аат. Дьиэ иннигэр хаара күрдьүллүбүт сир, тиэргэн. ☉ Очищенное от снега место перед домом, дворик. Киэҥ кысаһа. Тэҥн. тусаһа, тэлгэһэ

сөхсүт диэнтэн атын
туһ. Дьиэ-уот сөхсүтүллэр, Тэлгэһэ киэҥник күрдьүллэр. К. Туйаарыскай
Кулууп, медпуун эргэ дьиэлэртэн сөхсүтүллэн баар буоллулар. «ХС»

аат. Элбэхтик тэпсиллэн кытааппыт хаар (хол., тэлгэһэҕэ). ☉ Утоптанный, затвердевший снег
Мууһуран хаалбыт чигдини тоҕута тэптэрэн, аттаах этэрээттэр ааһаллар. Эрилик Эристиин
Соня атаҕын тыаһа тоҥ суол чигдитигэр куучургуура. М. Доҕордуурап
Арай дьон кэлэн хаары кэһэн чигди оҥорбут суоллара баар. Ф. Захаров
△ Кыһын хаара күрдьүллүбүт, тэпсиллибит тэлгэһэ, тиэргэн. ☉ Утоптанный или очищенный от снега зимний двор
Ытым ыал чигдитигэр ыстанан киирэр да, соһумардык үрэн ньаргыйа түһэр. Амма Аччыгыйа
Киэҥник күрдьүллүбүт чигдигэ хас да таһаҕас тиэллибит оҕус, ат сыарҕалара тураллар. Болот Боотур
Оһох кыыма кытыастан олорор, мэктиэтигэр чигди иһэ кытта сырдаан көстөр буолбут. Р. Кулаковский. Күрдьүллүбүт чигдигэ атахтарын тыаһа чоочугураһан оҕонньотторум тэлгэһэҕэ кэллилэр. Н. Борисов
ср. бур. жэгдэлхэ ‘накатать дорогу’

сыһ. Субурҕа курдук, субуруччу. ☉ Выстраивая что-л. в один длинный ряд, вереницей
Ый үөрэн мичилийтэ, Ыйдаҥатын дьиримнэтэн, Сулустары хомуйтуур Субурҕалыы холбооттуур. «ХС»
Бурдугу аһаҕас куумунаҕа хоннорор буоллахха, субурҕалыы чөмөхтөөн баран, солуоманан сабыллар. СОТ
Субурҕалыы күрдьүллүбүт хаар үчүгэйдик чиҥиир. САССР КСХКҮү

тарай диэнтэн көстө түһүү. «ПО-2» сөмөлүөт …… аллара сырылаан түһэн, күрдьүллүбүт киэҥ суолунан дабдалыйа сүүрэн иһэн, тарас гына тохтуу биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Эдэр киһи атаҕынан тиҥилэхтиир, модьууннаах убаһа тарас гынар, ымыйалаах кымыс быччас гынар. А-ИМН ОЫЭБЫ

аат. Хаар күрдьүллэн мунньуллубута эбэтэр ол-бу бөх тоҕуллубут чөмөҕө. ☉ Куча снега или всякого мусора, отбросов
Хоруу хаһыллар сиринэн, хаамыыттан хаамыы утуу-субуу ыраастанан, икки өттүнэн күрдьүк буолан истэ. Софр. Данилов
Таһырдьа тахсан күрдьүккэ анньан кэбиспит тайах маһын ылар, үтүлүгүнэн тайаҕын кырыатын сотор. Н. Якутскай
Күрдьүк хайыҥар саһан сытар бандьыыттар кинини [Харачааһы] соҕотохто «тос» гыннаран кэбиһиэхтэрин эмиэ сөп. П. Филиппов

туохт. Эрчимнээх, дохсун «тип-тип» тыастаах буол, оннук тыаһаан тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать что-л. энергично, интенсивно, издавая громкий дробный стук
Харылаампый хойгуота күрдьүллүбүт тоҥ буорга түстэ. Онуоха дьэ бары өрүһүспүт курдук үлэлээн тибийбитинэн бардылар. А. Фёдоров
Аан хатанан эрэ бүтэрин кытта үрүҥнэр кэлэн тоҥсуйан тибийдилэр. И. Никифоров
Ахсаана биллибэт элбэх бүлүмүөттэр, буускалар тыастара эмиэ өрө тибийэ түстүлэр. «ХС»

сыһ. Үрдүк гына тугу эмэ кыйа, бүүрүктүү. ☉ В виде выступа вдоль, вокруг чего-л.
Кыараҕас тэлгэһэ модьоҕолуу күрдьүллүбүт. Амма Аччыгыйа
Иннигэр эмискэ сирэ хараарыс, аҥас гынна, онтон модьоҕолуу тибиллибит хомурах үрдүттэн дириҥ көҥүскэ көтөн эрэрин өйдөөтө. Болот Боотур
Модьоҕолуу т о ҥ му т м уу с ү р д ү н кырпай хаар маҥхаппытыгар, кустар тах сан олороллоро харааран, бэрт үчүгэйдик көстөллөр. Н. Якутскай

I
көт диэнтэн тиэт
көрүҥ. Күөлү үрдүнэн кыракый «По-2» сөмөлүөт иҥнэйэ-иҥнэйэ, эргийэ көппөхтөөн баран …… аллара сырылаан түһэн, күрдьүллүбүт киэҥ суолунан дабдалыйа сүүрэн иһэн, тарас гына тохтуу биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Биирдэ күнүс, форточкабытынан, хоспутугар барабыай көтөн киирдэ. Төттөрү-таары көппөхтөөтө, эркиҥҥэ, муннукка тиийэн кэтиллимэхтээтэ. И. Сосин
II
туохт. Көппөх курдук оҥор; ону-маны бэрээдэгэ суох чөмөхтүү бырах. ☉ Скучивать, складывать в кучу, как попало
Хомсомуолга киирээри көрдөһөн Кумааҕы бөҕөнү көппөхтөөтө... С. Васильев
Бүлүмүөт тиҥийэр, битийэр: Хаан өстөөх өлүгэ көппөхтүү Траншея иннигэр тэлгэнэр. В. Правосуд (тылб.)

I
аат. Күрэх муҥхатыгар кэлбит собону эһэргэ аналлаах күрдьүллүбүт сир. ☉ Специально отведённое, очищенное от снега место, куда сваливают рыбу, добытую неводом
Муҥ ханы тэбээн, тиэйэн баран дьон майдааны тула туран сүбэлэстилэр. Б о л о т Б о о т у р. Майдааҥҥа хаалбыт балыктары хомуйа сылдьан, халтарыйан Гриша этэрбэстэрин оһунан ууну киллэрдэ. Г. Попов
Балык элбэх! Майдааны киэҥник күрдьүөҕүҥ! «ХС»
II
аат.
1. Киһи-сүөһү элбэхтик мустар, үп-ас оонньуур, күрэс былдьаһар түһүлгэтэ. ☉ Место для проведения разных мероприятий (игр, состязаний и т. п.), площадь
Оччоҕо, бу кэмҥэ, саас …… сад быыһыгар, майдааннарга ыччат бөҕө мустан, көр, оонньуу бөҕөнү тардаллара. Суорун Омоллоон
Бастыҥ хотуур үлэтигэр — Балым майдаан дьаарбаҥар Хоруйа охсо киириэх пит Хоһоон-ырыа тэнитиэхпит. А. Абаҕыыныскай
Сарсыарда наҕылыччы чэйдээн баран, мунньахтыыр майдааҥҥа тиийбиппит, киһи бөҕө тоҕуоруспут. Ф. Постников
2. кэпс. Айдаан-куйдаан, сүпсүлгэн; иирсээн. ☉ Шум-гам; скандал
Мотуруона уола ити майдаантан куттанан …… ытаа да ытаа буола сырыттаҕына, Ньукулай дабыдалыттан харбаан ылла. Н. Түгүнүүрэп
Боппууда Матырыас, үрэх хэ киирэн күрүлүүр күнүс …… мэнэрийэн дьонун-сэргэтин долгутта, уруу дьонун уйулҕаларын көтүтэн майдаан бөҕөнү түһэрдэ. И Н Х Б. Левинсон туох диэй? Ити айылаах майдааны оҥорон баран, Гончаренко хараҕар аны хайа сирэйинэн көстүөй? А. Фадеев (тылб.)
ср. др.-тюрк. майдан ‘равнина, свободное место, место борьбы’
III
аат., эргэр. Хаартыһыттарга түҥэтии кэнниттэн хаалбыт хаарты холуодата. ☉ Часть карточной колоды, оставшаяся после раздачи игрокам
Доропуун майдаан саамай ортотугар сыппыт биэс-алта хаартыны ылан хаҥас илиитигэр тэниччи тутан олорбохтоото. И. Никифоров