сырбат диэнтэн атын
туһ. Сирэйгэ сырбатыллаат, …… ол күн Ис дьыала миниистиригэр тэлэгирээмэ ыыппыта. П. Филиппов

дьаһалымсый диэнтэн хай
аата. Күн бүгүн миниистиртэн эн көҥүл дьаһалымсыйыыгын бобор тэлэгирээмэ кэлиэҕэ, хата ону күүт! В. Яковлев
Учууталлар этэрээккэ болҕомтолорун туһаайбаттар, сорох баһаатайдар аҥаардас дьаһалымсыйыынан эрэ үлэлииллэрэ. ПНИ ОСОТ
Лесопуун үлэтигэр саҥа сүүрээн суох. Манна аҥаардас дьаһалымсыйыы баһыйар. «ХС»

туохт., сөбүлээб. Туох эмэ быстаҕынан туһанан киэмсий, киэбир (хол., балаһыанньаҕынан). ☉ Пользуясь случаем (напр., положением), проявлять наглость, нахальство, резкость
Күн бүгүн миниистиртэн эн көҥүл дьаһалымсыйыыгын бобор тэлэгирээмэ кэлиэҕэ. Ону туттаххына хайдах бардамсыйаргын көрүөхпүт. В. Яковлев
Тохтоо, бардамсыйыма, кооператив таһаҕаһын туормастыыр буоллаххына, мин эйигин кытта былаас аатыттан кэпсэтиэҕим. И. Никифоров
Балаҕаным иһигэр Баабыр хаанын хааннанан – Баргынньыктыыр эбиппин, Бардамсыйар эбиппин. К. Туйаарыскай. Тэҥн. бардамнаа

аат. Кыраныысса таһыгар эбэтэр дойду иһигэр экэниэмикэ салааларыгар үбү уһун кэмнээх угуу. ☉ Инвестиция
Сыана уонна инвестиции бэлиитикэлэрэ уларыйаннар хапытаалынай тутууну үбүлээһин суоллара эмиэ араастаах, элбэх ханааллаах буоллулар. «Сахаада»
1991 с. кулун тутар ыйыттан Саха ССР тутууга уонна инвестицияҕа миниистиринэн үлэлиир. «Сахаада»

даҕ., кэпс., көсп. Халбаҥ, халбархай. ☉ Скользкий, двусмысленный
- Ира, эн өйдүүргэр, миниистирдиин хайдах көрсүһүү тахсыбыт эбитий, холобура, ойоҕостон истэ олордоххо? - Иэччэхтээх. - Ол аата, Ыларов үҥсүүтүгэр өйүүр өрүттэрдээҕэ таайыллар. Р. Баҕатаайыскай
Дойдубуттан харахтарыыстыка ыыппыт дьоннор иэччэхтээх соҕустук суруйбуттар: урукку өттүбүн син сөптөөхтүк сырдаппыт эрээрилэр, кэнники өттүн кэрэһэлиир кыахпыт суох, киһи араастаан уларыйар эҥин диэн, халбархайдык быһаарбыттар. Р. Баҕатаайыскай

үҥүөлээ диэнтэн холб. туһ. Онно [баһаарга] тиийэн Онноманна Үҥүөлэһэн, Үтүрүһэн, Уһун уочаракка туран, Уоннуу сүүстээх оҕурсуну, Холуон ыарахан хортуоппуйу …… Атыылаһан аамайдана, Аалыҥнаһа сырыттылар. Күннүк Уурастыырап
Дьон тахсан бүтүүтэ биһиги иһирдьэ киирэн үҥкүүлээри үҥүөлэспиппитин Маша тахсан тохтоппута. Далан
Икки күн үҥүөлэһэн көрдүм да, миниистиргэ киллэрбэтилэр. А. Бродников

туохт.
1. Тирэх, тирээбил буол. ☉ Поддерживать, помогать (физически). Икки өттүттэн өйөөн аҕаллылар. Ыарыһаҕы өйөөн туруор. Өйөөн түһэр
□ Оҕолор охто сытар киһини өйөөн туруора сатыыллар. Н. Якутскай
Арай биирдэ өйдөнөн кэлбитим: ийэм ытыы-ытыы өйөөн олордор эбит, балтым кыыс ылтаһын куруускаҕа уу аҕалан иһэрдэ сатыы турар. Эрилик Эристиин
Киириги өйөөн дьиэ иһигэр киирэллэр. С. Ефремов
2. Өй-санаа өттүнэн көмө буол, көмөлөс. ☉ Помочь, поддержать морально. Эдэр үлэһиттэри өйөө
□ — Ира, эн өйдүүргэр, миниистирдиин хайдах көрсүһүү тахсыбыт эбитий? — Иэччэхтээх
– Ол аата, Ыларов үҥсүүтүгэр өйүүр өрүттэрдээҕэ таайыллар. И. Федосеев
Сүөдээк аҕатын тылын өйөөтө. М. Доҕордуурап
Ракитин этэрээтигэр доброволецтар киириилэрэ дуона суох, онон тойонноотоххо нэһилиэнньэ үрүҥнэри өйөөбөтөх. П. Филиппов
ср. кирг. сүйө, ног. суье ‘прислонять, подпирать’

даҕ.
1. Килэйэн көстөр ньуурдаах, кылааккай. ☉ С блестящей гладью, гладкий, ровный
Баксаал иннинээҕи болуоссат килэгир аспааллаах. Н. Якутскай
[Киһи үөгүтэ] күөл килэгир иэниттэн өрө көтөн тахсан, үөттэр үрдүлэринэн сатарыйар. Л. Попов
Ыраах иннибэр кыра килэгир ырааһыйаҕа туох эрэ хараарыс гына түстэ. «ХС»
2. Баттаҕа суох буолан килэрийэн көстөр (төбө туһунан). ☉ Блестящий (о лысой, наголо остриженной голове)
Күн уота тэйэр килэгир төбөтүн имэриммэхтээтэ. С. Тарасов
Килэгир төбөтүгэр кулгааҕа улаатан, даллайан хаалбыт. ИИФ УС
Олороллор …… килэгир төбөлөөх миниистирдэрим. В. Маяковскай (тылб.)
3. көсп. Туох да булкадаһыга суох, аҥаардас. ☉ Без примесей, чистый, неразбавленный
Атыыһыт этэ суох, килэгир миини эрэ испит. Килэгир хааһы эрэ астаахтара. — Хас да хонукка аҥаардас килэгир уунан хонуталаабытым. «ЭК»
4. көсп. Көстөн турар, дьиҥнээх. ☉ Настоящий, истинный
Хабахтар уонна Тураахтар …… килэгир абааһылар. Эрилик Эристиин
♦ Килэгир харах, коҥдой көҕус — акаары, тугу да өйдөөбөт, ылыммат. ☉ Бестолочь, глупец
Килэгир харах, Килиэдэ сирэй …… Ньүдьү балай. Өксөкүлээх Өлөксөй
Килэгир харах, көҥдөй көҕүс. Суорун Омоллоон

туохт.
1. эргэр. Суруксут дуоһунаһыгар үлэлээ. ☉ Быть писарем, работать в должности писаря
Кини [Чаҕылҕан] өссө уон биэс саастааҕар, сир түҥэтигин ыытар хамыыһыйаҕа суруксуттаабыта. Софр. Данилов
Нэһилиэккэ суруксуттаан иһэн, кинээһи кытта тапсыбакка эрдэ уурайан, кэргэн ылан, алааһыгар бүгэн хаалбыта. Н. Заболоцкай
Софрон атаҕа суох этэ, онон хара үлэни кыайыа суоҕа, суруксуттаан айаҕын ииттээрэй диэннэр, күһэйии бөҕөнөн үөрэххэ ыыппыттара. И. Федосеев
△ Мунньахха уо. д. а. боротокуолу суруй. ☉ Вести протокол собрания, быть секретарём
Урут мунньахтарга суруксуттуур буоларым. Амма Аччыгыйа
Өрүүскэ бэрэссэдээтэллиир. Тимэппий суруксуттуур, биэдэмэс суруйар. Күндэ
2. кэпс. Тугу эмэ суруй. ☉ Писать
[Соня] суруксуттаан сурдурҕаппахтаан иһэн, оччо өр көрдөөн булбут харандааһын уһугун тосту баттаата. М. Доҕордуурап
Зойка оҕотун утутан баран, эдьиийин күүтэн, тугу эрэ суруксуттуу олорор эбит. Э. Соколов
— Киирэргэ син дуо? — Киир-киир, — диир миниистир уонна суруксуттаабытын кубулуппат. В. Ойуурускай

аат.
1. истор. ССРС-ка судаарыстыба салайар былааһын бэрэстэбиитэллээх уоргана, социалистическай уопсастыба политическай тутулун биир көрүҥэ. ☉ Представительный орган государственной власти в СССР, одна из форм политической организации социалистического общества, совет
Нэһилиэк сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Сиидэрэп суруксутунуун Малыыкаптыын Урууптаахха кэлэннэр мунньахтыыр үгэстээхтэр. Күндэ
[Өрүүскэ (соҕотоҕун:)] нэһилиэк сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ буолар буоллаҕым... Дьэ, улахан үлэҕэ түбэстэҕим... Күндэ
Силтэһин Махсыын үҥсүбүт, Сэбиэт сэкирэтээрин туоһу биэрбит. С. Васильев
2. Ханнык эмэ тэрилтэҕэ, уопсастыбаҕа дьаһал уонна сүбэ таһаарар уорган. ☉ Распорядительный и совещательный орган при каком-л. учреждении, организации, обществе, совет. Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрин Куттал суох буолуутун Сэбиэтэ. Учуонай сэбиэт
3. Быыбарданар эбэтэр ананар үлэһиттээх сорох салайар уорганнар ааттара. ☉ Название некоторых органов государственного управления, состоящих из выборных или назначаемых лиц и имеющих руководящее значение в жизни государства, какой-л. его отрасли, совет. Миниистирдэр Сэбиэттэрэ
русск. совет