несов. 1. (приходить в негодность) буортуй, алдьан; 2. (приобретать дурные наклонности) буорту буол.

сов. разг. I. что (привести в негодность) илдьи тыыт, илбирит, илдьи кэс; истрепать книгу кинигэни илдьи тыыт; истрепать обувь атаҕыҥ таҥаһын илдьи кэс; 2. кого (измучить) илдьи тыыт, сэниэтин эс; # истрепать нервы киһи нервэтин илдьи тыыт.

побуд. от илдьирий = 1) приводить в негодность; превращать в лохмотья; уол атаҕын таҥаһын илдьириппит мальчик износил обувь; 2) крошить, размельчать; разваривать; ыарыһахха хааһыны илдьирит = разварить кашу для больного; 3) перен. тщательно прорабатывать, анализировать, рассматривать; бу боппуруоһу илдьиритиэххэ наада необходимо тщательно рассмотреть этот вопрос.

1) приходить в негодность, превращаться в лохмотья (об одежде, сети и т. п.); илим илдьирийбит сеть превратилась в лохмотья; илдьирийбит таҥастаах одетый в лохмотья; 2) развариваться; туйах илдьирийбит говяжьи ножки (для холодца) разварились # этим (или этим-хааным ) илдьирийдэ я смертельно устал, измучился, я чувствую себя совершенно разбитым.

1) убивать, забивать (дичь, скот); 2) ловить (рыбу); 3) повредить, поранить, ушибить; илиибин өлөрдүм я ушиб руку; 4) портить, приводить в негодность; быһаҕым биитин тимиргэ өлөрдүм я затупил о железо лезвие ножа; 5) перен. зарабатывать; элбэх харчыны өлөрбүт он заработал много денег; көлөһүн күнүн өлөр = зарабатывать трудодни # өлөрөн түһэр = сразить кого-л. (словом).

туохт. Уһуннук сытан, кэбирээ, быһыта-хайыта бара сылдьар буол (таҥаһы, тириини этэргэ). ☉ Приходить в негодность, ветшать (обычно об изделиях из кожи, шкуры, ткани)
Умнаһыт хаата туох аанньа буолуой, уоттуйан хайыта бара сылдьар уонна кутуйах дьөлүтэ кэрбээбит. Л. Габышев
Кыра да сыа хааллаҕына, тирии уоттуйар. НС ХСБС

несов. 1. что (теребить, тормошить) үрэй, үрэллэҥнэт, бурай; ветер треплет её волосы тыал кини суһуоҕун бурайар; 2. кого-что (похлопывать) таптай; трепать по плечу саннын таптай; 3. кого-что, разг. (дёргать, рвать) илгиэлээ; трепать кого-л. за волосы баттаҕыттан илгиэлээ; 4. что, разг. (приводить в негодность одежду, обувь) ил- бирит, илдьи тыыт; 5. кого-что, разг. (о болезни) титирэт; его треплет лихорадка кинини лихорадката титирэтэр; 6. что (очищать, раздёргивать волокно) тыыт, ыраастаа; трепать коноплю көлөппүнэни тыыт; # трепать нервы киһи нервэтин алдьат, кыйахаа; трепать языком разг. тылгын ыстаа, мээнэ лахсый.

туохт.
1. Олоҕурбут сиэргэ-майгыга баппат куһаҕаннык быһыылан. ☉ Вести себя неподобающим образом, скверно, омерзительно
[Туруору Уйбаан:] Сордоох! Дьэ, кэбилэнэн аххан эрэҕин дии. Аны уоруйах буолаары гынныҥ дуо? Суорун Омоллоон
Ааныс соһуйда, туох да сүрдээхтик киҥэ холунна, күүстээҕэ буоллар, быһыта-хайыта тыытан быраҕаталыах кэбилэннэ. Күндэ. Ньургуу… саатар оҕоҕун санаарыый… бу тугу кэбилэнэн эрэҕин?! И. Семенов
2. Олус куһаҕан туруктан, көрүҥнэн. ☉ Приходить в негодность, иметь непотребный вид; быть в плохом состоянии
Төрөөбүт, үөскээбит, таптыыр чэл күөх ньуурун бу курдук кэбилэммитин көрөрө ыарахан этэ. Суорун Омоллоон
Таҥастара уруккутунааҕар ордук кэбилэммит: Мундербек хомуһуолун көхсө тырыттан сиргэ соһуллубут, баккыта аҥаардас иитэ эрэ хаалбыт. Эрилик Эристиин
Ыраммын, сылайан кэбилэнэн Ырыабын киэр бырахпатарбын. И. Эртюков

послелог. упр. исх. п. больше, свыше; до; сүүрбэттэн тахса киһи кэлбит пришло свыше двадцати человек; уонтан тахсата ыттым я выстрелил свыше десяти раз # туһатыттан тахса до негодности (довести).

сов. 1. что (расколоть, разломать) үлтүрүт, үлтү оҕус, алдьат; разбить стекло өстүөкүлэни үлтүрүт; лодку разбило о камни (долгун) оҥочону тааска үлтү оҕуста; 2. что, перен. алдьат, быс, бааһырт; разбить чьи-л. надежды эрэмньитин быс; разбить чьё-л. сердце сүрэҕин бааһырт; 3. что (повредить) өлөр, дэлби оҕус, хампарыт; разбить голову төбөҕүн хампарыт; 4. что (привести в негодность) алдьат, сатарыт, айгырат; разбить рояль роялы алдьат; 5. кого-что (нанести поражение) үлтүрүт; разбить врага өстөөҕү үлтүрүт; 6. что (разделить на части) хайыталаа, араартаа; разбить по группам бөлөхтөргө хайыталаа; 7. что (произвести посадку) олорт; разбить при доме сад дьиэ аттыгар садта олорт; 8. что (устроить, расположить) туруор; разбить палатки балаак-каларда туруортаа; 9. кого-что (об ударе и т. п.) оҕус; его разбил паралич кинини баралыыс охсубут.