көр дьалбаар
Олорор дьиэм Дьон көрөрүгэр Кур бэйэтэ Кубулуйан көрбөт. Хаһаайына, Хата дьалбаатыйар, Күрүөтэ-хаһаата Көтүллэн хаалар. В. Гольдеров

туохт. Курдуу оҥор. ☉ Делать обод, опояску летней берестяной юрты (урасы). Ураһатын оһуордуур, ойуулуур, курдуулуур, сатыы далбар иһити тиктэрэр, …… дал, күрүө, хаһаа оҥортуур. Саха фольк.

табый диэнтэн бэй
туһ. Кини [Борокуоппай] Уһун Күөлгэ олохсуйан, икки ынаҕар дэлэгэй күрүө-хаһаа туттан баран, бууттан ордук сирин табынан солооһун оҥостуммута. А. Бэрияк

хорой I диэнтэн холб. туһ. Болугур оҕонньор аттыгар хороһон олорбут ыттара, буурҕаттан чаҕыйан, ыйылаһа-ыйылаһа хаарга хаптаһаллар. Н. Якутскай
Күөл илин өттүгэр сиҥнэн эрэр хотонноох балаҕан — тохтубут күрүө-хаһаа сүллүгэстэрэ хороһон көстөллөр. Н. Лугинов

туохт.
1. Туох эмэ таһынан барбатын, куоппатын курдук хай, бүөлээ. ☉ Преграждать что-л., делать преграду чему-л.
Баай Барыылаах, Байанай Тойон! Ардай аһыылаахтаргын, Харай, хаамнаа, Аһын, харыһый! Суорун Омоллоон
[Бүлүү эбэ] Аартыккын быһыт хаамнаан, Өрө мөҥүөҥ, оргуйуоҥ. Сааскы курдук халааннаан, Муора буолан кутуллуоҥ. Эллэй
2. Сүөһүнү, кыылы хаайар күрүөтэ, хаһаата оҥор. ☉ Ставить, возводить изгородь, заграждение (для скота, зверей). Эллэй Боотур бастаан биир-икки сүөһүтүгэр хаамнаан дал, күрүө, хаһаа оҥортуур. БСИ ЛНКИСО-1938

I
даҕ. Хастаабыт курдук биир тэҥ аһаҕас, килэгир. ☉ Ровный, чистый, открытый, словно ободранный, обнажённый
[Субан туруйа] Суй маҥан халлааны Субатынан соҕус Суруйа охсон кэлбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Муус устар уон алта күнүгэр куорат таһыгар тахсан хаххата суох сир хаара ууллан — суй хара буолтун көрөн сөхтүм. «Кыым»
Ходуһабыт күрүөтэ-хаһаата суох суй аһаҕас буолан, букатыннаахтык хаалбыт, үөттэринэн, талахтарынан бүрүллүбүт. «Кыым»
II
тыаһы үт. т. Туох эмэ түргэнник сурулаан ааһарын тыаһа. ☉ Подражание свисту быстро проносящегося предмета.

туохт.
1. Ойоҕоһуҥ диэки намтаан бар (хол., тыы, сөмөлүөт). ☉ Крениться, давать крен (напр., о судне, самолете)
Тыыбыт хаҥас өттүгэр иҥнэйэн барда.  Сөмөлүөт түһээри иҥнэйдэ, Дьэ, Бүлүү эбэккэм, эҕэрдэ! И. Гоголев. Санитарнай сөмөлүөт хаҥас өттүнэн иҥнэйэн, аллара санньыйан, бөһүөлэги үрдүнэн эргийэн күрүлээтэ. А. Федоров
2. Кыҥнары бар, кыҥнары түс (баччааҥҥа дылы хамнаабакка көнөтүк турбут туох эмэ). ☉ Склониться, наклониться набок, в сторону
Иҥнэйэн эрэр эрэһээҥки күрүө дьөлөҕөһүнэн Үүйэлээх күөл кытыытыгар баар буола түстүлэр. Л. Попов
Күөл илин өттүгэр сиҥнэн эрэр хотонноох балаҕан, иҥнэйбит сэргэ, тохтубут күрүө-хаһаа сүллүгэстэрэ хороһон көстөллөр. Н. Лугинов
Тиит иҥнэйдэр иҥнэйэн, хойуу лабаалара адаарыйбытынан, сууллуу ыарын уйбакка булгурута барбыт мутуктарынан отон уктаах сиргэ бүтэҥитик ньир гынан түстэ. П. Аввакумов

аат. Дьиэ-уот туттан олорорго аналлаах, чааһынай бас билиигэ бэриллибит күрүөлээх-хаһаалаах учаастак сир. ☉ Участок земли, выделенный для частного пользования, усадьба
Борокуоппай көрдөһөн туран, паай сирин уонна уһаайбатын оннун манна анатан, кыстык угун саҕа балаҕан оҥостон, бэйэтэ туспа буруо таһааран ыал буолбута. А. Бэрияк
Сорох эдэр дьон сүөһү тутуохтарын, уһаайбаҕа хортуоппуй, оҕуруот аһа үүннэрэн түбүгүрүөхтэрин баҕарбат буоллулар. НД ДК
Саха ыалын уһаайбата күрүөтэ-хаһаата, дала, кыбыыта, үүт күрүөтэ суох өйдөммөт. АЭ ӨӨКХ. Кыра да буоллар, туспа бас билэр уһаайбалаахтара эмиэ үчүгэй курдук. НТП СОоЭС

аат. Ойуур иһигэр маһа суох халтаҥ, кураанах сир. ☉ Небольшой луг на опушке или посреди леса, поляна
[Наһаар] ойуур иһигэр ырааһыйа баарыгар киирэн төҥүргэс үрдүгэр олордо. Суорун Омоллоон
Куруҥ ойуур быыһыгар, булгунньах тэллэҕинээҕи ырааһыйаҕа киирдибит. П. Егоров
Чуумпу, наҕыл Алыһардаах үрэх үрдүгэр, чээл күөх ойуур ортотугар, улахан ырааһыйаҕа олорор Дьэдьэннээх сайылык барахсан. С. Никифоров
△ Дьиэ-уот, тутуулар, күрүө-хаһаа, быыстарыгар ордубут ыраас сир. ☉ Небольшая открытая площадка среди построек, лужайка
Тэлгэһэ ырааһыйатын тулалыыр бэстэр чиргэл лабаалара таҥнары намылыһан нухарыһа таалбыттар. Софр. Данилов
Кинилэр кулууп иннинээҕи ырааһыйаҕа мунньустан үҥкүүлээн күөгэппитинэн бардылар. М. Доҕордуурап
Бөртөлүөт бөһүөлэк хоту өттүнээҕи киэҥ ырааһыйаҕа чэпчэкитик дэгдэс гынан олордо. П. Аввакумов

аат.
1. Сүөһүнү, кыылы хаайар күрүө, хаһаа. ☉ Изгородь, заграждение для скота, зверей
Сүөһүлэр хотоҥҥо кубулутуллубут хаамнарга тураллар. Далан
Куобахтары хаамҥа үүрэн киллэрэн баран, кэбэҕэстик тутан бултаныллар. ТСКБ
Барааннар намыһах күрүөлээх хаамнарыттан хап-хара харахтаах муус-маҥан ньуурдара быгара. Г. Николаева (тылб.)
2. Өрүс, үрэх уута устар хаата. ☉ Русло реки, речки
Үксүгэр уу олус түргэнник тоҕо анньан, өрүс хаамын да биллэрбэккэ соҕотохто быччас гыннаран кэбиһэр. Н. Лугинов
Урут оҕонньоттор уу хаамын хамсатар эрдэхтэринэ, ходуһа өрүү чээл күөҕүнэн алла турара хайдахтаах курдук кэрэ, астык көстүү этэй?! Хомус Уйбаан
Үрэхтэрэ хаамыттан таҕыстаҕына, улахан халаан буолар кутталлаах. «Кыым»
3. Туох эмэ таһынан барбатын, куоппатын курдук хайан, бүөлээн оҥоруу, оннук оҥоһук. ☉ Ограждение, преграда, барьер
Сиэрдийэлэри кэккэлэтэн киэҥкуоҥ хаам оҥороллор, ону тула тыраахтарынан буор астараллар. Далан
Кыһыҥҥы тымныыга ититэр турба тоҥмотун диэн эрбии көөбүлүн кутарга хаптаһынынан хаам оҥороллоро. «Кыым»
ср. монг. гам ‘бережливость; осторожность’