дьирэй диэнтэн холб. туһ. Тигинэччи үүммүт Тиит мастар Тиэрэ түһүөх курдук Дьирэһэн тураллар. А. Софронов
Тэҥкэ тииттэр лиҥкинэһэн Дьирэһэ тэбинэн тураннар, Имил-дьимил иһийэн Иһиллиир курдуктар. С. Зверев

даҕ. Лөглөйөн көстөр, лөглөйбүт быһыылаах. ☉ Большой, возвышающийся холмообразно. Ойуур сэдэхсийэн барда. Лиҥкинэспит аарыма т и и т т э р и , хара талаҕынан быысаһан, лөглөҕөр үөттэр солбуйдулар. С о ф р. Д анилов

I
д а ҕ. Лиҥкинээн тыаһыыр, лиҥкинэс тыастаах. ☉ Издающий громкие гулкие звуки, гулкий (напр., о колоколе). Собуор лиҥкир куолакала Соһумардык доргуйар: Манна дьон ортотугар Манчаарыны сууттууллар. И. Ч аҕылҕан. Тэҥн. лиҥкинэс II
II
даҕ., кэпс. Бииртэн биир бөдөҥ, наар бөдөҥ (үүнэн турар мас тары, дьону этэргэ); оннук мастардаах. ☉ Крупный, один другого крупнее, как на подбор (обычно о деревьях, людях); состоящий только из крупных деревьев (о лесе)
Сэдэх титирик ардайдаах лиҥкир харыйа мас кэллэ. Амма Аччыгыйа
Тыа баһа иччилээхтик куугунуур. Лиҥкир тииттэр адаархай лабааларыттан хаар таҥнары саккырыыр. С. Никифоров
Уопсай дьиэлэригэр аҕыс лиҥкир эр киһи олорор хоһун нуучча эмээхсинэ соҕотоҕун сууйан тиниктэһэр. Н. Габышев. Тумара киэҥ-кэтит туундаратын сыыйаннар, Лиҥкир буураттар лиһигирэччи сиэлэллэр. П. Л амутскай (тылб.). Тэҥн. лиҥкинэс III, лоҥкур

I
туохт. Былаастаах буол. ☉ Получить, заиметь власть
Сирдьиттэр уонна старейшиналар кэргэннэрин үтүөлэр (биллиилээхтэр) диэн ааттыыллара. Үтүөлэр бииһи талбыттарынан дьаһайар былаастаммыттара. КФП БАаДИ
II
туохт. Булкаастаах буол. ☉ Быть смешанным, разнородным
Бу маартан илин диэки тыата хоойдонон, ортотунан лиҥкинэспит тииттэри кытта туналҕан хатыҥ чараҥ былаастанан сыыйа өрө тахсан …… хаалар. Уустаах Избеков

туохт., поэт. Олус хойуу буолан биир тэҥ аргыыйдык нуоҕаҥныы, долгулдьуйа хамсаа; оннук буолан көһүн (хол., ойуур, тыа). ☉ Тихо, мерно покачиваться, представляя собой сплошной, густой массив (напр., о лесе)
Ойуурдаах уҥуоргу кытыла байым күөҕүнэн долгураҥныыр: өргөстөөх харыйалар, лиҥкинэс тииттэр, биир кэлимсэ күөх тыа буолан, оргууй суугунуу тураллар. Л. Попов

туттул. сыһыан холб. Этиллэр түбэлтэ сөҕөр-махтайар санааны үөскэтэр диэн бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает чувство восхищения, изумления, удивления говорящего, вызываемое содержанием высказываемого (к изумлению, к восхищению, к удивлению)
Киһи сөҕүөх, оччоҕо ити поэт бобуулаах кэриэтэ этэ. Н. Габышев
Киһи сөҕүөх, итинтэн сорохтор тыыннаах ордоллоро. «ХС»
Киһи сөҕүөх, үрэх уҥа өттүгэр баай тииттэр лиҥкинэһэллэр, оттон хаҥас кытылыгар, дьоҕус хочолор эҥэрдэригэр, муус маҥан сотолоох хатыҥнар суугунууллар. «ХС»

даҕ. Курулас-харылас; дохсун (хол., уу, ардах туһунан). ☉ Бурлящий (напр., о воде); проливной (о дожде)
Устар муус күрүлэс тыаһа, кус-хаас саҥата саас кэрэ да муусука буоллаҕа. Далан
Орхон өрүс баһыгар лиҥкинэс тыалар, дириҥ хаспахтар, сир анныттан тыгыалыыр итии уулар, күрүлэс күрүлгэннэр, таас очуостар бааллар. И. Федосеев
Сир тымырын быһа хаспыппыт, өлүү болдьохтоох, ол күн күрүлэс ардах түспүтэ. ДФС КК

эҥэй I диэнтэн арыт
көстүү. Мастар быыстарынан Өлүөнэ киэҥ хочото эҥэлдьийэн, куорат таҥараларын дьиэлэрин солотуулаах кириэстэрэ кыһыл көмүс өҥүнэн оонньоон …… көһүннүлэр. В. Протодьяконов. Бөдөҥ лиҥкинэс тииттэрдээх сиһи өҥөйөөттөрүн кытта, төп-төгүрүк, толору уулаах күөл эҥэлдьийэн көһүннэ И. Никифоров
Лиҥкир тиит ойуур быыһынан, тэйиччи соҕус, ыраас сир эҥэлдьийэн көһүннэ. С. Никифоров

1. даҕ. Өрүс, үрэх түбэлэригэр торолуйан үүнэр бөдөҥ, үрдүк (мас); улахан, үрдүк лиҥкинэс мастаах (тыа). ☉ Крупный, высокий (о прибрежных деревьях); имеющий большие, высокие, стройные деревья (о лесе)
   Тэҥкэ харыйатын курдук көнө киһи (өс ном.). Тэҥкэ тииттэр төбөлөрө элэҥнээн, сөмөлүөт субу кэтиллиэх курдук таҥнары сатыылаабыта. Суорун Омоллоон
   [Дьөгүөркэ] Түбэ тэҥкэ тииттэрин Үрдүгүттэн дьулайда. М. Ефимов
2. аат суолт. Өрүс, үрэх кытыытынааҕы улахан, үрдүк лиҥкинэс мастаах тыа. ☉ Прибрежный лес с крупными стройными деревьями
   Ырыых-ыраах, өрүс тэҥкэтигэр, кэҕэ этэн чоргуйар. Н. Якутскай
   Таастаах, муохтаах тэҥкэлэргэ, үрүйэлэргэ сиибиктэ диэн …… кыһынын хагдарыйбат от үүнэр. Далан
   Тэҥкэ, ойуур иһинээҕи солооһун өтөх сирдэр отторун уонна бурдуктарын үүнүүтэ быйыл мөлтөх. Г. Попов
   ср. эвенк. тэҥгкэ ‘террасовый лес’, тэнкэ ‘обрывистый берег; коренной берег’

I
лаҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Уохтаах аттара Уунаҥнаһа сүүрдүлэр, Лабаа тардан куйахтара Лаҥкынаһа түстүлэр. М. Ефимов
Бары таҥара дьиэлэрин куолакаллара уон араас куолаһынан лаҥкынаһа, лиҥкинэһэ дуораһыйаллара. «Чолбон»
II
даҕ. Лаҥкынаан тыа һыыр, лаҥкынаан иһиллэр. ☉ Издающий громкие гулкие протяжные звуки
Лаҥкынас тыас.  Биир кэм лаҥкынас, ла һыгырас тыас ортотугар киирэн, д ь а хтар кулгааҕын саба тутунна. Софр. Д анилов. Байыаннай киһи, быһыыта-киэбэ сула, чырбалдьыгас, туттара-хаптара сытыы, хоһуун, саҥата-иҥэтэ лаҥкынас буолуон сөп этэ. «ХС»