даҕ. Көстөн турар, мөккүөрэ суох. ☉ Явный, очевидный, видимый
Туох да көстөр-биллэр төрүөтэ суох көтөн «сир» гынан хааллылар. Амма Аччыгыйа
Кэнники үөскээбит былыргы [үһүйээннэр] бэйэлэрэ эмиэ биир туһунан бэлиэ өрүттээхтэр — ол кинилэр көстөр-биллэр кылаассабай майгыннара буолар. Суорун Омоллоон
Манна халлаан сырдыгар кинилэргэ көстүбэккэ-биллибэккэ тоһуур тэрийэр хайдах да табыллыа суох. Н. Якутскай
Якутский → Якутский
көстөр-биллэр
Еще переводы:
көстөрдүк (Якутский → Якутский)
сыһ. Харахха көстөр курдук, көстөр-биллэр курдук. ☉ Явно, заметно, ощутимо
Холкуостаах олоҕо аны көстөрдүк тупсубут. С. Данилов
Инники өттүгэр ыытар үлэлэрэ кинилэргэ тугу дьоллуоҕа …… харахтарыгар хартыына буолан элэҥнээн көстөрдүк эттэ. М. Доҕордуурап
видимый (Русский → Якутский)
- прич. от видеть; 2. прил. (доступный зрению) көстөр, харахха көстөр; видимый мир көстөр аан дойду; 3. прил. (кажущийся) көстүүтүгэр эрэ, көрөргө эрэ (баар); его видимая весёлость не обманула нас кө- рөргө эрэ көрдөөҕөр албыннаппатахпыт; 4. прил. (явный) көстөр, биллэр-көстөр; для этого нет никакой видимой причины итиниэхэ ханнык даҕаны биллэр-көстөр төрүөт суох.
курдат (Якутский → Якутский)
сыһ. Тугу эмэ нөҥүө (ааһар), туох эмэ нөҥүө (көстөр, биллэр). ☉ Насквозь (напр., проходить, видеть)
Дьэс тэриэлкэлии өтөр-өтөр Быылы курдат күн көстөр. Р. Баҕатаайыскай
Кутуллубут ас Курдат көстөр Курустаал иһиттэрин Кутан таһаараллар. Н. Степанов
ср. монг. хурдан ‘скорость, быстрота; быстрый; быстро’
көстө-биллэ (Якутский → Якутский)
сыһ. Илэ, илэбааччы. ☉ Явным образом, совершенно очевидно
Күүрээннэрдээх үлэлэрэ Көстөбиллэ күүһүрбүт. С. Зверев
Көтөр да сырыыта көстө-биллэ уларыйда. Күннүк Уурастыырап
Күндүл саас Күөгэйэр күөҕүн Көҕүһү кэҥэтэр Күндү, минньигэс сыта Көстө-биллэ баар! П. Тобуруокап
[Маарыйа:] Оттон Сиэҥкэни туох көстө-биллэ сиһин курбуулаабыта буолуой? Күндэ
напоказ (Русский → Якутский)
нареч. көрдөрүүгэ; көстө-биллэ сатаан; делать что-л. напоказ тугу эмэ көстө--биллэ сатаан оҥор.
курдаттыы (Якутский → Якутский)
сыһ.
1. Тугу эмэ нөҥүө ааһар, тахсар курдук. ☉ Насквозь
Моойторук бөдүргэйигэр эбиэн ырба курдаттыы саайыллыбыт. Амма Аччыгыйа
[Күннэй:] Айа буола-буола... Оттон миигин буулдьа курдаттыы сүүрбүтэ айата суох эбитэ буолуо дуо? Суорун Омоллоон
2. Быһа ааһар, тахсар курдук. ☉ Прямо, напрямик
Бэйэтэ дьиэ аннынан курдаттыы сылдьар гына иин хастыбыт. Саха фольк. Манна курдаттыы киирэн хоммуттар. Амма Аччыгыйа
3. Туох эмэ бүтэй нөҥүө (көстөр, биллэр). ☉ Виднеться сквозь, через что-л. Илиитин хамсаттаҕын ахсын лаппаакытын уҥуохтара таҥас бүтэй курдаттыы биллэ сылдьаллар. Г. Колесов
Гулуобуска ырааҕы кээмэйдээһини курдаттыы көстөр нымса илиниэйкэ көмөтүнэн быһаараллар. МНА ФГ
♦ Курдаттыы таай — чуолкай көрбөккө-билбэккэ эрэ сөпкө сэрэй. ☉ Узнать интуитивно, догадаться
Силтэһин айыыта-буруйа суоҕун сүрэҕэ-быара курдаттыы таайан өтө билэрэ. Күннүк Уурастыырап
Билигин да курдаттыы таайан буруйдааҕы булан сылдьабын. Суорун Омоллоон. Курдаттыы тартарар — ис сүрэҕиттэн, дууһатыттан туохха эмэ баҕарар, ымсыырар, ахтар. ☉ Чувствовать непреодолимое влечение, страсть к комучему-л.; сильно страдать, тосковать по кому-чему-л. [Борцов аргыый:] Уонна, уолаттаар, дойдубун ахтарым бэрт..
Курдаттыы тартара сылдьабын. Софр. Данилов
[Киристиинэ] мэлдьи Сэмэни өйдөөн, курдаттыы тартара сылдьарыттан, мэктиэтигэр, киһи хараҕар биллэр гына хотторон барда. Д. Таас
кыларый (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Аалыллан, сыппаан мүлүрүй. ☉ Притупиться, сточиться
[Көтөр аал] Тостубат укулаат тимир долуолаах, Кыларыйбат ыстаал кынаттаах, Оҕуруктаах куйаар кутуруктаах Оботтоох чупчурҕан тумустаах. С. Зверев
Батыйа биир биилээх, биир уһуктаах Хоодуот уол үс өргөстөөх Кыларыйбат аҕыс биилээх Буолуох тустаах. И. Гоголев
Ньыгыл таас иэнигэр Роланд батаһын сырбатта, Гранит таас бытарыйа кыырайда, Ыстаал тыаһа лыҥкыныы дуорайда, Батаһын кылаана да кыларыйбата. АЕВ ОҮИ
2. көсп. Күүһүҥ, кыаҕыҥ баранан мөлтөө, ахсаа. ☉ Терять силы, постепенно слабеть
Имири эһэр, имнии сүтэрэр Аралдьыйбат андаҕардаах, Кыларыйбат кыһамньылаах …… Этэрээти тэриммиттэрэ. Эллэй
Бу курдук кыыдааннаах кыһын кыларыйбытын кэннэ, көмнөх хаар көспүтүн кэннэ, көрдөөх күөх сайын көстүбүтүн кэннэ, …… бу мин төрүттээбитим төрүүр оҕолор төрүөхтэрин тухары төннүбэккэ төлкөлөнө туруохтарын. В. Протодьяконов
3. көсп. Ахсааҥҥынан аҕыйаа, көҕүрээ. ☉ Уменьшаться, становиться меньше (о количестве чего-л.)
Төрөөбүт кыраайбытын, кини ханна да хатыламмат туспа кэрээбэт кэрэтин, …… кыларыйбат кылаатын хостуур, тимир суолу тирбиитэтэр, саҥа куораттары сандаардар, үтүө санаалаах бар-дьонун, …… ким хоһуйуой! «ХС»
Ян Чи-чао маҥхааһайдарыттан ити үүнүү биир да туорааҕа кыларыйыа суохтаах. С. Сарыг-оол (тылб.)
♦ Кылаана <да> кыларыйбат(ах) көр кылаан II. Кыларыйар (кыларыйан турар) кырдьык — адьас дьиҥчахчы, көстөр-биллэр, дакаастанар кырдьык. ☉ Истинная правда, святая истина, правда-матка
Кыларыйар кырдьыгынан эттэххэ, Слепцовтар тапталынан ыһыахтамматах дьоннор. Оннук төрүттэригэр-уустарыгар да суоҕа. М. Ефимов
Эн миигин билиҥҥээҥҥэ диэри албынныыр диэн абатыйыма, кыларыйан турар кырдьыкпын суруйабын. И. Федосеев
Тоҕо сымыйалыахпыный? Барыта кыларыйан турар кырдьыгы кэпсиибин. «Кыым»
ангиналаа (Якутский → Якутский)
туохт., эмп. Таҥалайыҥ, бэлэһиҥ былчархайдарын тымнытан, сүһүрдэн ыарый. ☉ Заболевать ангиной. Ньургун балта ангиналаабыт. Сахаайа ангиналаабыт
□ Морозова ангиналаабыт быһыылаах, ол кутталлаах ээ
А. Пантелеев (тылб.). Эпэрээссийэ куттала суох, кини кэнниттэн ыарыһах киһи уопсай туруга көстө-биллэ тупсар, ангиналаабат буолар. МСМ ХАХ
көҥүллэн (Якутский → Якутский)
көҥүллээ диэнтэн атын., бэй
туһ. Ити оҕо көрүүтэ икки, дьиэ ис тэрээһинэ, ас астаныыта икки баар. Сити иккиттэн босхолоноро буоллар, дьахтар көстө-биллэ көҥүллэниэ этэ. Күндэ
Бултаммыт түүлээх тириитэ булт көҥүллэммит болдьоҕун иһигэр тута туттарыллан иһиэхтээх. С. Никифоров
саһарыктый (Якутский → Якутский)
туохт. Наар саһаран көһүн, биллэ саһархай дьүһүннэн. ☉ Выделяться желтизной, желтеть
Быһыллыбыт бурдук хадьымала саһарыктыйан көстөрө. Суорун Омоллоон
Күһүн кэлэн, эргиччи от-мас …… саһарыктыйа сырдаабыт. И. Сосин
Уһун, киэҥ кырдалга саҥа суоруллубут дүлүҥнэр силии курдук саһарыктыйаллар. А. Фёдоров