Якутские буквы:

Якутский → Русский

масчыт

дровосек.

Якутский → Якутский

масчыт

аат. Ма с к эрд ээ ч ч и, ма һ ы тыаҕа бэлэмнээччи киһи. ☉ Дровосек
Куобахха арҕаа мырааҥҥа тахсаммыт масчыттарга хоно бут. Амма Аччыгыйа
Хоһоон диэн масчыкка — сүгэтэ, отчукка — укула ат хотуура, көрбөккө — кыраҕы хараҕа, көппөккө — м охс о ҕол к ыната. П. Тобуруокап
Бириискэттэн чугас масчыттар сүгэлэрин тыаһа иһиллэр. «ХС»

отчут-масчыт

даҕ. Үлэһит (киһи), илии-атах үлэтигэр үөрүйэх. ☉ Рабочий (люд), привычный к труду
Сарыы, тордох таҥастаах, кыыл тириитэ бүрүнүүлээх, булчут, балыксыт көрүҥнээх, отчут-масчыт дьон киирэн кэлэллэр. Суорун Омоллоон
Кэлэр кэскилбит туһунан кэпсэтээри Отчут-масчыт дьон ыраахтан, чугастан Бу ытык хатыҥҥа муһуннубут. И. Гоголев
Бу сут кэллэҕинэ, кыра-хара дьон, отчутмасчыт бииһин ууһа, биһиги хайдах буолабыт. Күннүк Уурастыырап

Еще переводы:

дэбдэтин

дэбдэтин (Якутский → Якутский)

дэбдэт диэнтэн бэй
туһ. [Уулаах Уйбаан] бэйэтин дэбдэтинэ таарыйа ойоҕор Кыпчыһах кыыһа Ааныкаҕа сэһэргиирэ. Эрилик Эристиин
«Биһиги диэн өрүөллэр буоллахпыт!» - дэһэн дэбдэтинэ соҕус саҥара-иҥэрэ истилэр. «ХС»
Масчыттар ортолоругар биһигини илэ-бодо сэниир, бэйэлэрин дэбдэтинэр дьоннор бааллар. «ХС»

күндүлэһии

күндүлэһии (Якутский → Якутский)

күндүлэс диэнтэн хай
аата. Истиҥ доҕорум [Испирдиэн] Тойоттору кытта куодарыста, Атыыһыттары кытта атастаста. Күнүн ахсын Күндүлэһиигэ түбэстэ. А. Софронов
Отчут-масчыт өбүгэттэн Утумнаммыт үгэспит: Көртөн-нартан, астан-үөлтэн Көҥөнөрү билбэппит — Күөрэлдьийдэ күндүлэһии, Көйүү кымыс бэрдин иһии. М. Хара

кээкэлдьий

кээкэлдьий (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Уһун моойдоох төбөҕүн оргууй аҕай хамсат. ☉ Медленно покачивать головой на длинной шее (напр., в такт ходьбе)
Уҥа диэкинэн сылдьааччы — саллайбыт бастаах, кээкэлдьийбит моойдоох, багдаллыбыт сарыннаах …… масчыт уола мэличчи мэлигир эбитэ үһү. ПЭК ОНЛЯ III

хобдьоорус

хобдьоорус (Якутский → Якутский)

хобдьоор диэнтэн холб. туһ. Отчут-масчыт дьоннордуун Оҥостунан үүт-сүөгэй, Хонуу үлэтин туһунан Хобдьооруһар үчүгэй. С. Тимофеев
Сирдээх-уоттаах, олохтоох киһи быһыытынан Арыпыана бастакылаан баран, бокуойа суох хааман ибигирэтэн, ону-маны кэпсэтэн хобдьооруһан, тыа кыараҕас суолунан субуруһан истилэр. «Чолбон»

баатыр

баатыр (Якутский → Якутский)

I
көр боотур
Аакайдааччылар боотуру баатыр дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Кыыс оҕо Куо-Чамчай, Кыскыйдаан баатыр Уот Кутаалай диэн Удаҕан дьахтар Эдьиийдээх этим. П. Ойуунускай
Биир чокуурунан эстэр бинтиэпкэ саалаах баатыр чуолҕан үүтүнэн кэтээн олорор. Суорун Омоллоон
тюрк. батыр
II
туохт.
1. поэт. Киэҥник биллэр гына аатыр, сураҕыр. ☉ Прославляться, становиться известным
Батталлаах олох баранна, Масчыт, отчут баатырда. Эллэй
Оо, дойдум! Оо, көмүс түгэх, эн Уурумньуҥ, саппааһыҥ түөрүллэн, Бары сир баһынан аатырдыҥ, Баатырдыҥ, үйэҕэр баатырдыҥ! Дьуон Дьаҥылы
2. кэпс. Туохха эмэ табылын (хол., булка). ☉ Сопутствует удача в чем-л. (напр., в охоте)
Онно кини [Бүөккэ] тыытылла илик хаҥыл бултаах сиргэ түбэһэн ити курдук баатырда. В. Протодьяконов

бардырҕас

бардырҕас (Якутский → Якутский)

I
бардырҕаа диэнтэн холб. туһ. Эргэрбит буораҕынан иитиллибит саалар эстэн бардырҕастылар, буулдьалара биэс уонча саһааны эрэ бараат, буору бурҕачыттылар. «ХС»
Нууччалыы үөхсэн бардырҕастылар да, Бааска быһаҕын сулбу тардан таһаарда. Н. Павлов
II
даҕ.
1. Төлүтэ биэрэр, улахан (хол., саҥа). ☉ Взрывной, громкий (напр., голос)
Уҥа диэкинэн сылдьааччы – саллайбыт бастаах, багдаллыбыт сарыннаах, бардырҕас саҥалаах, баланыйбыт сырайдаах масчыт уола мэличчи мэлигир эбитэ үһү. ПЭК ОНЛЯ I
2. көсп. Тоҕута бара сылдьар, киһи тутарын уйбат (сытыйбыт). ☉ Трухлявый
[Василий Петров:] Мин бэйэлээҕи өллөхпүнэ даҕаны, үөн-көйүүр сиэ суоҕа, оттон эн эрэйдээҕи [Мэхээс оҕонньору] чиэрбэ тиниктиэҕэ, бардырҕас күөх үөн буолан сытыйыаҕыҥ. П. Ойуунускай
Тоҥсоҕой кыыл тобулута тоҥсуйан Кумалаан оҥостубут, Түүлээх үөн үлтү кэбийэн Күөдүл эмэх оҥорбут, Маҥан үөн бары сиэн Бардырҕас эмэх гыммыт. С. Зверев

күлүмэх

күлүмэх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Дохсун, наһаа түргэн. ☉ Бурный, стремительный, молниеносный
[Ини-биилэр] сырыыга-айаҥҥа тэҥҥэ туруннахтарына, улахана урутуур уонна оту-маһы күлүгүн да көрдөрүө суох күлүмэх көтүүнэн мэҥитэр. С. Федотов
[Хараҥаччылар] эттэрэхааннара күлүмэх көтүүгэ баҕарбыт курдук, кынаттарын кэдэччи туттан ытыллыбыт охтуу сыыйыллаллар. В. Сыромятников
△ Күүрээннээх, эрчимнээх. ☉ Напряженный, без продыху
Манна Ананий Золотовскай, Эһээ Егордуун тыын ылбат күлүмэх үлэҕэ сылдьаллар. М. Доҕордуурап
Күлүмэх үлэ үөһүгэр сыл хонук курдук ааспыта. «ХС»
2. Уһулуччу, ураты. ☉ Исключительный, необычайный
[Ата] Тэһиин быстыаҕынан Чиччигинэс иҥиирдээх, Көнтөс быстыаҕынан Күлүмэх күүстээх Күн Дьөһөгөй оҕото, Дьэлтэччи көрөн турар эбит. П. Ойуунускай
Күлүмэх күүскэ эбии сымса буолуу масчыт-отчут, булчут-алчыт киһиэхэ саамай наадалаах хаачыстыба. ЧМА ЭТНББ
3. Бэрээдэгэ суох, боччума суох. ☉ Неорганизованный, безалаберный
Хаҕыс тыллаах-өстөөх, арыгы айдаан аргыстаах күлүмэх, дьалхаан олохтоох дьону кытта …… үлэлиэхпин баҕарбатаҕым. Тумарча. Революционнай санаалаах ыччат кистэлэҥ мунньахтарыгар күлүмэх мөккүөрдэр буолаллара. «Ленин с.»
4. көсп. Наһаа күүстээх, киһи тулуйбат (хол., ыарыыны этэргэ). ☉ Очень сильный, невыносимый (о боли)
Харахтарбын симэн күлүмэх ыарыыттан туймааран сытабын. «ХС»
ср. др.-тюрк. күлүг ‘непостоянный, преходящий’

өлбөөдүй

өлбөөдүй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тунаархайдык, чаҕылхайа суохтук сырдаа, сырдаан көһүн. ☉ Тускнеть, тускло светить, тускло отсвечивать. Кыһыҥҥы күн туман быыһынан өлбөөдүйэр
□ Өрүс уутун өҥө ууллубут сибиниэс курдук өлбөөдүйэр. Н. Якутскай
Ый уота көһүүннүк, өлбөөдүйэ тыгар. В. Чиряев
2. Суһуктуй, урукку чаҕылхай кэрэ дьүһүҥҥүн сүтэр. ☉ Тускнеть, терять прежний яркий вид, блёкнуть, увядать
Улаанчык барахсан хаарыаннаах хараҕа өлөн өлбөөдүйэн хаалбыт. Амма Аччыгыйа
Кыыс Хотун үтүө мөссүөнэ өлбөөдүйбүт, оргууй хааман Мииккэ оҕонньор таһыгар олорон кэбистэ. А. Сыромятникова
Кыһыҥҥы күн өлбөөдүйбүт. С. Васильев
♦ Үрүҥ күн өлбөөдүйдэ — өлөр-хаалар күн буолла. ☉ Наступил критический момент, смертный час (букв. ясное солнце потускнело)
[Манчаары:] Маҥан күнүм балаадыйда, Үрүҥ күнүм өлбөөдүйдэ, Үтүө абаҕам өрүһүй! А. Софронов
Уһун олоҕу олороммун, Уйгу-быйаҥы тутуом диэн, Үөрэ санаабытым — Үрүҥ күнүм өлбөөдүйдэ. П. Ойуунускай
Масчыт-отчут дьон хаарыан күннэрэ харааран барбыт, үрүҥ күннэрэ өлбөөдүйэн испит. Софр. Данилов

симэхсин

симэхсин (Якутский → Якутский)

аат.
1. фольк. Олоҥхо персонаһа: хотон үлэһитэ эмээхсин. ☉ Персонаж олонхо: старуха-скотница
Сүөһү көрөөччү Симэхсин эмээхсин, сылгыһыт Сорук Боллур уобарастара …… чаҕылхайдык ырытыллыбыттар. Эрчимэн
Сэттэ уоннаах Симэхсин эмээхсин, Сүүрэн иһэн Этэрбэһин быатыттан иҥнэн, Умса баран түстэ. С. Васильев
Масчыт-отчут аймахха, Симэхсин эмээхсиҥҥэ, Сир аайы, Уон икки суол Улахан түһүлгэлэр буолтар. ТТИГ КХКК
2. үөхс. Кырдьаҕас эмээхсини «эн баҕас» диэн сэнээн этии. ☉ Употребляясь в значении «ничтожество», выражает раздражённо-презрительное отношение к старой женщине
«Үрбэккэ олор эрэ, симэхсин!» — Сэмэн бэрт өр хоонньун хастан бакыаты таһаарда. Амма Аччыгыйа
[Күкүр Уус:] Сымыйанан этэриҥ буолуо, симэхсин! Суорун Омоллоон
«Симэхсин, киэр буол, икки харахпар көстүмэ!» — Сортуохап бардьыгынаата. А. Сыромятникова
ср. хак. симекчин, сүнекчин ‘слуга, прислуга; рабыня’, др.-тюрк. йумышчы ‘работник, слуга’, монг. шивэгчин ‘служанка’

көтөҕүүлээх

көтөҕүүлээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Кими, тугу эрэ илиитигэр ылбыт, көтөхпүт. ☉ Взявший кого-что-л. на руки, обхвативший руками кого-что-л. (напр., ребенка, охапку дров)
Кырыа хаар кыбыныылаах, Көмүрүө хаар көтөҕүүлээх — Күтүр дьыл кэлэр бэлиэтэ. Саха нар. ыр. II
Бухатыыр киһиэхэ сөптөөх үҥүү-батас, куйах, сүллүгэс көтөҕүүлээх уустары кытта …… отчут-масчыт дьон киирэн кэлэллэр. Суорун Омоллоон
Көмүс түүлээх Көтөҕүүлээх Көнөн-күннээн, Дьиэҕэр төннөөр. Эллэй
Ыстапаан хараҕар сототун ортотунан күөх сиидэс ырбаахылаах, …… оҕо көтөҕүүлээх Маайатын кэрэ мөссүөнэ көстөн, өйүгэр-санаатыгар арахпаттык хатанан хаалла. Д. Токоосоп
2. Сымнаҕас, күөгэҥнэс буолбут, үллүбүт (хол., килиэп, тиэстэ). ☉ Пышный, сдобный (напр., хлеб, тесто)
Үллэр доруоһалаах, көтөҕүүлээх ас аһаныаҕа. П. Ойуунускай
Аны бу сыттаҕына, сор болдьохтоох диэбиккэ дылы, үһүс күнүгэр [Маня] иэдэһэ көтөҕүүлээх килиэптии бэллэччи иһэн таҕыста. Н. Габышев
Киэһэ симиэнэ кэнниттэн, Ефросинья эригэр көтөҕүүлээх алаадьы астаабыта уонна олус далбардаан аһаппыта-сиэппитэ. Г. Николаева (тылб.)
3. көсп. Санааны көтөҕөр, үөрүүлээх. ☉ Приподнятый, радостный, вдохновляющий (напр., о песне)
Көй салгын солотуу нуолур хотоҕойдоохторо көй муора салгыны көтөҕүүлээх тойуктарынан толороллор. Суорун Омоллоон
Салгын ырааһа, сөрүүнэ, от-мас өҥүн дьүһүнэ кэрэтэ, уһуктубут көтөр-сүүрэр саҥата, чыычаах ырыата — барыта олус үчүгэй, чэбдик, көтөҕүүлээх этэ. Н. Габышев