нареч. скверно, мерзко, отвратительно; быдьардык үөҕүс = скверно ругаться.

скверный, мерзкий, отвратительный; быдьар тыллар скверные слова; быдьар тыллаах сквернослов; быдьар тылларынан этистилэр они наговорили друг другу много гадостей.

прил. разг. 1. (загрязнённый) кирдээх, куһаҕан; поганое ведро куһаҕан биэдэрэ; 2. (несъедобный) куһаҕан, сытыган; поганый гриб сытыган тэллэй; 3. (отвратительный) наһаа куһаҕан, быдьар, сидьиҥ.

1. прич. от ужасать; 2. прил. (вызывающий ужас) ынырык, дьулаан; ужасающее зрелище ынырык көстүү; 3. прил. (отвратительный) ынырык, сүрдээх куһаҕан; ужасающая погода ынырык күн-дьыл.

сыһ. Киһи сиргэниэн курдук, сидьиҥник. ☉ Скверно, мерзко, отвратительно
Ыалдьыттар бардылар. Кэннилэриттэн ааны хатыы туран, Сахаар ыалдьыттарын быдьардык үөҕэ хаалла. Амма Аччыгыйа
Уорарын уонна быдьардык үөхсэрин эрэ таптыыра. Үлэттэн аккаастанара. Н. Заболоцкай
Маҕаһыын иһигэр атаххар Балтаччы үктэнэн ааһыахтаах. «Бырастыы гын» диирин оннугар Быдьардык мырдыҥнаан ылыахтаах. Р. Баҕатаайыскай

сыһ. Наһаа куһаҕаннык, быдьардык. ☉ Скверно, возмутительно, безобразно. Түктэритик быһыылан
□ Кыыс кэрээнэ суохтук мэндээрбит киэҥ хараҕа, уһуктаах уоһа, кытархайдыҥы баттаҕа барыта Миэхэ түктэритик көһүннэ. Софр. Данилов
△ Туохха да сатабыла суохтук, түҥнэритик, тиэрэ. ☉ Нелепо, отвратительно (напр., высказываться)
[Абстракционистар], барыны бары көҥүл бутуйан, туохха да холооно суохтук, түктэритик ойуулууллар. ВГМ НСПТ

1. тыаһы үт. т. Тимир сыабы бэрийэр тыаһы үтүктүү. ☉ Подражание звяканью (напр., железных предметов, звеньев железной цепи при ее перебирании)
   Ыт баһын саҕа Үс дьэбиннээх сомуогунан Күлүр-халыр Хатаан кэбистилэр. Д. Говоров
   Итинник тыллар [тыаһы үтүктэр тыллар] бэрт үгүстэр: тиҥ-таҥ, күлүр-халыр, чылырчалыр, ньир-дар эҥин диэннэр. Күндэ
2. сыһ. суолт. Наһаа куһаҕаннык, киһи сүөргүлүөх. ☉ Очень плохо, отвратительно
   [Абааһы] бөдөҥ-бөдөҥнүк, күлүгэ суохтук күлүр-халыр туойа иһэр, кэскилэ суохтук киҥир-хаҥыр ыллыы иһэр. ПЭК ОНЛЯ II

1. даҕ. Киһи кэлэйиэн, сиргэниэн курдук куһаҕан. ☉ Низкий, дурной, отвратительный (о ком-л.)
   [Женя] көрдөххө бэрт киһи буолан баран, иһэ хайдах бачча быдьар, нэгэй баҕайыный? В. Яковлев. Билигин кэлэн, киһи өйө-санаата сайдыбыт кэмигэр, …… уопсай интэриэскэ үлэлии сылдьан иирсэртэн ордук нэгэй быһыы суох эбээт. М. Д оҕордуурап
2. аат суолт. Туох да сиэрэ суох, ку һаҕан майгылаах киһи. ☉ Дурной, низкий, отвратительный человек
   Ымсыы, көҥөс дьон былыр да, быйыл да баар буоллахтара дии. Дьон нэгэйдэрэ. И. Семёнов
   Махтаныы — күүстээхтэр сэмэй быһыылара, махтаммат буолуу — нэгэйдэр бэрдимсийиилэрэ. ПБН КСКТ
   Кыһыыта, абалааҕа баар, маннык нэгэйдэр туох да буойуута-хаайыыта суох көҥүл күөннээн-күөнэхтээн сылдьаллара. «Чолбон»
   ср. русск. негодяй ‘негодный, скверный, плохой человек’

даҕ., түөлбэ. Олус куһаҕан, сидьиҥ. ☉ Скверный, премерзкий, отвратительный
Бытааһах ырааһыгар ымсыырдан, Быртах дьыалаҕа былыыгын, Дьахтар омукка баҕардан Дьабаҕан дьыалаҕа дьайыҥныыгын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сириттэҕэс эҥээрдээх, Сарыттаҕас саҕалаах, Тоҕус сотууннаах Собоон өлбүт Өлүү дьабаҕан буурай Атыыр оҕуһун тириитэ Сонноох эбит. Күннүк Уурастыырап
Урут харахтаан көрбөтөх, бэрт дьабаҕан сыттаах харамайа хантан да кэлбитэ биллибэккэ, иннигэр баар буола охсон, ааттаһан көрдөһөрдүү, уун-утары мөхсө сылдьан моргуйда. Н. Борисов

1. сыһ. Туора барар курдук, сөрүөччү. ☉ Набок, набекрень, на сторону
   Хаһан да харахтаабатах эдэр киһитэ, андаатар бэргэһэтин ханньары уурунан, кинини одуулаан, ойоҕос диэки тэйиччи нэлэйэн-хотойон турар эбит. Огдо
   Түннүк сабыытын ханньары тардыбакка эрэ эрийэн баран өтүүктүөххэ сөп. ДьХ
   Вася сирэйэ кубарыйан хаалбыт, хортууһа ханньары барбыт. «ХС»
2. даҕ. суолт. Олус түктэри, тиэрэ, сүөргү (хол., майгы-сигили, өй-санаа). ☉ Очень плохой, отвратительный, заслуживающий порицания (напр., характер)
   Хара түөкүттэр, хааннаах ыттар, Хараҥа майгылаахтар, ханньары санаалаахтар. П. Ойуунускай
   Төттөрүтүн ханньары сигилилээх баҕайы, хата, ордук дириҥ өс-саас оҥосторо буолуо, ньахчарыйа сытыйан! «ХС». Тэҥн. мунньары