полезный; выгодный; туһалаах дьарык полезное занятие; тупата суох бесполезный, напрасный; тупата суох кэпсэтии бесполезный разговор; тупата суох үлэ напрасный труд # сир туһалаах баайдара полезные ископаемые.

зря, напрасно, бесполезно || напрасный, бесполезный; халтай хаамтым я зря ходил; халтай хаамыы бесполезная ходьба; халтай хааман тахсар он бродит бесцельно.

нареч. разг. 1. (бесплатно) буор босхо; 2. (напрасно) мээнэҕэ, халтайга.

м: 1. (работа) үлэ; физический труд былчыҥ үлэтэ; умственный труд ей үлэтэ; 2. (усилие) эрэй, сыра, түбүк; напрасный труд таак эрэй; с большим трудом улахан сыранан; 3. (результат работы) үлэ; научный труд научнай үлэ.

несов. ыгымсый, ыгымнык быһыылан, быырпаһын; уйуһуй, ахсымнаа (о лошади); напрасно горячишься таак ыгымнык быһыыланаҕын.

1. нареч. (без надобности, зря) таак; напрасно вы это сделали маны эн таак оҥорбуккун; 2. в знач. сказ. безл. (тщетно) туһата суох, таак; я спешил, но всё было напрасно: он уехал мин тиэтэл бөҕөнү тиэтэй-битим да, ол барыта туһата суохха буолбута: кини баран хаалбыт этэ.

нареч. I) бестолково, беспорядочно; бас-баттах санарыма не говори бестолково; 2) бесцельно, напрасно, зря; бас-баттах сылдьыма напрасно не ходи; бас-баттах баран истим я шёл, куда глаза глядят; я брёл без цели.

I
сыһ., кэпс. Туһата, наадата суохха, мээнэҕэ: таах, сыыһа (итинник буоларын билбэккэ). ☉ Никчемно, зря, бессмысленно, неправильно
Онон бостуой санааҕын алдьатыма, ол-бу куһаҕан дьоҥҥо сөрүөстүмэ диир. Н. Неустроев
«Хаарыан дьоммуттан, доҕотторбуттан бостуой арахсаммын. Манна миигин атаҕастыыллар», — дии-дии ытыы олорор эбит. Суорун Омоллоон
Мин эйиэхэ сип-сибилигин кинээс иэнин хайдах хастыыры көрдөрүөм. Бостуой хамсыы, куота сорунума. Н. Заболоцкай
Көрдүү да сатаамаҥ бостуой! Баал Хабырыыс
ср. русск. пустой ‘бесполезный, никчемный, напрасный’
II
сыһ. сыһыан т. Саҥарааччы сэрэниитин, сэрэтиитин көрдөрөр. ☉ Выражает опасение, предупреждение говорящего (а то)
Бостуой Клим баттыы кэлэн, кыыһырсыы буолуо. Суорун Омоллоон
Бостуой улуус быраабатыгар иһитиннэрэрбэр тиийиэм. Амма Аччыгыйа
Бостуой бүгүҥҥү нуормабын толорбокко хаалыам. В. Яковлев

1. сыһ. Туһата суох, мээнэ. ☉ Зря, напрасно, бесполезно
   Хайатыгар да халтай эрэйдэннэҕиҥ буолуо. Софр. Данилов
   Таах харчыгын уонна ньиэрбэҕин халтай сиэхтэрэ, аккаастан. Т. Нутчина
   [Түүлгэ] миинньик атыылаһаҕын — халтай түбүгүрэргэ. БРИ ТТ
2. даҕ. суолт. Көдьүүһэ суох, таах хаалар. ☉ Напрасный, бесполезный
   Халтай халлаан киһитэ — Чугдаар долуой утуйбата. Күннүк Уурастыырап
   Тоойуом, буруйдааҕы көрдүүртэн бу күн анныгар атын халтай сыра суох. Т. Нутчина
   [Түүлгэ] түһээн сүүрэриҥ — халтай түбүктэргэ. БРИ ТТ
   ♦ Халтай (халтайга) хаамп — туох да көдьүүһэ, туһата суох, мээнэ хаамп. ☉ Ходить зря, безрезультатно, впустую
   Өрүс биир эҥээригэр, кутуйахтаах өттүгэр, түбэспит булчут күннүүр. Нөҥүө өттүгэр сылдьар киһи халтай хаамар. Н. Босиков
   Дьон ыйы ыйдаан бултуйбакка халтай хаамаллара, хоргуйан өлөр кутталга киирэллэрэ үгүс этэ. КФП БАаДИ

напрасно, понапрасну, зря; таах манна кэлбиппин я зря сюда пришёл; тааҕы саҥарыма ты напрасно так говоришь; таах даҕаны всё же, всё ж таки; кини таах даҕаны сыыспыт эбит всё же он, оказывается, ошибся; таах даҕаны элбэх киһи мустубут всё ж таки много народу собралось.