сов. (пойти на лад) көн, табылын; олоххун бул, олохтон.

учащ.-длит. скрипеть на разные лады (напр. при ходьбе по мёрзлому снегу).

1. и. д. от хабырыйыс=; 2. трения, столкновения, нелады (во взаимоотношениях).

II сов. 1. что, муз. настройдаа; настроить рояль роялы настройдаа; 2. что, радио туруор; настроить приёмник на данную волну приёмнигы туһааннаах долгуҥҥа туруор; 3. что (наладить) иит; настроить станки станоктары иит; 4. кого-чего (внушить ка-кие-л. чувства) санаата үөскэт, санааҕа киллэр, санаалаа; настроить всех на весёлый лад киһини барытын үөрэр-көтөр санаалаа; настроить против кого-л. кими эмэ утары санаалаа.

дэлэт диэнтэн хай
аата. Дьон олоҕун чэпчэтии, уйгуну дэлэтии биһиги, учуонайдар, биир сүрүн сорукпут, ытык иэспит буолар. Г. Угаров
Тыа хаһаайыстыбатын бородуукталарын дэлэтиини ситиһэргэ быһаарыылаах усулуобуйанан үлэ оҥорумтуота халбаҥнаабакка үрдээһинэ буолар. ТХЭ
Лада Романовна отуттан тахса сыл үрүҥ илгэни дэлэтиигэ үлэлээн баран, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор. ФП МХ

мн. (ед. неполадка ж.) разг. 1. сатайыы, сатайыылар, моһуогуруулар; устранить неполадки в работе үлэҕэ тахсыбыт сатайыыны туорат; 2. (нелады) иирсээн, этиһии.

м. 1. (отсутствие согласованности) сөп буолумуу, сатарыйыы, атарахсыйыы; разлад в работе үлэҕэ атарахсыйыы; 2. (нелады) иирээн, атаан; семейный разлад дьиэ кэргэн иирээнэ; вносить разлад сатарыйыы- ыы таһаар.

сыһ. Нуучча тылынан. ☉ По-русски, на русском языке
Нууччалыы суруй. Нууччалыы саҥар.  «Бу нууччалыы билбэт баар хара сор!» — диир Эрдэлиир Миитэрэй. Амма Аччыгыйа
Эҕэрдэлэр кэннилэриттэн А.Е. Кулаковскай харда тылы н у у ччалыы эттэ. Суорун Омоллоон
△ Нууч ча курдук, нууччаҕа маарынныырдыы. ☉ На русский лад, как русский
Сөдүөччүйэ симиттэн, нууччалыы үрдүк муннун төбөтүн туттуммахтаан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Николай Спиридонович Намыһах уҥуохтаах, н у у ччалыы кыһыл хааннаах, эйэҕэс, үтүөкэн майгылаах киһи. Н. Заболоцкай
Баадай Барыыс нууччалыы үрдүк мас олбуорун иһигэр киһи-сүөһү бөҕө тоҕуоруспут. С. Никифоров

мест. м. (своя ж., своё с. свой мн.) 1. бэйэ (гиэнэ); любить свою родину бэйэҥ ийэ дойдугун таптаа; жить своим трудом бэйэҥ үлэҕинэн олор; я отдам своё пальто мин бэйэм соммун биэриэм; у него свой велосипед кини бэйэтэ велосипедтаах; 2. в знач. сущ. своё с. бэйэ гиэнэ; он своего не упустит кини бэйэтин гиэнин куоттарыа суоҕа; 3. в знач. сущ. свой мн. (родственники) дьон, бэйэ дьоно; 4. прил. (своеобразный) бэйэ (туспа); у него своё понимание кини бэйэтэ туспа өйдөбүллээх; 5. прил. (надлежащий) бэйэтин; всё в своё время придёт бэйэтин кэмигэр барыта буолан иһиэ; # по-своему 1) (по своему желанию) бэйэ баҕатын хоту; 2) (на свой лад) бэйэтэ туспатык, уратытык; сам не свой, сама не своя бэйэм бэйэбин атыҥырыыбын (ис долгуйууттан, айманыыт-тан уларыйан хаалан); своего рода туһугар, бэйэтэ биир туспа; умереть своей смертью өлүүгэр өл, үйэҕин туолан өл.

аат.
1.
сүбэ-ама диэн курдук. Тоҕонохтон тутуһар Доҕор киһи булбакка, Сүбэ-соргу көрдөһөн Сүгүрүйэ турарбын Сүөргүлээхтии көрүмэ. С. Данилов
Кини тыаҕа куотар туһунан дьон сүбэтин-соргутун ылыммакка дьиэтигэр оттуу хаалбыта. Н. Заболоцкай
Эн аны туора киһини кими да эрэнимэ. Кинилэртэн үүттээх-ааннаах сүбэни-соргуну эрэйимэ. В. Титов
2. Тугу эмэ оҥорор, туохтан эмэ быыһанар ньыма. ☉ Способ, метод совершения чего-л., избавления от чего-л.
Мантан быыһаныахха айылаах Туох сүбэ-соргу баар буолаарай? Өксөкүлээх Өлөксөй
Тыа сиригэр бу быһыыны-майгыны [сүүйсүүлээх оонньууну] тохтотор сүбэни-соргуну үчүгэй, эйэлээх олох туһунан кичэйэн үчүгэйдик кэпсээн тарҕатыахха сөп. Эрилик Эристиин
3. Туохха эмэ биир санааланыы, эйэ дэмнээх буолуу. ☉ Единодушие, мир, лад
Сүүс ыал мустан, мунньахтаан, Сүрүн дьүүлү буллулар, Сүбэ-соргу холбооттоон, «Түмсүү» холкуос буоллулар. Эллэй
Хас эмэ өттүттэн көмөлүүр, сүбэ-соргу холбоһор эрэ буоллаҕына, итинник улахан үлэҕэ сорунар наада. А. Сыромятникова
Ол киэһэ мунньах буолта, Онно баара: сүбэ-соргу, Истиҥ санааны кэпсэтии, Арыт ыга кыыһырсыы. А. Бэрияк