төгүрүй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Түөкүн санаата Төбөтүн ортотунан, Түү мээчиктии, Төгүрүйбэхтээтэ. Күн Дьирибинэ

элээрит диэнтэн холб. туһ. [Донской] Бэрэмиэнэҕэ мохсуолаан, мээчиктээн элээритиһэрэ, кинигэ ааҕара, туох эмэ дьиктини, сонуну сэһэргиирэ. ЧКС ЫаЫЫ

с. нескл. поло (атынан сылдьан мээчиктиир оонньуу); водное поло уу полота (ууга сылдьан мээчиктиир оонньуу).

күөгэй I диэнтэн арыт
көстүү. Күөх солко сэбирдэх Күөгэлдьийдэ, сэгэрдээр! Чопчу көмүс мутукча Нуоҕалдьыйда, доҕоттоор! Амма Аччыгыйа
Хахыйах уонна титирик ойуурунан ардайдаммыт тыа, илинтэн үрэр итии тыалга бигэнэн күөгэлдьийэр. М. Доҕордуурап
Маша атыттан түһэн байааттаҥнаата, Кини хараҕар сир иҥнэри-таҥнары түһэн күөгэлдьийдэ. М. Доҕордуурап
Эмискэ сирэ кута курдук күөгэлдьийбитэ, өрүтэ түллэх гынан кинини [Молтойу] түү мээчиктии ыла-ыла, быраҕаттыырга дылыта. И. Федосеев
Ийэ сир барахсаҥҥа илгэ сайын эргийэн, улуу айылҕа күөх илгэнэн күөгэлдьийдэ, арамаат сытынан аҥылыйда. «Кыым»

аат. Анал бэрээдэгинэн ууруллубут кэрчик мастары таба быраҕаттаан, сурааһын таһыгар таһаарар спортивнай оонньуу. ☉ Городки (спортивная игра)
Мохсуо оонньоо.  Мохсуо быраҕыстахха, үксүгэр сыыһан, буору күдээ ритэр. Амма Аччыгыйа
[Фёдор] кыл ы й с а р а , сырсара, сөтүөлүүрэ, мохсуо бырах сара, мээчиктиирэ, оҕо оонньуурун ба рытын оонньуура. Софр. Данилов
Обур гу оҕолор хомуллан түүн хойуккааҥҥа диэри …… мохсуо бырахсан күрэхтэһэн тахсаллара. Г. Колесов
ср. бур. монсог ‘шарик; комок, ком’

I
ойуоккалаа диэнтэн холб. туһ. Тыһаҕастар кутуруктарын хоротон баран күлүктээх сир диэки ойуоккаластылар. Л. Попов
Саһааннаммыт мас аттыгар барабыайдар түһэн, ойуоккалаһан, түү мээчиктии тэйиэккэлииллэр. В. Тарабукин. Дьоннор бадарааны, ууну тумнан ойуоккалаһан ааһаллар. НТП СОоЭС
II
даҕ., поэт. Өрө көтө, ойуолуу сылдьар. ☉ Скачущий, прыгающий
Ситэ буспут дьэдьэн курдук Сиэн кыргыттар тэтэрэллэр, Ойуоккалас отон курдук Уолан дьоннор тэбиэстэллэр. Р. Баҕатаайыскай
Оонньоколос кулуннаах, Ойуоккалас торбостоох, Оккураҥныыр оҕолоох Орто төрүөт дойдубут. Күннүк Уурастыырап
Ойуу быыччык оһуордьута Ойуоккалас тииҥ олорбута. П. Дмитриев

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, тө- диэн саҕаланар олохторго сыстар: төп-төгүрүк, төп-төкүнүк. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на тө-: төп-төгүрүк ‘круглый-прекруглый’, төп-төкүнүк ‘округленький’
Хоп-хойуу, уп-уһун хара кыламаннарын быыһынан төп-төгүрүк, ып-ыраас саһархай харахтара киһини имэрийбит курдук холкутук, көрсүөтүк көрөллөр. Амма Аччыгыйа
Бу тыа быыһыгар, хайа үрдүгэр, төп-төгүрүк күөл баара. Суорун Омоллоон
Түү мээчиктии төп-төкүнүк, Таба таҥастаах оҕолор …… Үөрүүлэринэн соһуттулар, Оҕо сааспын санаттылар. С. Данилов
тюрк. топ

туохт. Өрүтэ ыстаҥалаа, көтүөккэлээ. ☉ Подпрыгивать, подскакивать
Уйбааскы көрдөҕүнэ, илим күрүө иһигэр эһэ тириитэ үтүлүк саҕа туох эрэ хара иҥнэҥэлии сүүрэр, илимҥэ түһэ-түһэ төттөрү тэйиэккэлиир. Л. Попов
Лукин …… хапсаҕайдаан, эрийэ тэбэрин кытта киһитэ туруйалаан, ыраах эһиллэн хаалан баран, сүһүөҕэ үчүгэй буолан, охтубакка, тэйиэккэлии түһээт эргилиннэ. А. Сыромятникова
Саһааннаммыт мас аттыгар барабыайдар түһэн, ойуоккалаһан, түү мээчиктии тэйиэккэлииллэр, хатырык быыһыттан тугу эрэ булан, тохтуу түһэн, кылгас тумсуларынан тоҥсуйаллар. В. Тарабукин

аат., эргэр.
1. Уһун быаны, ситиини хатар тэрил. ☉ Веретено
Фабрикаҕа бары таҥас өрөр иэрэгэйдэр үлэлииллэрэ. Ю. Чернов (тылб.)
2. Тимири үүттүүр сэп. ☉ Разновидность якутской дрели (стержень дрели со вставным сверлом приводится в движение закручиванием и раскручиванием веревочки, продетой через отверстие в верхнем конце стержня и прикрепленной двумя концами к горизонтальной палочке). Былыр көмүстэн киэргэли оҥорооччулар иэрэгэйинэн туһаналлара
3. Остуолга ытыйан холоруктатар оонньуур. ☉ Игрушка в виде кружка на вращающейся в вертикальном положении оси, волчок
Кини санаата иэрэгэй курдук ытыллар. В. Протодьяконов
Оргул кэтэҕэр хаар күдэригин ортотугар сүүнэ улахан киһи иэрэгэй курдук холоруктуу ытылла турара. Н. Абыйчанин
[Куралай кустук] иэрэгэй курдук ытыллан, иннигэр-кэннигэр хаан өстөөхтөрүн эмэх күрүөлүү сиҥнэртээн, тэлэкэлээн истэ. Д. Апросимов
Ыт үрдэ. Киис ииримтийэ кыыһыра түстэ, куотар сир көрдөөн иэрэгэй курдук дьүүлэ-дьаабыта көстүбэккэ ытыллар. «ХС»
4. көсп. Быһаарыыта суох иэрэҥнээһин, саараҥнааһын. ☉ Необоснованное сомнение; нерешительность, колебание; боязнь продешевить.
5. түөлбэ. Мээчиктии эриллибит сап. ☉ Клубок (ниток).

I
1.
таһый I диэнтэн атын. туһ. [Чолооску:] Оҕоҕо кыратык таһыллар, кырдьык, абырал буолааччы. Амма Аччыгыйа
Мэлдьи дьарыйылла, таһылла сылдьар ыт хоргус буолар. И. Федосеев
2. кэпс. Тас уорҕаҕынан түс, оҕун (хол., халтарыйан, халты тэбинэн). ☉ Упасть плашмя на спину (напр., поскользнувшись)
Оҕо барахсан баара Оройунан хойуостанан, Муннунан-уоһунан Мууска таһыллыбыт Сордоҥ балык курдук. П. Ойуунускай
Мордьооску мэйиитэ эргийдэ, Түү мээчиктии сиргэ төкүнүйдэ, Өлө сыста иэнинэн таһыллан Өөр-өр сытта уҥан нараллан. Болот Боотур
Кыыс ыаҕастаах үүтэ ыһыллыбытынан тиэрэ таһылла түстэ. М. Доҕордуурап
II
тас I диэнтэн атын
туһ. [Марина:] Саҥа дьиэ тутан эрэр сирдэрэ быһыылаах этэ, сүрдээх үгүс бэрэбинэ таһыллыбыт этэ. Амма Аччыгыйа
Оскуола акылаатын буора таһыллан, күдэн буор салгыҥҥа түптэлэнэ көппүтэ. М. Доҕордуурап