Якутские буквы:

Якутский → Русский

лыҥкыр

подр. звону тонких стеклянных сосудов, разбитого стекла, звуку падения небольших металлических предметов; үрүүм-кэлэр лынкыр гыннылар рюмки зазвенели.

Якутский → Якутский

лыҥкыр

  1. тыаһы үт. т. Хатан чуор тыастаах предмет дэгэттэнэн доргуйар тыаһа. ☉ Подражание звону
    Чуораан биир лыҥкыр тыаһынан Салгыылаах тык кылырдыыр. Күннүк Уурастыырап
  2. даҕ. суолт., кэпс. Лыҥкыныыр тыас таах, лыҥкынас. ☉ Звонкий, звенящий (звук); издающий такой звук (напр., о предмете из серебра, золота)
    Күөх лаампатын чараас тааһын Биир кэм лыҥкыр тыаһыныын Саҥата суох ыллыы-ыллыы, На д я с а н а а а р а а һ ы н А рг ы стаһан айанныыр. П. Тобуруокап
    Гриша, санаата табыллан, лыҥкыр ырыанан дайа сылдьар. С. Тумат
    Барахсан Максим Петрович Аһыыр иһитэ лыҥкыр кыһыл көмүс, Хамначчыта — муҥур сүүс, Т ү ө һ э — уордьан бүтүннүү. А. Грибоедов (тылб.)
    ср. кирг. дыҥгыр-дыҥгыр ‘звукоподражание дроби, трескотне; подражание звуку балалайки’

лыҥкыр гын

биирдэм тыас туохт. Доргуйан дэгэттэнэн чуордук тыаһаан ыл. ☉ Издавать, производить звон с недолгим эхом (напр., о колокольчике, стекле)
Түннүк тааһын тыаһа лыҥкыр гынна. М. Доҕордуурап. Кыра тык күлсүү буолла, бэрэссэдээтэл чуораа ны лыҥкыр гыннарда. Амма Аччы гыйа

кыҥкыр-лыҥкыр

I
тыаһы үт. т. Ылтаһынтан, өстүөкүлэттэн оҥоһуллубут кыра эттиктэр бэйэ-бэйэлэригэр охсуллан тыаһыылларын курдук тыас. ☉ Звук, производимый стуком друг о друга мелких предметов из жести, стекла
Улуу ойуун Хаҥыл буурдуу Быыратта ойуоккалыыр. Кыҥкыр-лыҥкыр, Чылырчылыр Кыаһааннара кылырдыыр. В. Лебедев (тылб.)
II
1. даҕ. Кыҥкынас-лыҥкынас (куолас, саҥа туһунан). ☉ Звонкий, тонкий (о голосе)
Гитара, эн Кыҥкыр-лыҥкыр куоласкынан Кыталыкка дьүөрэҕин. А. Бродников
2. сыһ. суолт. Кыҥкыначчы-лыҥкыначчы (саҥар, ыллаа). ☉ Звонко, нежным звонким тонким голосом (петь)
Кылбаҥ маҥан кыталык …… кыҥкыр-лыҥкыр саҥаран, Кылбалдьыйа көппүтэ. М. Хара
Сотору соҕус буолаат, кыҥкыр-лыҥкыр ыллыы-ыллыы халлаантан сэттэ кыталык …… ырааһыйа ортотугар кэлэн кынтас гына олоро түстүлэр. Г. Угаров

лыҥкыр-лыҥкыр

сыһ., кэпс. Сырыы аайы «лыҥкыр» гына тыаһаан, лыҥ кынаан. ☉ М е р н о з в е н я , з в я к а я
Лыҥкыр-лыҥкыр тыаһаа.  Лаампата суол очурун Барытын ааҕар курдук Л ы ҥ к ы рлыҥкыр тыаһыы иһэр. П. Тобуруокап
Чуораан чопчу сибэккилэр Лыҥ кыр-лыҥкыр хамсыыллар, Араас атын бэйэлээхтэр Үөрүү курдук чаҕылхайдар. «ХС»

Еще переводы:

динь-динь-дйнь

динь-динь-дйнь (Русский → Якутский)

межд. лыҥ-лыҥ, лыҥкыр--лыҥкыр.

салгыылаахтык

салгыылаахтык (Якутский → Якутский)

көр салгымтыалаахтык
Бардар бараммат суолунан сылаалаахтык, салгыылаахтык айаннаан иһэҕин. ПАО ЫА
Чуораан биир лыҥкыр тыаһынан Салгыылаахтык кылырдыыр. А. Пушкин (тылб.)

кыыртыы

кыыртыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Кыырт курдук. ☉ Подобно ястребу, по-ястребиному
[Өрөкөчөй] кэтит сытыы котокоонун лыҥкыр гына субуйа тардан ылаат, кыыртыы саҥарбытынан таһырдьа ыстаммыта. Далан

илбириҥсэ

илбириҥсэ (Якутский → Якутский)

аат., кэпс., сэнээн., сөбүлээб. Илбирийбит куһаҕан таҥастаах киһи. ☉ Человек в плохой, изодранной, рваной одежде, в лохмотьях
Түннүк тааһа лыҥкыр гынна, сыап тыаһа кылыгырыы түстэ. Уохтаах ыт үрэн баргыйда. Интэринээт илбириҥсэлэрэ буолуо. Түрмэҕэ сытыппыт киһи баар ини! Амма Аччыгыйа

көлүөскэ

көлүөскэ (Якутский → Якутский)

көр көлөөскө I
Сарсыарда уһааттарыттан бэгэччэгинэн быһыллыбыт, аата суоҕар кыһыл көмүс көлүөскэлээх киһи илиитин булбуттар. Саха ост. I
Саҥаһа, кыһыл көмүс көлүөскэ буолан, сиргэ лыҥкыр гына түспүтүн ылан Айбаҥса удаҕан аата суох тарбаҕар анньынан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ III

лыҥкырдаа

лыҥкырдаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Биир кэм эйэҥнээн, биэтэҥнээн тохтоло суох арыттаахтык «лыҥкыр» гынан ис (хол., бытаан хаамыылаах ат чуораанын тыаһа). ☉ Издавать непрерывный отрывистый звон, звенеть, звякать (напр., о колокольчике у лошади, идущей медленным шагом)
Куоттарбыт торуойка чуорааннара лыҥкырдыы, атахтара уонна күлүктэрэ элэҥнэһэ хааллылар. Л. Толстой (тылб.)

урбачый

урбачый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Олус түргэнник, ыксаабыттыы хамсан. ☉ Двигаться очень быстро, вертеться, метаться
Кыталык көтөрүм Кыһалҕата суохтук Кыҥкыр-лыҥкыр саҥараат, Өрө урбачыйан тахсан Көтөн сараадыйа турда. Саха нар. ыр. I
Дьаакып кумааҕыларын хомунан, номнуо урбачыйан эрэрин бэйэтэ да өйдүөмүнэ хаалла. Н. Заболоцкай
Ылдьаа иннинэн туох эрэ сүүнэ улахан урбачыйа көтөн, хараҕын иирдэрэ. М. Горькай (тылб.)
2. Элбэхтик кэл-бар, айаннаа. ☉ Разъезжать, колесить, мотаться
Бөрө бэрт ыраах сиринэн урбачыйбыта да, холооннооҕун булбатаҕа. Р. Кулаковскай
Ол-бу дойдулар, үрэх бастарын араас муннуктарынан урбачыйа сатаабыт бэйэтэ этэ. Н. Заболоцкай
Сир түҥэтигэр ыраах ыырдарынан, улаҕа нэһилиэктэринэн урбачыйара. БС ЫА

дай

дай (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тэмтэйэн көппөккө, ууну кырсынан кынаттаргынан охсунан түргэнник бар, көт. ☉ Быстро разбежаться, размахивая крыльями, намереваясь взлететь вверх
Андылар дайан талыгырастылар да, өрө көтөн хааллылар. Амма Аччыгыйа
Күөл саҕатыттан чугас таллан куоҕас дайан лаһыйар. И. Егоров
△ поэт. Көт. ☉ Взлетать; пари 'ть
Күөрэгэй чыычааҕым, Күөх оттон дайаҕын. Эллэй
Көтөрдөр салгыҥҥа дайаллар, Дайаллар да төннөн түһэллэр. Р. Баҕатаайыскай
2. Дабыдалланан дайар кэмҥэр тиий (кус оҕотун туһунан). ☉ Дойти до поры своего оперения, подняться (встать) на крыльях (о птенцах водоплавающих птиц)
Анды оҕото дайыа эрэ кэрэх, көттөр көтөн үрдүгү былдьаһар. П. Филиппов
3. көсп. Чэпчэкитик, түргэнник хаампсиимп, сүүр-көт. ☉ Идти, ходить быстрой и легкой походкой, порхать (легко и быстро перескакивая с места на место)
Сөдүөччүйэ хааман-сиимэн дайбытынан барда. Амма Аччыгыйа
Гриша санаата табыллан, лыҥкыр ырыанан дайа сылдьар. С. Тумат
△ Илиилэргин даллатан хаамп, сүүр (оҕо туһунан). ☉ Ходить, бежать, взмахивая руками (о ребенке)
Сибилигин аҕай тырымныы дайар оҕом, күндү доҕорум умсубуттара. М. Доҕордуурап
Оҕо көтө дайара - дьол. С. Васильев

чуораан

чуораан (Якутский → Якутский)

аат. Хамсаттахха улахан, хатан тыаһы таһаарар тэрил (кыра куолакал курдук быһыылаах — хол., оскуолаҕа уруок бүппүтүн-саҕаламмытын биллэрэн тыаһатарга аналлаах). ☉ Колокольчик; звонок
Бэрэссэдээтэл чуораанын лыҥкыр гыннарда. Амма Аччыгыйа
Чуораан тыаһын тэҥҥэ даҕаспытынан кылааска уолаттар бөтөрөҥнөһөн киирдилэр. Т. Находкина
Прошка кэлэн аан чуораанын тыаһатта. М. Прилежаева (тылб.)
♦ Алтан чуораан айахпынан поэт. көр айах I
Алайаана лаглардыырбын Алтан чуораан айахпынан Айааран аҕыннахпына, Амньыраабыт санаам аралдьыйар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Имнэригиҥ хааннара Кэхтибиттиир эбит диэн, Алтан чуораан айаҕа Аҕыйбыта буолуо диэн, Ахсарбаттай буолумаҥ! С. Зверев
◊ Тиһэх чуораан көр тиһэх I
Оскуола тиһэх чуораана тыаһаан бүттэ. ПА. Чуораан от — чуораанныҥы быһыылаах сибэккилээх от. ☉ Колокольчик (цветок)
Чуораан от, сир симэҕэ Чугдаар дьоллоох ырыалаахтар. М. Тимофеев
Чыычаах оҕолоро чуораан оттор, гвоздикалар үрдүлэринэн сарыкынайа дайбыттар. Айысхаана
Оттортон чуораан оттор, ромашкалар, василёктар, хаарыйар от (крапива), репейник (лопух), ньээм киһиэхэ эрэ барытыгар биллэллэр. КВА Б
ср. эвенк. чооран, негид. чоян ‘колокольчик’

тыал

тыал (Якутский → Якутский)

аат. Айылҕаҕа салгын сүүрээнэ, хамсааһына. ☉ Ветер
Күн анныгар күлүгэ да көстүбэккэ күүһүргүүр баар үһү (тааб.: тыал). Тыалбыт тохтообото, сарсыарда турбуппут ордук бэргээбиккэ дылы буолбут. А. Софронов
[Мэник Мэнигийээн] баран истэҕинэ эмискэ сүрдээх тыал түһэр. Суорун Омоллоон
Сибиэһэй тыал сирилээн кэлэн, хатыҥнар сэбирдэхтэрин сиккирэтэр. М. Доҕордуурап
♦ Тыалга (быраҕар) ыһар — тугу эмэ (хол., харчыны) туох да туһата суох, мээнэ барыыр. ☉ соотв. пускать по ветру, бросать на ветер. Үбүн-аһын тыалга бырахпыт
□ Бичтэри күндүлээн, харчыгын тыалга ыһыма. Р. Баҕатаайыскай
Бай да, доҕор! Тутууну аҥаарын да оҥорбокко сылдьан, хайдах оннук элбэҕи [харчыны] тыалга ыстыбыт? С. Никифоров. Тыал киллэрбэт кэпс. — ханнык да көрдөһүүнү ылыммат, истэ да барбат. ☉ Быть глухим ко всяким просьбам (букв. не пропускает (даже) ветер). Көрдөһөн көрдүм да, тойонум тыал киллэрбэтэ
□ — Кырдьык этэбин, — диэтэ кини
— Ханан даҕаны тыал киллэрбэт. Уйгурова приёмҥа хайдах сылдьыбытын, миниистир тугу ыйыппытын …… үтүгүннэрэн хатылаата. Р. Баҕатаайыскай. Тыал <тыаһын> курдук истэр — ончу болҕойбот, кыһаллыбат, кулгааҕын таһынан аһарар. ☉ соотв. пропускать мимо ушей
[Охоноон] үгэһинэн тыал тыаһын курдук истэн кэбиһиэн баҕарда да, бу сырыыга ол соччо кыайтарбата, иһигэр кыйыттан кэллэ. Н. Лугинов
[Маайа Алааппыйа кэлэ сылдьыбытын] силиэстийэһиккэ санатан көрбүтэ да, анарааҥҥыта тыал тыаһын курдук истибитэ быһыылааҕа, соччо болҕойбут көрүҥэ көстүбэтэҕэ. П. Аввакумов
Эн итини тыал тыаһын курдук истимэ, хаайыыга сылдьыы, олоххо табыллыбат буолуу диэн улахан боппуруос. Н. Босиков. Тыал хоту сылдьар — ким тугу эппитинэн сылдьар, бэйэ санаата суох (киһи). ☉ соотв. куда ветер дует. Тыал хоту сылдьар киһи (өс ном.). Тылын тыалга (сиргэбуорга, сыыска) быраҕар — тугу эмэ оҥоруох буолан эрэннэрэн баран толорбот. ☉ соотв. бросать слова на ветер
Тылларын тыалга бырахпат дьон (өс ном.). «Дьээдьэ Вася» эттэ да сокуон. Тылын тыалга бырахпат киһи. «ХС»
Слепнёв хаһан да тылын тыалга бырахпат этэ. «Кыым»
◊ Ардах-хаар тыала — куһаҕан күндьыл кэлиэн иннинэ түһэр тыал. ☉ Ветер к непогоде. Ардах-хаар тыала түспүт. Көмнөҕү түһэрэр тыал — маска, мас лабааларыгар түһэн мустубут хаары түһэрэр күүстээх тыал (олунньу саҥатыгар түһэр). ☉ Ветер, сдувающий снег с деревьев (в начале февраля). Бу көмнөҕү түһэрэр тыал. Сата тыал көр сата
2
Өргөннөөх сата тыал таһырдьа Ыһыыра-хаһыыра турбута. Күннүк Уурастыырап
Онтон сата тыал сапсыйбыт, Уот курбуу чаҕылҕан дапсыйбыт, Сааллар этиҥ лүҥсүйбүт, Самыыр ыаҕастыы куппут. Болот Боотур. Сиккиэр тыал — биллэр-биллибэт кыра тыал. ☉ Лёгкий ветерок
Аргыый таптыы имэрийтээ, Аартык сөрүүн сиккиэр тыала, Дьолу эрэ, дьолу түстээ, Күөх лаампа лыҥкыр тыаһа! П. Тобуруокап
Маҥнай сиккиэр тыал түстэ, онтон күүһүрэн мастар лабааларын хамсатан эйэҥэлэттэ. Л. Попов
Сиккиэр тыал мутукча сыттаах, Сэбирдэх сирилэс тыастаах. Баал Хабырыыс
Силлиэ тыал көр силлиэ. Халыҥ хаар суугунуур, Хатааһын чуҥкунуур, Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр. П. Ойуунускай
Күөх нуолур хатыҥҥа силлиэ тыал түспэтэ, Көй элбэх сэбирдэх ол тыалтан күүрбэтэ. Эллэй. Сири куурдар тыал — чалбах уутун көтүтэн бадарааны куурдар тыал (ыам ыйын ортото түһэр). ☉ Ветер, сушащий землю. Сири куурдар тыал түһэн абыраата. Хаар хараардар тыал — хаары уулларар тыал (муус устар бүтүүтэ түһэр). ☉ Ветер, ускоряющий таяние снега (в конце апреля). Хаар хараардар тыал быйыл эрдэлээбит. Хахсаат тыал — сааскы тымныы тыал. ☉ Холодный весенний ветер
Халыҥ көмнөх үллүктэрин Хахсаат тыалбыт хастыы ыһан, Хара тыабыт мастара, Хампа күөхтээх хаарыан сайын Хаһан кэлэр диэбиттии, Хамсыытыаһыы иэрийдилэр. Күннүк Уурастыырап
Хатыҥ тохтор, үрэллэр Сэбирдэҕин кытары Хахсаат тыалга үүрдэрэн Кэпсиир кэриэс тылларын. П. Тобуруокап
ср. тат. давыл, каракалп. дауыл ‘буря’, коми төв, удмурт. төл ‘ветер’