II сов. разг. (поговорить) балкыһа түс, кэпсэтэ түс.

нареч. всласть, вдоволь (поесть, поговорить, поработать и т. п.).

прил. 1. (многочисленный) үгүс, элбэх; 2. в знач. сущ. многие мн. үгүстэр; многие знают үгүстэр билэллэр; 3. в знач. сущ. многое с. үгүс; поговорить о многом үгүһү кэпсэт.

союз быһыытынан; поскольку ты спешишь, поговорим после эн тиэтэйэриҥ быһыытынан кэлин кэпсэтиэхпит.

даҕ. Кэпсии-ипсии сылдьар идэлээх, истибитин туппат, аһаҕас айах. ☉ Любящий поговорить, рассказывать, разговорчивый, болтливый, не умеющий держать язык за зубами
Мин акаарыбыттан буолуо, хайдах эрэ тылбын кыаммат, туой кэпсэнньэҥ идэлээхпин. И. Тургенев (тылб.)
Терентий Бочкин кэпсэнньэҥ, ньуолбар бааһынай мунаах тылын сүүрүгүттэн бытархай чахчылары …… сүүмэрдээн, бэрт өр эллэстэ. Д. Фурманов (тылб.)

туохт. Кэпсэтэр-ипсэтэр, ис санааҕын ырытыһар чугас киһитэ, доҕоро суох буол. ☉ Не иметь (потерять) близкого человека, друга, с которым можно было бы душевно поговорить
Аҥаардастыйыаҕыттан ыла, соҕотох буоллар эрэ наар дьиэ сууйааччытын, Маринкатын, санаан тахсар. Болот Боотур
«Килбиэннээх ньуурдаах Ый кыыһа, санаарҕаама, мунчаарыма! — диэбит кини. — Сотору аҥаардастыйбытыҥ ааһыа, соҕотохсуйбутуҥ уурайыа». «ББ»
[Ийэ] Ол эрээри уола хаалан Үлэлиэҕин эмиэ да баҕарар. «Ыарытыган. Аҥаардастыйан сылайда. Аҕалара баара буоллар». И. Гоголев. Тэҥн. соҕотохсуй

1. нареч. кэнники, кэлин, хойут; поговорим об этом после ити туһунан кэлин кэпсэтиэхпит; 2. предлог с род. п. кэннэ; после его возвращения кэлбитин кэннэ.

өтөрү-батары көр — толлубакка, хорсуннук утары көр. ☉ Смело, прямо, дерзко смотреть
Мустубут дьон өтөрү-батары көрөрүттэн Өксүөн Тоокуйап дьалты хаамта. У. Нуолур. Өтөрү-батары кэпсэт – аһаҕастык кэпсэт. ☉ Поговорить напрямую, начистоту
Кини [Сааскаҥ] харабылыттан уурайан, сарсыарда дьиэлээн истэҕинэ, көрсүһэн хайаан да өтөрү-батары кэпсэтэргэ санаммыта. Д. Таас. Өтөрү-батары саҥар (кэпсэт) – толлубакка, хорсуннук утары саҥар. ☉ Смело, дерзко, откровенно говорить, высказаться в открытую
«Былыргы Оҕо буолаҥҥын, былыргы кур санааҥ төбөҕүттэн төлөрүйбэт эбит», – Даша өтөрү-батары саҥарда. М. Доҕордуурап
ср. хак. өтире ‘сквозь, через, насквозь’, тув. өттүр ‘насквозь’

приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтиигэ туттуллар уонна көрдөрөр: 1) ханнык эмэ хаачыстыбаны ылыныыны, хол. побелеть туртай; 2) хайаапыны түмүгэр тиэрдиини, хол. погибнуть ел; 3) хайаапыны биир төхтүрүйүүнэн оҥорууну, хол. попросить көрдөс; 4) хайаапыны кыратык, кылгас бириэмэҕэ оҥорууну, хол. поговорить кэпсэтэ түс; 5) хайааһын саҕаланыытын, хол. побежать сүүр, сүүрэн бар; 6) "=ыва", "=ива" суф-фиксалары кытта хайааһын бүтэр уһуга биллибэтин уонна хатыланан барарын, хол. поглядывать көрүтэлээ, көрүөлээ; 7) хайааһын оҥоһуллуута кыратын, мөлтөҕүн, хол. помазать сыбыы түс, оҕунуохтуу түс; 2. даҕааһын ааттары үоскэтиигэ туттуллар уонна бэлиэтиир: 1) туох эмэ кэнниттэн . буолары; хол. посмертный өлбүтүн кэннинээҕи; 2) туохха эмэ сөп түбэһэри; хол. посйль-I ный күүс кыайар, кыах иһинэн; 3. даҕааһын уонна сыһыат тэҥнии степеннэрин үөскэтэргэ туттуллар уонна бэлиэ мөлтөҕүн көрдөрөр; хол. поменьше кыратык, ордук кыратык; 4. ханнааҕытын ыйар суолталаах даҕааһыны уонна аат тыллары үөскэтиигэ туттуллар, хол. пограничный кыраныыссатааҕы, кыраныысса аттынааҕы; побережье кытыл.

ж. 1. дууһа, ис дууһа, не; знать чью-л. душу ким эмэ ис дууһатын бил; 2. (свойство характера) дууһа, майгы; человек доброй души үтүө майгылаах киһи; человек с открытой душой аһаҕас дууһалаах киһи; 3. разг. (человек) дууһа, киһи; на улице ни души тапырдьа биир да киһи суох; в семье пять душ кэргэҥнэ биэс дуупа; надушу населения нэһилиэнньэ биирдии дууһатыгар; 4. перен. (вдохновитель, главное лицо) дуупа; он душа этого дела кини бу дьыала дууһата; # в душе 1) (внутренне, про себя) иһигэр; 2) (по своим склонностям) ис дууһатынан; от всей души ис сүрэхтэн; душа нараспашку санаата таһыгар; душа не лежит санаам кэлбэт (туохха эмэ); поговорить по душам ис санааҕынан кэпсэт, истиҥник кэпсэт; вложить душу дууһаҕын уур; душой и телом эттиин-хаанныын; душа в душу иллэхтик (олор); отвести душу баҕаҕын толор, санааҕын этэн кехсүгүн кэҥэт; по душе санаа хоту; души не чаять дууһаҕын туттар, ыллар (олус таптаа, ытыктаа); за душой нет чего-л. иннигэр-кэннигэр (туга да) суох; душа не на месте кутум-сүрүм көттө; душа ушла в пятки кутум ыстанна; сколько душе угодно сүрэҕиҥ төһө баҕарарынан; кривить душой суобаскын утары бар, сымыйалаа; заглянуть в душу ис дууһатын бил; в чём только душа держится сыккырыыр тыына эрэ.