ж. см. помёта.

глыба смёрзшегося помёта скота.

кучка конского помёта.

замораживать глыбы из помёта скота или навоза (чтобы было удобнее вывезти).

аат. Сылгы үрүт-үрдүгэр биир сиргэ саахтаан өрөһөлөөбүтэ. ☉ Кучка конского помёта
Аал уотун хаардаах бугул саҕа хататынан, борооску томуйах саҕа чокуурунан, атыыр сылгы өтөҕөтүн саҕа кыанан «күр» гына оҕуста. Ньургун Боотур
Хаҥылыктыыр атыырым Хаардаах бугул саҕа Өтөҕөтүн түптэлээн Өрүкүтэ күөдьүттэ. С. Зверев
ср. монг. өтөг, алт. өтөк, тув. өдэк ‘навоз’

аат.
1. Ханнык эмэ түбэлтэ, сабыытыйа буолбут күнэ-дьыла. ☉ Календарное время какого-л. события, дата
Бу киһи аймахха барытыгар биллэр бэлиэ даата. Эрчимэн
[Н.Г. Чернышевскай] биир даҕаны даатаны сыыспакка, өйүттэн кэпсээн барара. «ХС»
2. Ханнык эмэ докумуон, сурук о. д. а. суруллубут кэмин (сылын, ыйын, чыыһылатын) ыйар бэлиэ. ☉ Помета, указывающая на время (год, месяц, число) написания какого-л. документа, письма и т. д. Иһитиннэриини ыыппыт даатаҕын этэн биэрэргэр көрдөһүөм этэ. «ХС»

I
тыаһы үт. туохт. Күүстээхтик бүтэҥитик тыаһаа, тохтоло суох буолар тыастары таһаартаа. ☉ Издавать непрерывный сильный глухой шум, напоминающий громкий шорох, шуршание
Кутар күүс ардахпыт хойуутук курулаан — Тохтообот күүстээхтик тоҕунна. Күннүк Уурастыырап
«Хоптолоох» сиһиттэн — Көстөкүүннээх кыһыҥҥы олохторуттан артыал миэлиҥсэтин тыаһа курулаан иһиллэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
II
туохт.
1. Туох эмэ ситэ туттуллубакка ордон хаалбытын хойут туттарга, туһанарга анаан хаһаан. ☉ Оставлять что-л. неиспользованное про запас на будущее
[Айаал:] Биһи бүгүн тойоммутугар, Үөксүкү кулубаҕа, от курулаатыбыт. Суорун Омоллоон
Бу [көһөрбүт] күөлүн олоҕо ходуһа буолуон тухары, бэйэтэ от атыылаан, от курулаан, дойду түүлээн, дьэ, эбии көнөн барбыта. Эрилик Эристиин
2. Сүөһүнү идэһэ оҥосторго анаан уот. ☉ Откармливать скот на убой (в течение года или нескольких лет)
Оҕустарын курулаан-уотан сылдьаллар. Саха ост. I
Необутовтар биир оҕуһу икки сыл курулаабыттар. «ХС»
3. Саас кыстык дьиэ таһын, ходуһаны бөхтөн-сыыстан, сүөһү сааҕыттан о. д. а. ыраастаа. ☉ Очищать двор или покос от скотского помета и мусора. Урут оройуоннар олохтоохторо оттуур ходуһаларын саас күөх от саҥа тахсан эрдэҕинэ курулууллара

1) поганка (гриб); 2) перен. разг. кал (детский); помёт (птичий).

1) кал, испражнения; 2) в сочет. с названиями животных и птиц помёт; ынах сааҕа коровий помёт; сылгы сааҕа конский помёт; көтөр сааҕа птичий помёт; 3) разг. навоз || навозный; саах балбаах мёрзлые плиты из навоза; саах балаҕан юрта, обмазанная глиной и навозом; саах таһааччы разг. возчик навозного удобрения; саах күрдьэр күрдьэх лопата для чистки навоза; саах күрдьээччи скотник, чистильщик скотного двора # сааҕын саба хаппахтыыр или сааҕын харахалыыр презр. скряга; саах ис (или оһоҕос ) а) анат. тонкие кишки; б) перен. бран. толстобрюхий; саах кус утёнок; таҥара сааҕа дождевик (гриб); тиис сааҕа а) остатки пищи (в зубах); б) винный камень (известковые отложения в зубах); хамса сааҕа разг. скопление никотина в курительной трубке.

даҕ., оҕо тыла. Куһаҕан, мөкү (оҕо кими, тугу эмэ абааһы көрөн этэр тыла). ☉ Плохой, нехороший (слово, выражающее неприязнь ребенка к кому-л. или неприятие им чего-л.)
Бу дьээдьэ каака. Миин каака, испэппин. — Хаачыал-маачыал Төлө мөхтө. Хаачыал-маачыал Умса көттө. Харах уута тахсан кэллэ, «Хаачыал-маачыал Каака!» — дэттэ. К. Сосин
ср. русск. детск. кака ‘фи, гадость, грязь, помет’