Якутские буквы:

Якутский → Русский

көччөх

молодая осенняя утка (уже летающая).

Якутский → Якутский

көччөх

аат.
1. Күһүҥҥү көтөн эрэр кус оҕото. Молодая осенняя утка (уже летающая или начинающая летать)
Көбүөхтэс көччөхтөөх, Барылас бараахтаах, Бырылас былдьырыыттаах, Дойҕохтуур лоокууттаах, Үөхсэр чөкчөҥөлөөх, Өһүргэс үгүрүөлээх [дойду эбит]. Күннүк Уурастыырап
Күөл уута долгуннурда, Үөр көччөх кэлэн түстэ. Баал Хабырыыс
Кэлбит кус-хаас көччөхтөрүн көтүтэн айаҥҥа хомуммуттара ыраатта. П. Филиппов
2. көсп. Олоххо, үлэҕэ саҥа киирэр эдэр оҕо киһи (дьон). Молодая поросль, только вступающая во взрослую жизнь (о людях)
Күммүт сирин көччөхтөрө, Күндү көмүс чыычаахтарбыт, Эһиги ыал, дьон буолан, Иэримэ дьиэни тэриниҥ! Суорун Омоллоон
Мин көмүс көччөхтөрбүн сүтэрэммин, Өстөөххө уоттаахтык абарбытым. Эллэй
Көччөх буолан көт — төрөппүттэриҥ дьиэлэриттэн, көрүүлэриттэн, бүөбэйдэриттэн арахсан, олох суолугар үктэн. Вступить в самостоятельную жизнь, покинуть родительский дом, выйти изпод опеки родителей
Үгүс сыллар аастылар Көччөх буолан көппүттэн, Көрдүм онтон Киэҥ аан дойду кэрэтин. С. Данилов
Хас биирбит олоҕун суола Атын атынын көөрпүт, Көччөх буолан көппүппүт. И. Эртюков. Көччөх гынан көтүт — бүөбэйдээн, улаатыннаран, олох суолугар атаар (ыччаты — үксүгэр төрөппүттэр тустарынан). Вырастить, выпестовать, поднять, поставить на ноги (ребенка)
Кэлиҥ даа, көччөх гынан көтүппүт Күүстээх-уохтаах уолаттарым. И. Егоров
Кини [эбэм] миигин адьас аччыгый эрдэхпиттэн оҕолообут, көмүс-ньээкэ уйабыттан көччөх гынан көтүппүт күн сиригэр күндү киһим. А. Кривошапкин (тылб.)


Еще переводы:

көччөхтүү

көччөхтүү (Якутский → Якутский)

сыһ. Көччөх курдук, көччөх көтөрүнүү. Подобно молодой птице, птенцу (летающему)
Көччөхтүү көтөр кугас атыыр туйаҕын анныгар хаппыт суол киһини аймаһыта табыгырыырын иһиллээн турбуппут. Ч. Айтматов (тылб.)

күөмчүлэт

күөмчүлэт (Якутский → Якутский)

күөмчүлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Түрмэлэри төлүтэ тэбиэхтэрэ Көҥүллэрин күөмчүлэппиттэр Көччөх курдук көҥүлгэ көтүөхтэрэ. Болот Боотур. [Лоһуор Ньукуус:] Уолбутун тоҕо аҥаардастыы күөмчүлэтиэхпитий, биһиги баарбыт дии. И. Семенов

арылыас

арылыас (Якутский → Якутский)

көр орулуос
Алаастарбыт күөллэрэ, Атыыр арылыас Аламай уу хараҕынан Арыйа тарпыт курдук, Арылыйа чаҕылыһан хааллылар. Саха фольк. Күөх хонууларга күргүөмүнэн көччөх оҕотунуу көрүлээтилэр, арылыас оҕотунуу дайдылар. Суорун Омоллоон
[Кыыспыт] Кулгааҕын тыаһа Куһугураччы көтөр Арылыас кус кынатын курдук, Куугунаан хаалла. П. Ядрихинскай

боруон

боруон (Якутский → Якутский)

аат. Сэрии инники кирбиитэ, сэриилэһэр аармыйа. Действующая армия и район, который она занимает, фронт
Биһиэхэ боруон сакааһа диэн этэрбэстэри эмиэ тиктэрэллэрэ. С. Тумат
[Дуолан] Кыырыктаах сэрии боруонугар Кыргыһа баран иһэрэ. Күннүк Уурастыырап
Мин, көмүс көччөхтөрбүн сүтэрэммин, Өстөөххө уоттаахтык абарбытым, Военкомакка көрдөһүү киллэрэммин, Саа тутан боруоҥҥа барбытым. Эллэй

көрчөх

көрчөх (Якутский → Якутский)

көр көччөх
Эн биһикки көмүс уйабытыгар Иитиллибиттэртэн икки көрчөх көтөн бардылар. Эллэй
Көрчөх кус Күөх халлааныгар көтө турбут. Д. Говоров
Кини күҥҥэ көрбүт көрчөх гынан көтүппүт көмүс чыычааҕа диэн Октябрината эрэ. М. Попов
Көмүс уйабыттан көрчөх оҥорон, Үс уол оҕону көтүттүм этэ. М. Джалиль (тылб.)

алыҥах

алыҥах (Якутский → Якутский)

аат.
1.
көр арыҥах. Алыҥах маһы Анныттан түөрдэ, Сытынньаҥ дүлүҥү сыылларда, Эмэх маһы эргиттэ. П. Ядрихинскай
«[Кыыспыт] сытыары-сымнаҕас, алыҥах маһы атыллыы илик оҕо», — диэбиттэрэ. А. Бэрияк
Ат сылгытын Алыҥах мас гына Тэбэн кэбистэ [биһиги киһибит — бухатыыр]. Күннүк Уурастыырап
2. Тыа иһигэр лааҥкылаах, дулҕалаах маардыҥы сир. Болотистое, заросшее кустарником, травой место в лесу
Алыҥаҕар андыта саарбыт, Толоонугар туруйата тохтообут, Көлүйэтигэр көччөҕө үөрдээбит дойду эбит. С. Васильев

луҥкур

луҥкур (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Луҥку быһыылан, былыттанан чуумпур (халлааны этэргэ); чуумпур, наскый (тыаны, сиридой дуну эт эргэ). Становиться пасмурным и тихим (о погоде); становиться спокойным, затихать (о природе)
Халлаан луҥкурбут.  Оттоох уу атаҕар Көччөх кус маатыргыыр, Луҥкурбут күөл хараҕар Балык оонньоон чалымныыр. С. Васильев
Көстөр-көстүбэт күөх саҕах таах туруу бараан дойду. Чураадыйа луҥкуран сытта. И. Данилов
Улуу э б э убаҕас уута луҥкурда, кыыспыт былыт хараҥаран барда. С. Данилов
2. эргэр. Бүтэйдэнэн кыайан салгылаабакка сииккэ ыллар, сытый. Отсыревать, гнить
От түгэҕэ луҥкурбут. ПЭК СЯЯ
ср. эвенк. лунгур ‘вечер’

сайыы

сайыы (Якутский → Якутский)

  1. сай I диэнтэн хай. аата. Сааһын, сайыы түһүүтэ, Күһүн, көччөх көтүүтэ, — Күөстэммиттии эрэнэн, Көлүччэбэр — Эйиэхэ — Көмүс аалыы көтөҕө Сылааһыгар үктэнэн Сыбдыгырыы сүүрэрим. М. Тимофеев
  2. Саас күөл мууһа, хаар уута түһэн, дьөлө дьуххарбыта. Весенняя полынья на озере, образованная талыми водами. Күөлбүтүгэр сайыы таҕыстаҕына, туу угуохпут. Сайыы күөнэҕэ
    Эр дьон субу-субу чугас күөллэртэн талахха тиһиллибит сайыы сордоҥун ат икки өттүгэр, ньидьир курдук, ыҥырдан тахсаллар. Нэртэ
  3. эргэр. Халлаан алын кырыыта, сиксигэ. Нижняя кромка (неба)
    У даҕан дьахтар Ойук былытыгар олорон, Сандаҕаннаах халлааны Сайыытынан көтүтэн Сатараан түһэн истэ. М. Тимофеев-Терёшкин
    [Бухатыыр] дьахтар, иэйикээн иэйиитин иэйэ, туойукаан туойуутун туойа, арҕаа халлаан алын сайыытын диэки баран эрэр саҥата иһиллибит. Эрилик Эристиин
чуубурҕаа

чуубурҕаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт.
1. «Чууп-чууп» дииргэ маарынныыр синньигэс саҥаны таһаар. Производить, издавать высокие пищащие звуки, пищать, попискивать. Чоппуускалар чуубурҕаатылар
2. Кылгастык, сытыытык тыаһаа (хол., ытыллыбыт буулдьаны этэргэ). Резко, пронзительно просвистеть (напр., о выпущенной пуле). Тулабар буулдьалар чуубурҕаатылар
3. кэпс. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ утары саҥар, утары эт. Безбоязненно, бесстрашно высказывать свои мысли
[Мэхээс:] Илэ дэриэтинньик кутаа уотунан кулгуйан эрдэҕин көр эрэ! Чуубурҕаан эр! П. Ойуунускай
[Дааса (уоһун иһигэр):] Хомуньуус да син киһи буоллаҕа дии. [Сүөкүлэ:] Чэ, дөссө чуубурҕаа эрэ! А. Софронов
[Дьыбардаан:] Туох даа, нохойдоон? Тугу-тугу чуубургуугун? Көрүҥ эрэ, чоочой туллумайдаах Көччөх бэйэтэ дохсунун! К. Туйаарыскай

быыра

быыра (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Былыр сэриигэ киһини эбэтэр булду дьөлө быраҕан өлөрөр сэп: кылгас үҥүү, эбэтэр улахан быһах. В старину: метательное оружие (боевое и охотничье) — короткое копье (дротик) или большой нож. Үрүҥ Уоланы Кустук курдук Куоһатан кэбистэ, Быыра курдук Быһыылатта, Ох курдук оҥортордо. П. Ойуунускай
Умуннум быһыылаах хабылык хабарбытын, Умуннум быһыылаах быыра быраҕарбытын. Л. Попов
Бырахпыт быыратааҕар быдан түргэнник ойон унаарытан истэ. С. Васильев
Быыра быһах эргэр. — былыр булду эбэтэр өстөөҕү дьөлө быраҕан өлөрөргө туттуллар улахан быһах. В старину: большой метательный нож, применявшийся на охоте и войне. Кыыра Кыстай хатын обургу, быыра быһаххын аргыстаһан, чохороон сүгэҕин доҕордоһон — кыа хааны үктэллэнэн хара хааны моойторуктанан бэттэх көрөн мичиҥнээн көр! Саха фольк. Быыра бытык — хараҥаччы кутуругун курдук тыраҕастаан тарааммыт бытык (уот иччитэ Хатан Тэмиэрийэни ойуулуур эпиитэт). Борода, похожая на хвост ласточки (эпитет, используемый при описании духа огня Хатан Тэмиэрийэ)
Аал уот иччитэ Быыра бытык, Хатан Тэмиэрийэ, Түүнүк тө-бө, күөнэ көччөҕөр, Аан уххан, тойон эһэм! — Бултуу тахсар күммэр — көрдөстүм. Саха нар. ыр. II