ситим сыһыан холб. Саҥарааччы этэр санаатын инникилэри кытта төрүөт сибээһинэн ситимниирин көрдөрөр. ☉ Выражает субъективно установленную говорящим причинную связь высказываемой мысли с предыдущими (значит, стало быть, следовательно)
Бу хара түөкүттэри туттум! Сайын оҕуруоттан оҕурсуну, итинэн буоллаҕына, кинилэр ылбыт эбиттэр. Эрилик Эристиин
Итинэн буоллаҕына, Аркадий Яковлев манна собуот турарын төрүт да итэҕэйбэт эбит. А. Сыромятников. Итинэн буоллаҕына, хаартынан сүүйдүм диэн сымыйалыыр буолуохтаах. Д. Таас

туохт., кэпс. Кимтэн, туохтан эмэ кыыһыран сөбүлээбэтэххин биллэр, кыйахан. ☉ Раздражаться, сердиться на кого-л., демонстрируя своё недовольство
Олохтоохтор быйыл оҕуруоттан илии соттор дьон буоллубут диэн тутурҕана санаатылар. В. Титов
«Үүйэ, эн атын дьону кытта эмиэ маннык кэпсэтэҕин дуо?» — Баанча саҥатыгар тутурҕаммыт сибики билиннэ. «ХС»
Кини үксүгэр уолугар тутурҕанар буолара: киниттэн, төрөөбүт ийэтиттэн, хайдах кистии-саба сылдьара буолуой. А. Фадеев (тылб.)

ходуһалаа 1 диэнтэн бэй
туһ. [Дьадаҥы киһи] Добуун алааска акылааттаммыт Дулҕалаах үрэххэ ходуһаламмыт. Эрилик Эристиин
Пётр Алексеевич саҥа көһөн кэлбит сиригэр эмиэ балаҕан туттубута, оттуур ходуһаламмыта, хаппыыста үүннэрэр оҕуруоттаммыта. ОЛ ПА

туохт.
1. Туохха эмэ (хол., аска, тууста кут, тууста кутан амтанын тупсар). ☉ Приправлять солью, солить. Миини туустаа
□ Тоҥ буордуун тустан, Дулҕаны туустаан Муҥнаммат гына, Үтүөкэн от бөҕө Үүнэн, өлгөмнүк оттоннун! Күннүк Уурастыырап
Миинин туой аһары туустаан кэбиһэр үгэстээх буоллаҕа. В. Гаврильева
Тоҥ чыыры кыһан, тула түһэн, Туустаан, килиэптээн сиэтибит. Дьуон Дьаҥылы
2. көр тууһаа
1.
Дарыбыанаба суумкатыттан, …… буспут эти, бэйэтэ туустаабыт тууччаҕын өрөҕөтүн таһаарда. Л. Попов
Оҕуруоттан түөрт уон икки киилэ оҕурсуну ылбыттар уонна сэттэ гыммыт биэһин туустаабыттар. ВНЯ М-4
3. көсп., кэпс. Тугу эмэ (хол., мөккүөрү) эбии көбүтэн таһаар, күөртээ. ☉ Раздувать, разжигать, преувеличивать что-л. (напр., спор). Көнөтүнэн эппиппин эһиги туустаан биэрэн киһини өһүргэтэ сыстыгыт

туохт.
1. Олус тиэтэйэн, көбүөхтэс буола тыын, тыын быһаҕаһынан тыын. ☉ Тяжело запыхаться, дышать с трудом (от напряжения, сильной спешки)
Сордоҥ баай биһигини субу тутан ылыах киһилии, аҕылаан-мэҥилээн, сирэйэ дьэс алтан курдук дарбайбытынан, бу көтүтэн истэ. Н. Заболоцкай
Арамаан Баһылайабыс, чалбахха-илбэххэ кыһаммакка ыстаҥалаан, быһылаан буола турар сиригэр аҕылаан-мэҥилээн кэлбитэ. П. Аввакумов
Микиитэ түүннэри аҕылаанмэҥилээн тиийэн, «Бүтэйгэ» ойуччу кыстаан олорор Эрдэлиири уһугуннарбыта. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Өрүкүйэн, ыксаан, тыын быһаҕаһынан тыынан кэпсээ-ипсээ (үксүгэр тиэтэйэн бара-кэлэ сылдьан). ☉ Возбужденно рассказывать о чем-л., захлебываясь словами (обычно торопясь, спеша)
Бу хара түөкүннэри туттум! «Сайын оҕуруоттан оҕурсуну даҕаны итинэн буоллаҕына, кинилэр ылбыт эбиттэр», — диэн аҕылаан-мэҥилээн, тэрээсэ үрдүк кирилиэһин өрө соһуталаан таһааран кинилэри [уолаттары] Муссерен атаҕын анныгар умсарыта быраҕаттаан биэрэн баран, узбек оҕонньор тэрээсэ айаҕын бүөлүү турда. Эрилик Эристиин
«Хайа?» — диэтэ кини аҕылаан-мэҥилээн, биир сиргэ өрө тэпсэҥэлии туран. Амма Аччыгыйа
Витя, маарыҥҥытынааҕар ордук аҕылаанмэҥилээн, тыын быһаҕаһынан тыынан, имэ тэтэрэн, сүүрэн киирэн кэпсээнипсээн эппэҥнээтэ. Софр. Данилов

I
көр хадьай
Борохуот …… хаҥас өттүнэн хадьыйан, улам эргиллиэх курдук быһыытыйан барбыта. И. Никифоров
Оҕолор тэлгэһэҕэ киирэн оонньуу сылдьар Биэрэлээх оҕолорун көрөн, онно хадьыйдылар. «ХС»
Айаннаан иһэллэр. Оттон арыы толооно да көстүбэт. Анньыыс мунчаарда: ама уҥа хадьыйбытым буолуо дуо? Дьолбут к.
ср. п.-монг. хайи ‘уклоняться в сторону’, др.-тюрк. хач ‘избегать; уходить’
II
туохт. Күүскэ ытыр, ытыран ыл; быһа ыстаан сиэ. ☉ Сильно кусать, рвать зубами; пожирать
[Эһэ] Саҕабыттан хам тутан, Саба баттаан өр сытта Уонна икки харыбын Уҥуохтарын хадьыйда. А. Бродников
Оҕуруоттан хаппыыста төбөтүн хомуйан, хоонньубутугар симинэн аҕалан, сиэн хадьыйабыт. Н. Кондаков
Туора үрүҥ туоһахталаах Тойон атыыр оҕуспут Локуоралыыр оппутун Туоракалыы хадьыйан, Лоҥкуначчы айаатаата. С. Васильев
ср. п.-монг. хадьа, бур. хазаха ‘кусать, кусаться’

с. моой оҕуруота, оҕуруо симэх.

сущ
оҕуруот

сущ.
оҕуруот

туохт.
1. Ыс-тох, алдьат-кээһэт, тоҕо солоо. ☉ Разломать, раскидать, разрушить
Сааскы мууһу урусхаллаан, халаан уута халыйа уһунна. Амма Аччыгыйа
Хаһааҥҥыта эрэ силлиэ урусхаллаабыт сылбахтарын аттыгар чугаһаан эрдэҕинэ, хас да киһи кини диэки сааларын туһаайбытынан ойон тураллар. Эрилик Эристиин
Оҕуруоттанар туһугар ойуур маһын урусхаллаабыттар ахан. У. Нуолур
Эһэ быыкаа хайаҕаһынан ньылбырыйан киирээт, урусхаллаабытынан, ый-күн ыһыаҕа оҥорбутунан барар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Үлтү сыс, күүһүн-кыаҕын тоһут (хол., өстөөҕү). ☉ Смять, сокрушить, разгромить (напр., противника)
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Дуолан сэрии маҥнайгы ыйдарыгар, биһиги аармыйабыт ньиэмэстэр талыы күүстэрин урусхаллыы-урусхаллыы чугуйан иһэр кэмигэр кыргыһыыга киирэр. Софр. Данилов
Сэбиэскэй буойуннар уонна монгуоллар атырдьах ыйын отут биир күнүгэр төгүрүтүллүбүт өстөөҕү урусхаллаан бүтэрбиттэрэ. И. Федосеев
3. көсп. Оннуттан эс, сууллар, самнар (хол., ханнык эмэ тутулу, былааһы). ☉ Свергнуть, низвергнуть, скинуть (напр., власть)
Оннооҕор үрүҥ ыраахтааҕы былааһын урусхаллаабыттара буолбаат. И. Никифоров
Эрэммит-итэҕэйбит үрдүкү чөмчөкөлөрбүт ыһан-тоҕон, урусхаллаан бараннар куоттулар. «Кыым»
ср. кирг. ура ‘свалиться, развалиться, разрушиться’

сущ
оҕуруот аһа

сущ.
оҕуруот аһа