохторун - оробуочайдар, бааһынайдар уонна интеллигеннэр ортолоругар биир саамай ытыктабыллаах киһи буолар. Софр. Данилов
Егор Егорович саха биир бастыҥ интеллигенэ, кинини норуот ытыктыыр. С. Ефремов

мордьооттоо диэн тэн холб. туһ. Бастаан утаа, ол киһи сиэри таһынан кытаанах көрдөбүллэриттэн саллан, мордьооттоһоро, үрдүк үөрэҕинэн куоһурданан көрөрө. «ХС»
Күлүгээн уол киһиттэн чиэскитик дьүһүлэммитигэр биир кырдьа барбыт киһи тулуйа сатаан баран, төлө ыһыгынна. Онуоха даҕаны уҕараабата эбээт, эбии мордьооттоһуох курдук гынна. «Кыым»

туохт., кэпс. Эн-мин дэһэн бииргэ сырыт, бодорус, куодарыс. ☉ Водиться, знаться, водить компанию с кем-л.
Кини ол кэмҥэ дойдутугар күлүгээн уолаттары кытта сэнньэкэлэһэн доҕордоһоро, ол-бу дьээбэни-баабаны оҥороллоро. Р. Баҕатаайыскай
Кэлин, күн сириттэн 1976 сыллаахха арахсыар диэри, үйэ чиэппэрин устата [Эллэй] улгум уола буоламмын, бэрт чугастык сэнньэкэлэһэн сылдьыбытым, саха поэзиятыгар аҕа оҥостубутум. «ХС»

1. көр умньан. Күлүгүрүү көттүлэр куулаттан Отоҥҥо уймаммыт улардар. В. Дедюкин
   Ваня араас муокас формулаҕа, тиэхэ теоремаҕа, этэргэ дылы, ис хааныттан уймаммыкка дылы. С. Федотов
   Кинини тоҕо эрэ испэр киллэрбэппин. Сүпсүгүрэрэ, барыга бары уймана сатыыра бэрт. А. Кривошапкин (тылб.)
   2
   көр айман. [Лоокуут:] Утуйар уум уйманна, Олоҕум чуумпута айманна. Суорун Омоллоон
   [Уйбаан оҕонньор (хараҕын уутун соттор):] Тукаам! Оҕонньоруҥ бараахтаабыт. Оҥоруу буоллаҕа, уйманыма. А. Сыромятникова
   ♦ Окко-маска уймаммат акаары — окко-маска умньаммат акаары диэн курдук (көр от-мас)
   Букатын даҕаны [окко-маска] уймаммат акаары Буоллаҕым дуу диэммин санаатым! С. Руфов
   Кыыс эрэйдээх тапталлааҕын Малдьаҕары үүрбүттэриттэн ордук аймаммыт — окко-маска уймаммат буола харааччы иирэн хаалбыт. СҮК. Ууга уймаммат, илиигэ иҥнибэт (киһи) — сиэрэ суох быһыыланар, айдааны тардааччы, күлүгээн. ☉ Неисправимый, отпетый (о человеке)
   Ол сахха олус үчүгэй оҕо үһү. Онтон ууга уймаммат, илиигэ иҥнибэт күлэр күлүгээн, иһээччи буолан барбыт. Э. Соколов

сыптарый диэнтэн хай
аата. Онтон сороҕор көннөрү сыптарыйыыны, сөтөллүүнү да кыайан эмтээбэтэҕим эмиэ баар. Болот Боотур
♦ Сыптараҥ (сыптараҥнаах) ынах курдук сутуйда кэпс., кур. — мөкү холобур атыттары көҕүтэр, куһаҕаҥҥа уһуйар, түргэнник тарҕанар диэн этии. ☉ соотв. дурной пример заразителен (букв. гадит, как корова, страдающая поносом)
Ити барыта хаамаайы, күлүгээн Тобохов кутуруга. Сыптараҥ ынах курдук кини уолаттары сутуйар. Далан
[Сэмэн чаччыына:] Биир сыптараҥ ынах бүтүн хотон иһин сутуйарыгар дылы, [Көкөт күтүр] бүтүн нэһилиэги бутуйдаҕа дии. Эрилик Эристиин
ср. карач.-балк. зыбырыкъ, кирг. шытарак, шатрах ‘понос’

1. даҕ. Бэрик ылар идэлээх, бэрик ыларын таптыыр. ☉ Любящий брать взятки
   Ымсыы тойоту ылыннарар Ымсыылаах утах, Бэригимсэх тойоту биэскилиир Минньигэс мэҥиэ кини [арыгы] буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Бэркэ Гирини аһыйбыттара, Бэригимсэх саҥа киһиэхэ үөрэнэ охсор ыарахан. Н. Некрасов (тылб.)
2. аат суолт. Бэрик ылааччы. ☉ Взяточник
   [Варя:] Ол биһиги умнаһыттарбыт дуо, дьонтон босхо ылар. Баҕар, хойут ити дьонуҥ бэригимсэхтэр эбит диэхтэрэ. С. Ефремов
   Биһиги арыгыһыттары, күлүгээннэри, үлэттэн куотар көппөлөрү, бэригимсэхтэри абааһы көрөбүт. ЫКТ. Кини [Серго Орджоникидзе] киһиэхэ эрэ барытыгар биллэр бэригимсэхтэртэн, хааһынаны хоро таһааччылартан улаханнык абарарын этэрэ. «Ленин с.»

1. даҕ., сөбүлээб. Сэлээрчэх майгылаах, сырыы. ☉ Развратный, распутный
   Мин ол содурбун дуу, күлүгээммин дуу, дьахтар быраҕан барыаҕын?! Софр. Данилов
   Чэпчэки, содур дьахтар эбит диэммин биирдэ да чугаһаппатаҕым. Болот Боотур
   Сардаана ыраас таптала, сырдык ыра санаата содур киһи кирдээх атаҕынан тэпсиллибитэ. С. Никифоров
2. аат суолт. Сэлээрчэх майгы, чэпчэки сыһыан (дьахтар, эр киһи сыһыаннаһыыларыгар). ☉ Разврат, распутство, блуд
   Арыгыны, күүлэйи, содуру таптыыр куһаҕан дьон эмиэ бааллар. И. Гоголев
   [Ити кыыс] хаартыһытынан, арыгыһытынан, сэлээрчэҕинэн, содурунан бу дэриэбинэ ыалын кэлэппит күтүр. Эрилик Эристиин
   Содур — туспа, таптал — атын: уҥуор-маҥаар тураллар, Суох буолуохтун ити икки өйдөбүлү бутуйар. Ш. Руставели (тылб.)
   ср. монг. садар ‘разврат, распутство’, туркм. саадыр ‘грубый, скверный, плохой’

сыһыан т.
1. Саҥарааччы этэр санаатын эмискэ өйдүү биэрэн, умнубутун өйдөөн этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает внезапное припоминание высказываемой мысли говорящим (да, кстати, правда, конечно)
Арба, сүбэһиттэрдээх этим буолбат дуо? Суорун Омоллоон
Ээ, арба, хаһан кэргэннэниэх курдуккунуй? Амма Аччыгыйа
Арба, оннук этэ дуу. А. Федоров. Биэриэм, кэмчи хамнаһыҥ Тиийбэтэ буолуо, арба. И. Гоголев
2. Саҥарааччы күлэн-үгэргээн этэрин, сөбүлээбэт сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает иронию, отрицательное отношение говорящего (а как же, конечно же)
Арба, эн чолоҕор уолгун, арба, эн күлүгээн бырааккын туох кыайдаҕай?! П. Ойуунускай
Арба, эйигин тойон уола кэлэн ылыа. А. Софронов
Кинээс, арба, мин тылбын ылыммакка, эйигин көмүскэһэрэ буолуо. А. Федоров. Арба, эн кыыһыҥ ынахтарыттан хайдах гынан элбэх үүтү ыларын биһиги билбэт үһүбүт дуо? С. Ефремов