Якутские буквы:

Якутский → Русский

маамык

см. маамыкта .

Якутский → Якутский

маамык

I
көр маамыкта
Күүһүм баарынан түһэбин. Табаны тутар маамыгы саа курдук кэтэн испитим соһуллубута. Т. Сметанин
Мастаах сиргэ к э л л э х т э р и н э , кыыс маамыгынан быраҕан лип гына таба түһэрэн оонньуурун бэркэ сирэйдэрэ-харахтара сырдаан көрөл лөрө эбитэ үһү. Н. Абыйчанин
ср. эвенк. маавут, маут ‘аркан’
II
аат., эргэр. Былыргы сахаларга чыын-хаан, соло (кинээс курдук). Старинное обозначение должностного лица, бытовавшее до введения названия «князец»
Субу курдук Доро Бөҕө киэҥ сири бас билэн аатыран олордоҕуна, куораттан нуучча тойоно тахсан: «Байаҕантайы эн салай», — диэн маамык биэрбитэ үһү. Саха сэһ. I
Маамык тардыс — туохха эмэҕэ мөк күһэн (кус хомурҕанын уҥуоҕун тардыһан, тосту тутан) сакалааттас. Держать пари, спорить (якутский игро вой обычай биться об заклад посредст вом перелома (разрыва) кости ключицы уток)
Ийэлэрэ тиргэтиттэн сарсыарда аайы биирдии куһу таһаарара, ону мииннэнэн сииллэрэ, …… хомурҕанын уҥуоҕунан маамык тардыһаллара. И. Г оголев. Огдооччуйа ити Өлөөнө эмээхсинниин биирдии буос ынахха маамык тардыспыттара лоп курдук үйэ чиэппэрэ буолла. И. Гоголев


Еще переводы:

аркан

аркан (Русский → Якутский)

м. оҕуур, маамыкта.

оҕуур

оҕуур (Якутский → Русский)

аркан; ср. маамыкта.

чаабык

чаабык (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Маамыкта быа, оҕуур. Аркан (для ловли оленей). Аҕам табаны чаабыгынан тутта
ср. чук. чаат, чаут ‘аркан для ловли оленей’

тиэрбэстии

тиэрбэстии (Якутский → Якутский)

сыһ. Тиэрбэс курдук, төгүрүк быһыылаахтык. Кольцеобразно, в форме кольца
[Маамыкпын] тиэрбэстии түүрэн баран, тиит мутугар ыйаабытым. Н. Абыйчанин
Биһиги киһибит тиэрбэстии тутуллубут маамыктатын эргитэн-эргитэн баран эһэн кэбистэ. ВВ ЫСЫ
Чиэрбэ этэ тиэрбэстии оҥоһуулааҕар болҕомтоҕутун ууруҥ. ББЕ З

чыһыыр

чыһыыр (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Уһуннук тыаһыыр сытыы иһиириини таһаар (хол., уута оргуйдаҕына чуһуурар чаанньыгы этэргэ). Издавать протяжный, резкий, тонкий свист (напр., о чайнике)
Иннибэр траншеяҕа сэнэрээт дуу, миинэ дуу дэлби барда, оскуолактар чыһыырдылар. НТГ СУоС
Судьуйа свистога чыһыырда. «ЭК»
Маамыкта өрө чыһыыран тиийэн кэнники бөрө моонньугар хатылла түстэ. Тэки Одулок (тылб.)
ср. тат. ыжгыру ‘гудеть; выть; шипеть’

ыһыыр

ыһыыр (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Ыйылыыр, чыһыырар курдук тыаһы таһаар. Издавать свистящий гул
Сыа хаардаах сымна сыһыыбар Сырдык тыал ытылла оонньуур, Арыт хаары ыһан ыһыырар. Л. Попов
Мотуордар өрө бирилии, ыһыыра түспүттэрэ. «Чолбон»
Бэриэччит таба адаар муостарын үрдүнэн маамыкта ыһыырда. А. Кривошапкин (тылб.)

быалык

быалык (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ходуһаҕа атын үүнээйилэргэ эриллэн үүнэр силиһэ суох от үүнээйи. Повилика европейская
Быалык таҥара кийиитигэр онтон да атын отторго эриллэр силиһэ суох от үүнээйи. Кини эриллибит отторун симэһининэн аһаан үүнэр. МАА ССКОЭҮү
2. Табаны быраҕан тутар уһун быа. Длинная веревка для ловли оленей, вид аркана. Табаны быалыгынан, сүүрэн истэҕинэ, бэрт хапсаҕайдык туталлар. Тэҥн. маамыкта
3. бот. Ачаҕа (бириэйгэ) маарынныыр, хотуурга дэбигис быстыбат от үүнээйи. Регнерия (вид луговых трав)
Кыталыктаахха быалык от ыһыллыбыта балайда үүнүүлээх буолан таҕыста. П. Егоров

маамыкта

маамыкта (Якутский → Якутский)

аат. Табаны ыраахтан муоһугар иилэ быраҕан тутарга аналлаах, синньигэс тирии утахтартан өрүллэн оҥоһуллубут оҕуур быа. Длинная плетёная верёвка (обычно из кожи) для ловли оленей, которую забрасывают петлёй с руки, аркан
Оҕонньор маамыктаҕа маар ы н н ы ы р и м и г э с , синньигэс быаны атаҕын анныттан ылан, тайах моонньун туһаайан, быра ҕан кыыраппыта. Далан
Табаны тутар га таба маамыктата салгыҥҥа чыпчаххай курдук чы һыырар. Н. Абыйчанин
Маамыкта айа кирсин курдук лыҥкынаата. В. Протодьяконов

чиккэй

чиккэй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Көбүс-көнөтүк тардыллыбыт, тыҥаабыт курдук көнө буол. Быть туго натянутым, не свисать
Таба маамыкта чиккэйиэр диэри ойон баран, умса холоруктаан, эргичис гынна. Болот Боотур
Мас эрдиилэр хамсаан сардыр-сурдур тыаһыылларын кытта баарса холбоммут быата тыҥаата, чиккэйдэ. И. Никифоров
Итини кытта сэргэ күөгүбүт быата чиккэйэ түһээт, харбыс гынна. В. Тарабукин
2. Төбөҕүн, көхсүгүн кэннин диэки ыытан, көбүс-көнөтүк чыначчы тутун. Выпрямиться, вытянуться в струнку, встать навытяжку
Төрүт да уһун, синньигэс Булочкин чиккэйиэҕинэн чиккэйэн, чоноллон турарын көрүдьүөстүк көрдө быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Итиччэни истээт, кыра уҥуохтаах хара киһи үөрүүтүттэн эккирээбэтэ эрэ, чиккэйиэҕинэн чиккэйэн тойонун өрө көрөн турда. ВНГ ГОПХ
Хохуол төбөтүн силигир гыннарбыта, устурууна курдук чиккэйбитэ. М. Горькай (тылб.)
3. кэпс. Өлөн, тыыллан сыт. Умереть, протянуть ноги
Сэмэн чиккэйэ сытар эр киһи хонноҕун аннын туппахтаан көрдө. Н. Якутскай
[Эмээхсин] чиккэйэн, аны кимтэн да куттаммат, кимтэн даҕаны дьиксиммэт буолан сытар. А. Сыромятникова
Охонооһой, төбөҕө таптаран, Туймааран тыастаахтык оҕунна, Чиччигинээн, иҥиирин тартаран, Дьигиҥнээт, чиккэйэ оҕуста. Дьуон Дьаҥылы
ср. туркм. дикелмек ‘выпрямляться, распрямляться’

түмүк

түмүк (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Быа бэйэтэ бэйэтигэр эрийэ тутуллан ыга тардыллыбыта. Затянутая петля, узел
    Оҕустарын тартардылар, салҕааһыннарын түмүгэ ыйыллан, быа уһаата, бурҕалдьы кэҥээн, оҕус арҕаһыгар мүччү ыстанан таҕыста. Амма Аччыгыйа
    Мин туох буолбутун тута сэрэйдим: бөрө маамык быа төбөтүнээҕи түмүгүттэн ытырбыт. Т. Сметанин
    «Гордий баайыыта» диэн ааттаммыт ол быа түмүгүн сүөрэ сатаан бэрт үгүс дьон таах эрэйдэммиттэрэ. КФП БАаДИ
  3. көсп. Туох эмэ бүтэһиктээхтик быһаарыллыбыта, бүтэһиктээх быһаарыы. Окончательное решение, итог, заключение
    Дайбыырап ыскылааттарыгар инвентаризацияны устуу бу нэдиэлэ иһинэн бүтэр, онтон түмүк тахсыаҕа. М. Попов
    Итинтэн барытыттан туох түмүгү оҥоруохха сөбүй? П. Егоров
    Кини олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна. Н. Заболоцкай
    Бүгүн манна буолбут аһаҕас кэпсэтииттэн хайахайаҕыт наадалаах түмүгү оҥостунаргыт эрэйиллэр. В. Яковлев
    Ханнык эмэ үлэ эбэтэр туох эмэ түмүктүүр көрдөрүүтэ. Вывод, результат, итог (напр., какого-л. труда)
    Утумнаах үлэттэн эрэ, биһиги, учууталлар үлэбитигэр туох эмэ түмүк тахсар. Далан
    Ити мөккүөрдэрин түмүгүн быһаарсаары, Настя тиийэн кэлбитэ. Н. Якутскай
    Дириэктэр, …… сайыҥҥы үлэ түмүгүн кэпсии куорпустары кэритэр, оҕолору көрдөрөр. Н. Заболоцкай
  4. даҕ. суолт. Бүтэһиктээх, тиһэх. Заключительный, завершающий
    Түмүк хартыынаҕа Кутурҕан Куо санныгар эриэн кыылы таҥнары сүгэн киирэр. Н. Заболоцкай
    Уол оҕо уйана-хатана биллэр эппиэттээх түмүк түгэнэ тирээн кэллэ. Г. Колесов
    Дьылбыт түөрт түмүк кэрдииһин Саамай улахана — Кылбаарыйар хаардаах кыһын Бу кэлэн турдаҕа. И. Эртюков
    Буруйдуур түмүк көр буруйдаа
    [Сууттанааччылар] сорохторун адьас сотору бүтэрэн, буруйдуур түмүгү суруйуохтаах. М. Попов. Түмүктүүр тыл тыл үөр. — этии биир уустаах чилиэннэрин түмэн солбуйар тыл. Обобщающее слово. Бу этиигэ түмүктүүр тыл ханан турарын быһаар. Түмүк тыл — этиллибит санааны түмэн этии. Заключительное слово
    Тыл этээччилэр бүппүттэрин кэннэ Кыра Хабырыыс түмүк тылын эттэ. Эрилик Эристиин