Якутские буквы:

Якутский → Якутский

мааман

аат. Мууһуруу кэмигэр үөскүү сылдьыбыт, уһун түүлээх, икки ула хан эриллэҕэс аһыылаах, быһыытынан сулуоҥҥа майгынныыр кыыл. Мамонт
Тыһыынчанан сылга ирбэт тоҥҥо Тыыннаах курдук сүдү мааманнар Төйүөрэ, таастыйа сыталлар. И. Ф едосеев. Үрэх дьаарын үлтү тэптэрбиттэригэр мааман этэ-түүтэ тахсан кэллэ. Былыр сир иччитэ дииллэрэ. С. Дадаскинов
Мин …… Саха сиригэр саҥа көстүбүт, табылыннаҕына, бүүсбүтүн тоҥо сытар мааман өлүгүн хостооһун туһунан …… суруйар соҕотох кэрэспэдьиэн анаммытым. «ХС»
Мааман муоһа — тас диэки үүнэн тахс ан үөһ э д иэ ки эрил либи т м аа ман и кки уһун токур аһыылара (билигин үксүгэр киэргэл оҥоһуктары оҥорууга олус сыаналаах матырыйаал быһыытынан тутлар). Бивень мамонта (в наст
вр. счи тается ценным материалом для изго товления ювелирных изделий). Мааман муоһа үрүҥ тараах маамам баттаҕын тарыыр. Н. Габышев
Өлөксөй …… ким хайа иннинэ дьаар сиҥнэрэн таһаарбыт мааман муоһун булан байаары, өрүскэ тыынан устан элээрдэн иһэн, улахан долгуҥҥа оҕустаран, тыытын түгэҕэ көстөн хаалбыт. Н. Абыйчанин


Еще переводы:

түмэл

түмэл (Якутский → Якутский)

саҥа т., мусуой диэн курдук. Түмэлгэ мааман муоһун көрдүбүт
Ивановтар, Эмиэрикэ хас да түмэлигэр сахалар тустарынан экспонаттар хомуллан, көрдөрүүгэ туралларын туһунан истибиттэрэ-билбиттэрэ ырааппыт эбит. «Кыым»
Түмэл халлаан сулустарын кэтээн көрөргө аналлаах обсерваториялааҕа уонна сүүнэ улахан бибилэтиэкэлээҕэ. КФП БАаДИ

муосчут

муосчут (Якутский → Якутский)

аат. Мааман муоһуттан араас оҥоһуктары чочуйан оҥорор киһи. Косторез
Былыр былыргыттан Саха с и р и г э р муосчуттар бааллара. С. Ефремов
Муоһунан оҥоруу ускуустубата сылтан сыл ахсын улам улахан далааһыннанар, эдэр муосчуттар үүнэллэр. «Ленин с.». Декоративнай-прикладной ускуустубаҕа баһылыыр-көһүлүүр оруолу муосчуттар ылаллар. «Кыым»

сэргэстэһиннэри

сэргэстэһиннэри (Якутский → Якутский)

сыһ. Ойоҕос ойоҕосторунан буолар гына, кэккэлэччи (туруор, уур). В ряд, бок о бок (располагать, ставить)
Кинини Бөҕө Байбал уҥуоҕун кытта сэргэстэһиннэри көмпүттэрэ. И. Гоголев
Евгений Александрович уонча мааман муоһун сэргэстэһиннэри уурбут — ол харандаас саҕа көнө муосчаантан остуолга баппат үс-түөрт миэтэрэ усталаах токур суон муоска тиийэ. Н. Габышев
Иван Иванович остуолга ааста, бэттэх олороору гыммытын бары модьуйан, эбэбин кытта сэргэстэһиннэри олортулар. Н. Габышев

тымта

тымта (Якутский → Якутский)

дьөһ. Кими, тугу эмэ киллэрэн, түөрэ холбоон туран, кими, тугу эмэ кытта. Включая кого-что-л., вплоть до кого-чего-л.
Уопсастыба чилиэннэрэ кулуупка кыракый остуолларга манньыаттары, банкноттары уонна да атын былыргы маллары чаһытыттан тымта тэлгэтэн баран олороллор. ФЕВ КК
Эт аһылык эгэлгэтэ, сыалаах балыгыттан соботугар тиийэ, сүөгэйиттэн суоратыгар диэри тымта барыта баар. СН ЭСЭ
«Мааман муоһуттан тымта араас баар», — кырдьаҕаһым мусуойу хайгыыр. «Кыым»

садьый

садьый (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ улаханы (хол., киһини) туора илгэн хамсат, халбарыт. Резким движением отбросить, оттолкнуть кого-что-л. прочь, в сторону
Ньургун киһитин …… туора-маары илгиэлээн тэмтэритэн иһэн умса садьыйан түһэрэр. Н. Лугинов
Мааман муоһа, …… иһирдьэ үмүрү токуруйан, тоҥ буору, хаары хаһарга, охтубут маһы садьыйарга анаммыт эбит. Н. Габышев
Өксүөн туора күрдьэҕинэн уол сирэйигэр дугдуруҥнаата. Ону Матыкый соҕотохто туора садьыйда. У. Нуолур
ср. монг. сажих ‘качать, двигать из стороны в сторону; трясти, потрясать, шевелить’

уустуктаа

уустуктаа (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эмэ уустук оҥор, күчүмэҕэй, судургута суох гын; кыһанан, үчүгэйдик, ураннык оҥор. Выполнить какую-л. ручную работу старательно, красиво, усложняя её деталями
Дьөгүөрдээн кэргэнэ — саҥаһыҥ, Утуйбат, иистэнэ олорор, — Бэлэххэ туттарар таҥаһын Уустуктаан, кыһанан оҥорор. Күннүк Уурастыырап
[Мусуойга] худуоһунньуктар сүүһүнэн хартыыналара, эскиистэрэ, скульптуралара уонна мааман муоһунан уустуктаан оҥорбут үлэлэрэ бааллар. ИОВ ЯК
Бары көтөр кынаттаахтар, Кырдьык, өйдөөх бадахтаахтар... Онтон-мантан буланнар, Оту, түүнү мунньаллар, Уонна олус уустуктааннар, Уйа бэрдин тутталлар. «ХС»

эбээн

эбээн (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Омугунан эбээннэргэ киирсэр киһи. Человек, относящийся по национальности к эвенам, эвен. Саха, эбээн Уот оттон Уруулуу курдук тоһуйбуттар. С. Зверев
    Булчут эбээн мааман чэгиэн муоһун булан, ол муоһунан Владимир Ильич бүүһүн чочуйан оҥорор. Софр. Данилов
    Кырдьаҕас эбээн инньэ диэн саайда эбээт! С. Дадаскинов
  3. даҕ. суолт. Эбээн омугар сыһыаннаах. Эвенский
    Мин дьолбор, Александра Фёдоровна саха, эбээн, дьүкээгир тылынан хайа баҕарар холкутук кэпсэтэр эбит. Н. Заболоцкай
    Нэһилиэккэ орто оскуола иһинэн эбээн тылын үөрэтии уонча сылтан ыла ыытыллар. «Чолбон»
ойуулаа

ойуулаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ көрөн туран эбэтэр өйгүттэн уруһуйдаа, туохха эмэ барыллаан түһэр. Рисовать, делать рисунок на чём-л.
Айдар ыраас илиискэ өҥнөөх харандааһынан саха алааһын ойуулуур. Н. Лугинов
Ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустубаҕа суол аспыт киһинэн Иван Попов буолар. Б. Павлов
Дьиэҕэр кимтэн да кыбыстыбакка уһаныаххын, ойуулуоххун, бэйэҥ сөбүлүүргүнэн киэргэтиэххин сөп. ФВН ТС
2. Ойуунан киэргэт, ойуута оҥор. Украшать рисунком, узором, разрисовывать
Ураһатын оһуордуур, ойуулуур, куйуур баайан хомоҕо балыктыыр, айа оҥостон арҕаа мыраанынан куобахтыыр. Саха фольк. Кирилл Иванович тэһийбэтэҕинэ бэйэтэ тимиртэн охсон оҥорор быһаҕын таба эбэтэр мааман муоһунан ойуулуур. МАП ЧУу
3. көсп. Киһи көрөн олорорун курдук уустаан-ураннаан хоһуй эбэтэр субу баардыы оҥорон, дьүһүннээн көр. Описывать, охарактеризовывать, воспевать когочто-л. или обрисовывать, представлять себе какую-л. картину
Итинтэн сиэттэрэн, кини кэргэннээх олох киэһэтин хайдах атаарыаҕын иһигэр ойуулаан барда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ааптар бу кэпсээнэ оҕолор ыраас дууһалаахтарын, көнө сүрэхтээхтэрин ойуулаан көрдөрөр. «ХС»

суһуктуй

суһуктуй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Арыый, кыратык сырдаа. Светать, рассветать
Халлаан илин кырыыта суһуктуйан барда. Амма Аччыгыйа
Балачча хаамсыбыппыт кэннэ халлаан илин кырыыта суһуктуйан барбыта. Далан
Илгэ туундаратыгар уһун хотугу түүн бүрүүкээтэ. Халлаан күнүс кыратык суһуктуйан ылар, онтон эмиэ боруорбутунан барар. С. Дадаскинов. Тэҥн. суһуй
2. Боруоран, хараҥаран көһүн. Сереть, темнеть
Урут күн ньуура суһуктуйдаҕына, сахалар «күн өллө» дииллэрэ. П. Ойуунускай
Күммүт тахсан сылыйан, эмиэ дьикти ичигэс сарсыарда буолла. Мааман хостуур сирбит эрэ күлүккэ суһуктуйан турар. Н. Габышев
Күн уота олус өһөн суһуктуйан эрэр. М. Доҕордуурап
Чаҕылхай өҥҥүн сүтэрэн өлбөөрүй, кубарый. Блёкнуть, бледнеть
Кулуумбаҕа чуоҕуспут сибэккилэр күнүскүлэриттэн быдан уратыйан, чаҕылхай кырааскалара суһуктуйа нуоҕаспыттар. Софр. Данилов
Оттоох өрүү күөх бэс маһым Иинэн-хатан хаалбыт. Турбутунан суһуктуйан, Хаарыан өҥө хагдарыйбыт. Урсун

сэлии

сэлии (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Сылгы, атын да кыыл атахтарынан олбу-солбу хардыылаан айаннааһына (хаамыы, сүүрүү ыккардынан). Рысь (вид аллюра)
Сэлиитин ыһыктыбакка сыыры түһэн иһэн, уолаттары көрөн, өрө хорос гынаат, ат сиргэнэн, суолтан туора ойдо. Болот Боотур
Уоллаах ыт ынахтарын кэнниттэн сэлиинэн дьиэлэрин диэки түһүнэн кэбиспиттэрэ. Далан
Өр сынньанан этиргээбит ат төгүрүк алаас хонуутугар атара сэлиинэн дьиһигийэн киирэр. Н. Якутскай
2. эргэр. Булт. Охота, промысел
Сэлиигэ барбыттар. Сэлиилэрэ хайдаҕый? ПЭК СЯЯ
Саһылы, кырсаны күһүн атынан эккирэтэн, ытынан туттарыы. Осенняя охота на конях с собаками за лисицами, песцами.
Тарайа сэлии көр тарай
Тарайа сэлиинэн иһэр аттар туора силэллэ түстүлэр, дьон сааларын, саабылаларын харбаан ыллылар. Амма Аччыгыйа
Ыраах эмискэ, Чурапчылыыр айан суолунан сулумах ат туйаҕын тыаһа бөтөрөҥ былаастаах тарайа сэлиинэн барда. «ХС»
II
аат. Уу оҕуһа, мааман. Мамонт
Сэлии Бүлтэстээх диэн топоним баара саха дьоно сэлии диэн мааманы бэйэтин ааттыылларын бигэргэтиһэр. Багдарыын Сүлбэ
Халымаҕа түһэр Берёзовка үрэхтэн сэлии (мамонт) өлүгүн хостууллар. Бу сэлии дьардьамата Санкт-Петербург музейыгар турар. «Сахаада»
Атаас, сэлии көстүбүт сирин этэн биэрэр эбээн аймахха олус улахан аньыы буолар. П. Ламутскай (тылб.)
Сыарҕа сэлиитэ — сыарҕа сыҥааҕа диэн курдук (көр сыарҕа)
Отун өтүүтүн сүөрэн, балтыһаҕын хотон ойоҕоһугар өйөннөрдө уонна сыарҕатын сэлиититтэн ылан өрө баста. Далан
Бастакы сыарҕатын сэлиитин тэлгэтэн баран, отун ордуохтаан түһэрэтүһэрэ тиэйбитинэн барда. «ХС». Сэлии муоһа — уу оҕуһун муоһа (аһыыта). Клык мамонта или слоновая кость
Дьокуускай улахан атыыһыттара сэлии муоһун сыаналыыллар. И. Гоголев
Мин билэрбинэн, кини сэлии муоһуттан чочуллан оҥоһуллубут сиэдэрэй куйа хаалаах тимир хомуһу уолугун сиэбигэр укта сылдьааччы. К. Уткин
ср. эвенк. хэли ‘кость мамонта, мамонт’