требовать что-чего-л., настаивать на чём-л.; сэриини тохтоторго модьуй = требовать прекращения войны.

побуд. от көөйүн = 1) давать бродить; заквашивать; кымыһы көенньөр = заквасить кумыс; 2) настаивать, заваривать; чэйи көөнньөр = заварить чай.

несов. разг. 1. см. напереть; 2. на кого-что (теснить) ык, ким; напирать на противника өстөөҕү ык; 3. на что (настаивать) кичэй; кичэйэн эт.

1) притеснять, стеснять; харчынан кыһарый = стеснить в средствах; 2) вынуждать, принуждать к чему-л., настаивать на чём-л.; барарга кыһарый = вынудить уйти.

туохт., түөлбэ. Чэйи көөнньөр, кэбис (үрүҥ чаанньыкка). ☉ Заваривать, настаивать (чай в за варном чайнике)
Эмээхсиниэм, дьэ эмиэ чэйгин настаабылаа, эккирээ, үөр, эдэриҥ курдук, ыл, ыллаа! С. Васильев
русск. настаивай

несов. 1. что, чего, с неопр. и без доп. (настаивать категорически) модьуй, көрдөө, ирдээ; требовать помощи көмөтө көрдөө; 2. чего и без доп. (обязывать, вынуждать) модьуй, эрэй, күһэй; работа требует старания улэ кыһамньыны эрэйэр; 3. чего (нуждаться в чём-л.) көрдөө, наадый; эта машина требует ремонта бу массыына өрөмүөҥҥэ наадыйар; 4. кого (вызывать) көрдөө, ыҥыр; его требуют в контору кинини хонтуораҕа ыҥыраллар.

туохт. Үчүгэйдик суураллан амтаннырыар диэри оргут (хол., чэйи). ☉ Настаивать, кипятить до тех пор, пока не станет ароматным (напр., чай)
Эмээхситтэр сылабаардарын хат оргутан, чэйдэрин хат бардарар кыһалҕатыгар түстүлэр. Далан
Удаҕан ааттааххын уонна чэй оннугар кучу оту бардаран иһэҕин. С. Курилов (тылб.)
Солууругар чэй бардарбыта. И. Федосеев

туохт.
1. Иитэн сылааска туруоран аһыт. ☉ Подвергать брожению, квасить, заквашивать
Сорох эмтээх үүнээйилэри хомуйан, көөнньөрөн, кыра ыарыыларга боруобалыыр буолбутум. Болот Боотур
Көйөргө кымыһы көөнньөрөбүт. И. Данилов
Сиилэһи көөнньөрөн ынахтарбар сиэтэбин. АИИ НУо
2. Күүскэ оргутан үчүгэйдик хойуннар, бардар (чэй туһунан). ☉ Настаивать, заваривать (чай)
Кумааҕыга боччоччу суулаабыт чэйин тооромоһун булан, чэй көөнньөрдө. В. Протодьяконов
Сааһырбыт дьахтар сылабаары тула көтөр, чэй көөнньөрөр. И. Никифоров
3. көсп. Искэр кыһыйа-абара сырыт. ☉ Копить в душе раздражение, возмущение, гнев
Иһигэр көөнньөрө сылдьыбыт кыһыытын-абатын бүгүн миэхэ тоҕо кулгуйуо дуо? Н. Лугинов
Таҥхай Баһылай иһигэр көөнньөрбүт өһүөнүн аны аһаҕастык этэн сааммыт, суола сойбут Сэмэҥҥэ, сытыы быһаҕын кыыныттан таһааран кылбаҥната-кылбаҥната, кыбдьыгыраамахтаабыт. П. Аввакумов

туохт.
1. Кими эмэ тугунан эмэ туһанан олуй; тугу эмэ оҥорорго күһэй. ☉ Настаивать на чем-л., вынуждать под тем или иным предлогом кого-л. делать что-л.; принуждать кого-л. к чему-л.
Түмэн бараан Түүн ийэлэрэ Хараҥанан хаайан, Сытарынан кыһарыйан, Утуйарынан олуйан [кэлбит]. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Хабырыыс] Икки атахтаах адьырҕалар Сата Байбалы тугунан кыһарыйан көмүс кистэлин этитэллэрин хайдах эмэ гынан мэһэйдиэхтээх. И. Гоголев
Аҕам Мырбас Өндөрөй уолугар эргэ таҕыс диэн сүрдээхтик даҕаны кыһарыйар буолла. А. Сыромятникова
2. Туох эмэ аттынан олус чугас, таарыйан аас. ☉ Проходить мимо чего-л., вплотную касаясь
[Сэмэн] өттүгүн уҥуоҕун портсигар муннугунан кыһарыйан, хаан оҕуолуор диэри күөх баламах гына охсубут. Н. Якутскай
Өрүс уута …… биэрэги кыһарыйан ааһарыгар санаа ылбат модун дьулуур күүһэ эбиллэр. Н. Лугинов
Таастар бэйэ-бэйэлэрин кытта охсуллаллар, биэрэги кыһарыйаллар. МЛФ АҮө

туохт.
1. Тугу эмэ кичэйэн оҥоро сатаа, туох баар күүскүнэн оҥор. ☉ Стараться (делать что-л.), прилагать к чему-л. все усилия
[Кулуба] Мин дьыалабар кыһанаар. Эрэйгин кэллэххинэ төлөнүө буоллаҕа. Н. Неустроев
Тогойкин, кыһаннаҕына, итинннээҕэр өссө сытыытык иһиирэр киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Суруйааччылар дэҥ кэриэтэ ханнык эмэ герой аата туохтан төрүттээҕин быһаарарга кыһаналлар. ФЕВ УТУ
2. Туохха, кимиэхэ эмэ болҕомтоҕун уур, туохтан эмэ дьиксин (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Обратить внимание на кого-л., принять во внимание что-л., беспокоиться о чем-л. (употр. в отриц. ф.)
Үрүҥ Уолан үстэ да өллүн, Онно мин Олус кыһаммаппын. П. Ойуунускай
Сөдүөччүйэ саҥатыгар кыһаммакка, Миитэрэй оһох уотун күөдьүттэ. Амма Аччыгыйа
Булчуттар ытыалаан уйуһутан истилэр …… андылара кыһаммат. Н. Заболоцкай
3. кэпс. Туохха эмэ наадый, кыһарыйтар. ☉ Нуждаться, испытывать нужду в чем-л.
Уолан киһи обургу …… Уолугунан тыынна, Оройунан оонньоото, Ойууру одуулаата, Ойоххо кыһанна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Харчыга олус кыһаммыт үһү, онон икки хонук иһигэр куччугуйа биэс тыһыынчата ыытыаҥ үһү диэр. С. Ефремов
ср. хак. кичен ‘заботиться о чем-л.; настаивать на чем-л.; прилагать усилия к чему-л.’