Якутские буквы:

Якутский → Якутский

маат

I
аат. Спорт сорох көрүҥнэригэр (хол., тустууга) туттуллар халыҥ, бөҕө матырыйаалтан оҥоһуллар, муостаҕа тэлгэтиллэр тэллэх. Мат (мягкая подстилка из прочного материала — спортивный инвентарь)
Муннукка сабыс-саҥа мааттар кыстанан тураллар.  Тустуунан дьарыктаныан баҕалаах, онно сөптөөх оҕолор элбэхтэр. Маат да оскуолаҕа баар. Э. Соколов
Учуутал кыһын кэлэн эрэрин, дьиэҕэ эрчиллиэхтэрин баҕаралларын, онно маат оҥостоллоругар холуста наадатын кэпсээтэ. Е. Неймохов
II
аат., саахымат. Саахымат оонньуутугар хотторуу бэлиэтэ, хоруол хаайтарыыта. Мат
Дэбдэҥ киһи итинник түһэр куолута. Сотору Быканов хоруола маат сиэккэтигэр киирэн биэрбит. Далан
«Сабыылаах маат» диэн ааттанар («хоруолу тыыннаахтыы хаайыы» диир таба буолуо этэ) былыргы комбинацияҕа оҥоһуллубут үс позицияны көрүөҕүҥ. ПВН СБК
Маат бар — тугу да утары этэр кыаҕа суох буолан кыайтар, күппүлүү бар (хол., мөккүһэн). Потерпеть полное п о р а ж е н и е ( напр., в споре)
Ойуурабы [мун ньах кэнниттэн] маат барбыт биэлсэр диэн күлүү гыннылар. Н. Габышев
Мээнэ саҥаран күппээрдии турбут Лөгөнтөй биирдэ маат барда, саҥарбытынааҕар саҥарбатаҕа ордук курдук буолла. «ХС»
Маат барда саахымат. — хоруола хаайтаран, кыайан куоппат буолан кыайтарда, хоттордо. Потерпеть поражение
Уйбаан Уйбаанабыс утарылаһааччытыгар үстэ субуруччу маат баран ыксаан олорор. «ХС»
III
тыаһы үт. т. Кус саҥатын үтүктэр тыл (хол., көҕөн, чыркымай). Подражание кряканью утки
Ман чаары от саҕатыттан «маат!» — диэт, көҕөн өрө көтөр, удьуор булчут хааным тардан мин сүрэҕим өрө мөҥөр. И. Гоголев
Төбөбүн өрө көтөхпүппэр кус саҥата «маат» диэн баран, ойоҕоспунан дуу, төбөм оройунан дуу көтөн ааста. Т. Сметанин
Инниттэн икки көҕөн, атахтара бу кытарбытынан, «маат, маат» диэн бардырҕаабытынан, тахсан кэллилэр. «ХС»


Еще переводы:

крякнуть

крякнуть (Русский → Якутский)

сов. однокр. 1. (об утке) маат диэ, саҥар; 2. разг. (о человеке) көхсүгүн этит.

ньохой

ньохой (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Бакыйан чохчой, такымҥар олор. Низко приседать, опускаться на корточки
Ньохойуохпунан ньохойон олордум. Кустуу «маат-маат», «мээт-мээт» диибин. Санаабар кустар хардары хоруйдуур курдуктар. Т. Сметанин
Биир саллаат кирийиэҕинэн кирийбит. Үкчү модьугуттан саспыт куобахтыы ньохойбут. ВМП УСС

утарылаһааччы

утарылаһааччы (Якутский → Якутский)

утарсааччы диэн курдук. Даланов дьиксиниэн дьиксинэр
Утарылаһааччылар нам барыах быһыылара биллибэт этэ. В. Яковлев
Бука, утарылаһааччылара эпэрээссийэлиирин да боптордохторо буолуо, ону Томмот Иванович билэн эрдэҕэ... Г. Угаров
Утарылаһааччылартан биирдэстэрин хоруола маат ыллаҕына, оонньуу бүтэр. ПВН СБК

маатырҕаа

маатырҕаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. «Маат-маат» диэн саҥар (кус, хол., көҕөн туһунан). Крякать (об утке)
Көхсүбэр көймөстүбүт санааларбын үргүтэн, адьас чугас чөркөй чуруктаабыта, ыраах көҕөн кэһиэхтээхтик маатырҕаабыта. Далан
Көҕөн кус маатыргыыр Күөл хойуу отугар, Тү ү н о ргууй ча лы мныыр Кур дулҕа уутугар. П. Тобуруокап
Кы нат тыаһа сып-сырылас, хааст а р х о ҥ к у н а һ а л л а р , кустар маатыргыыллар. «ХС»

ыыс-бурут

ыыс-бурут (Якутский → Якутский)

ыыс-бурут тыл — куһаҕан, куруубай тылларынан харса суох үөхсүү. Грубые, оскорбительные слова, брань
Дьахтар ыыс-бурут тылынан утуйа сытар киһини кэнэйдээмэхтии түһэн баран, хоһугар киирдэ. Н. Босиков
Этиһии өссө кэҥээн таҕыста, үөхсэр ыыс-бурут тыллары ой дуораана тыа түгэҕин диэки илдьэ бара турда. Эрилик Эристиин
Ыалга, эгэ, ыысбурут тылынан, маат-муут саҥанан кэпсэтиэҥ дуо, суох буоллаҕа дии. Хомус Уйбаан

тэҥнэһии

тэҥнэһии (Якутский → Якутский)

  1. тэҥнэс диэнтэн хай. аата. [Балыксыт оҕонньор:] Бу биһиги, дьон кырата-кыаммата, …… тэҥнэһии кэлбитин, олох уларыйбытын тугунан билиэхпитий? П. Ойуунускай
    Бу күнү [кулун тутар сүүрбэ биир күнүн] күн сааскы тэҥнэһиитэ диэн ааттыыллар. МНА ФГ
  2. матем. Икки кэриҥ суолталарынан тэбис-тэҥ буолуулара. Соотношение между величинами, показывающее, что одна величина равна другой, равенство
    Икки сыһыан тэҥнэһиитэ пропорция диэн ааттанар. АТП ОАаММӨС
    Тэҥнэбили оҥоруу диэн биллибэт чыыһыла тэҥнэбили сөптөөх тэҥнэһиигэ кубулутар суолталарын барытын булуу. БАН А
    Буукубанан бэлиэтэммит биллибэт чыыһылалаах тэҥнэһии тэҥнэбил диэн ааттанар. БАН А
  3. спорт. Күрэхтэһии түмүгүнэн, кыайыылаах сатаан быһаарыллыбакка, тэҥ тэҥҥэ буолан тахсыы. Исход игры, при котором не выигрывает ни одна сторона, ничья
    Иккиэммит соруга судургу этэ. Кини сүүйүүгэ, мин — тэҥнэһиигэ оонньооһун. НСС ОоО
    Тэҥнэстибит. Ити эрээри миэхэ кыайыыга тэҥнээх тэҥнэһии. СМН ТС
    Өскөтүн партнёрдартан хайалара да утарылаһааччытын хоруолугар кыайан маат биэрбэтэҕинэ, партияҕа тэҥнэһии буолар. ПВН СБК
угаайылаа

угаайылаа (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Кими эмэ албаһыран угаайыгар киллэр, киниэхэ угаайыта оҥор. Хитростью, обманом завлечь кого-л. в невыгодную для него ситуацию, заманить в ловушку
[Бомуоһунньук:] Кырдьаҕас ити биир ынах баһынан мэҥиэлээн, оҕуруктаан, угаайылаан хамначчыт булунна дии! П. Ойуунускай
Угаайылаан, Сургууһут атын төннөрөн баран, нөҥүө түүнүгэр кини өтөҕүн саҕатыгар кэтэһэн, ким Сургууһуту кытта кэлсибитин быһаарсыбыта. Д. Таас
Кини оннооҕор өстөөҕү өстөөххө утарыта киллэртээн ытыалаһыннарары, кинилэри араастаан угаайылыыры сатыыра. ССХУо
2. булт. Бултуурга араас албаһы, ньыманы туһан. Применять различные ловушки, ставить приманки. Былыргылар көтөрү, кыылы угаайылаан бултууллара, араас албаһы тутталлара
3. спорт. Мындыр хаамыылары, албаһы оҥор (хол., саахымат, дуобат оонньуутугар, тустууга). Провести хитроумную комбинацию (напр., в борьбе, шахматах, шашках)
Ласкер утарылаһааччы хоруолун «маат биэрэр» сиргэ угаайылаан киллэрэр. КА СОоО II – III. Тастан дьайыыттан аҥаардас тустуунан эрэ угаайылаан ылбаккын. ВВ ТТ
II
туохт.
1. Сыарҕаҕа угаайы буолар оту тиэй. Уложить на сани воз сена
Сүүрбэтиттэн эрэ тахсыбыт уолан киһи маҥаас оҕуһунан сыарҕаҕа бугуллары угаайылаан сыннаран аҕалан от кэбиһиллэр сиригэр сүөкүү турара. «ХС»
2. эргэр. Өлбүгэтин төлөбүрүн кыайан төлөөбөт киһиттэн сирин ылан, төлөөн туһан. Пользоваться сверхнаделом земли, перешедшим от бедняка, который не сумел оплатить подати или повинности
Уктуу баай, кыанар ыал өлбүгэтин кыайан төлөөбөт киһиттэн өлбүгэтин төлөөн, дойдутун угаайылаан (уктан) сиир. Саха сэһ. II

көбүөр

көбүөр (Якутский → Якутский)

I
аат. Сиикэй арыыны сылаас оргуйбут үүтү кытта ытыйан оҥоһуллар сахалыы үрүҥ ас. Сливочное масло, взбитое с теплым кипяченым молоком (вид молочной национальной пищи)
Көмүлүөк оһох холумтаныгар буор көһүйэҕэ көбүөр ытыйа турар. С. Данилов
Хаҥас остуолга эт, көбүөр уонна балык кырбанан, тойуллан, кыһыллан өрөһөлөн да өрөһөлөн! С. Руфов
Хайах көбүөртэн, чохоонтон уратыта аһыы буолар, көбүөр курдук сииргэ сытыы буолбатах. ТИИ ЭОСА. Тэҥн. чохоон
ср. тюрк. көп ‘пухнуть, вздыматься, вздуваться’
II
аат.
1. Араас өҥнөөх ойуулаах, түүнэн өрүллүбүт, муостаҕа тэлгэтиллэр (үксүгэр түүлээх буолар) эбэтэр истиэнэҕэ ыйанар оҥоһук. Ковер
Эмээхсин хоско киирдэ, көбүөр устун да хаамтар, атаҕын тыаһа иһилиннэ. Л. Попов
Бу хоһу ортотунан ойуулаах көбүөрүнэн быспыт эбиттэр. Эрилик Эристиин
Ол дьэрэкээн ойуулаах көбүөр үрдүнэн күөрэгэй дьырылас куолаһа тохтоло суох кутуллар. Р. Кулаковскай
Кини дьиэтигэр улахан көбүөр анныгар, тимир ороҥҥо утуйар. Н. Габышев
Дьиэ усулуобуйатыгар көбүөрү сууйбаттар, үксүн ыраастыыллар. Дьиэ к.
2. спорт. Тустуу саалатыгар тэлгэтиллэр улахан маат уонна ону бүрүйэр сабыы. Борцовский ковер
Бөҕөстөр көбүөр ортотугар тиксиһэллэр. Е. Неймохов
Көбүөргэ хабыр хапсыһыы бара турар чинчилээх. «ХС»
Кини көбүөргэ биэстэ күөн көрүстэ уонна биэс ыраас кыайыыны ситиһэн эрэллээхтик бастаата. «ЭК»
3. көсп., поэт. Сайыҥҥы күөх сибэккилээх хонуу, тыа. Поле, лес, покрытые густой зеленью, цветами (устойчивая поэт. метафора)
Алаас уруккутунан күөх көбүөрүнэн тэлгэнэр. Амма Аччыгыйа
Күөх тыа, алаас эҥэринэн Көбүөр буолан тэлгэнэр. С. Данилов
Чаҕылхай сибэккилэр Дьэрэкээн көбүөр буолан Дьэргэйэ тэлгэннилэр. М. Ефимов
Көбүөр от бот. — уһун көнө умнастаах, уһун кыһыллыҥы араҕас сибэккилээх, бааһынаҕа, сайылыкка, ойуур саҕатыгар үүнэр сыыс от. Льнянка обыкновенная
Көбүөр от быар ыарыытыгар, саһарарга көмөлөһөр. МАА ССКОЭҮү. Көбүөр суорҕан — холуопагынан эбэтэр түүнэн өрөн оҥоһуллубут чараас суорҕан. Вязаное шерстяное или хлопчатобумажное тонкое одеяло
Оттон ол ороҥҥо буоллаҕына көбүөр суорҕаны тууна бүрүнэн биир уһун диэн бэйэкээннээх киһи тыылла сытар үһү. Э. Соколов