пороша; кыраһа хаар пороша; мелкий снег.

1) мелкая снежная пыль; пороша; изморозь; 2) холодный осенний ветер.

1) первый осенний снег (по к-рому удобно прослеживать зверя); сонор хаар первая пороша; сонор кэмэ время после первого осеннего снега; 2) преследование (зверя) по первому осеннему снегу.

сыһ. Кыраһа курдук, кыраһаны санатардыы. ☉ Подобно пороше, как пороша
Саас ортолоох нуучча кыраһалыы кыырпахтаммыт кылгас куудара баттаҕын дьулурҕа айан силэйэр салгына хаптаччы тарыыр. «ХС»
Кыһыл көмүс баттахпыт Кыраһалыы туртайар — Саллаат дьон эдэр сааспыт Эриирдээҕин санатар. «ХС»

аат. Саҥа түспүт чараас сыа хаар. ☉ Пороша
Аҕыйах хонукка көмнөҕө суйдаммыт ойуурунан, саҥа кыраһа хаарынан хаамар ама туохха тэҥнээх буолуой? Софр. Данилов
Бөлүүн түспүт саҥа кыраһаҕа сабыллан, эбэ үп-үрүҥ, муус маҥан буолан, ол илиҥҥи булгунньаҕы сыттанан нуктуу сытарга дылы. Н. Заболоцкай
Кыра оҕо атаҕын суолунан Кыраһа кырса ойууламмат буоллаҕына, — Кырпай хаар түспэтин даҕаны. С. Васильев
Бөлүүн кыраһа хаар түһэн суолу-ииһи чараас үрүмэлии бүрүйбүт. «Кыым»
△ Сири эрэ сабар, туртатар, маҥнайгы чараас хаар. ☉ Первый снег
Кытыт биэни Кыыс бэрбээкэйинэн Кыраһа хаар түспүтэ. П. Ойуунускай
Күһүҥҥү маҥнайгы кыраһа хаар Саха тыа кыраайын маҥхаппыт. Эллэй
Кыраһа хаар түстэр түһэн, Кыһын буолан испитэ. Күннүк Уурастыырап
◊ Көмүк кыраһа — хойуутук, өлгөмнүк түһэр хаар. ☉ Густой мягкий снег, густой снегопад. Түүмэх кыраһа — кыыдамнаан түһэр хаар. ☉ Редкая, негустая пороша, едва покрывающая землю; слабый сверкающий снегопад. Үүт кыраһа — кыра кыырпахтаах хойуу тунаархай хаар. ☉ Мелкий густой снегопад (букв. молочный снег)
Тоҕус уолгут ортотугар төрөөбүт, Үүт кыраһа хаарга Үктэммит суола көстүбэт Үрүҥ Үүкэйдээн …… Албан аатын ааттаан кэллим. ТТИГ КХКК
ср. казах. караша ‘первый снег’

даҕ.
1. Олус бытархай, быыл курдук таммахтардаах, кыырпахтардаах (ардах, хаар). ☉ Моросящий (дождь); мелкий (снег), пороша
Сиргэ тиийэ таҥнары намылыйбыт ыар былыттаах, сиикэрэ ардахтаах күһүҥҥү күннэри ааҕааччы бука өйдүүрэ буолуо. Н. Заболоцкай
Сиэрэй халлаан сиикэрэ хаары Сиксийэ турда, мээккэ бурдуктуу. С. Тимофеев
Сиикэрэ ардаҕынан тибиирдэ, Сиккиэр тыалынан иһиирдэ. «ХС»
Сиикэрэ хаар кыыдамнаабыта, онтон эмискэ күүскэ түһэн көбүрүнньүктэппитэ. А. Пушкин (тылб.)
2. көсп., кэпс. Элбэҕэ суох, хойуу буолбатах, аҕыйах, ханнык эмэ. ☉ Небольшой, малый (о количестве)
Булт мөлтөх үһү. Сиикэрэ куобах баара баран эрэр. Н. Босиков
«Сиикэрэ булт баар, оттон син», — Буокай оҕонньор, утуйар таҥаһын соһон киллэрээт, хардарда. А. Сыромятникова
«Сиикэрэ дьэдьэн баар эбит», — диэтэ уонна оҕонньору оҕус сыарҕатыттан түһэрдэ. Н. Босиков

1. аат.
2. Күһүн маҥнай түһэр кыраһа хаар. ☉ Первый осенний мелкий снег, пороша
   Кырымах хаар түспэтэх, Кыһын диэн кэлбэтэх. П. Ойуунускай
   Кырымах хаар устун туһаҕым диэки сүүрдүм. Т. Сметанин
   Бу орто туруу бараан дойдуга кырыа кыһын, кырымах хаар түспэккэ, кыһына суох самаан сайын эрэ саргыланыах этэ. Г. Угаров
3. Хараҥа дьүһүннээх кыыл кылааннаах сэдэх маҥан түүлэрэ. ☉ Проседь (в мехе), шерсть с проседью
   Кырса кыыл кырымаҕа. Н. Якутскай
   [Саһыл:] Долгуннурар түүлэрбит Толбонноро тубустун, Кылааннардаах уорҕабыт Кырымаҕа хойуннун. Н. Ефремов
   Кырымахтаах хара саһылга кырымаҕын бырыһыанын быһаараллар. КИиЫ
4. даҕ. суолт. Кыра, бытархай (таас, кумах туһунан). ☉ Мелкий, зернистый (о песке, мелких камешках). Кыынньар долгунун кыйдаан Кырымах кумаҕы сынньа, Кынчаал биитинии кылбаҥнаан Кытылын быһыта анньа, Кыыһырбыт курдук Дьааҥы Кытыаста умайа устар. М. Ефимов
   [Кынаттардаах аалларбыт] Кыталыктыы көттүлэр Кырымах таас үрдүгэр… Кынтас гына түстүлэр. В. Чиряев
   ◊ Кырымах былыт — чараас, ононманан бысталаммыт былыт. ☉ Тонкие прозрачные перисто-слоистые облака
   Аһаҕас халлаан тыалыттан Арҕаа хайа үрдүнэн, Кырымах күөдэл былыттар Кыйаар күөххэ көттүлэр. И. Чаҕылҕан
   ср. монг. кирмах ‘первый мелкий снег’, казах. кырбак ‘пороша, снежная крупа’

аат.
1. Маска, мас лабааларыгар түһэн мустубут хаар. ☉ Снег, осевший на ветвях деревьев, на кустах
Көмнөҕү көтөҕөн турар мутуктар хойуу таарбах лабаалара харааран көстөр буоллулар. Амма Аччыгыйа
Маҥан баатанан бүрүммүттүү, чоҥкуйан турбут тыа ыарахан көмнөҕүн түһэрэн дьэгдьийдэ. М. Доҕордуурап
2. Күһүн тымныы түһүүтэ сиргэ тохтор саһарбыт мутукча. ☉ Пожелтевшая хвоя в период ее опадания
Аҕыйах хонукка көмнөҕө суйдаммыт ойуурунан, саҥа кыраһа хаарынан хаамар ама туохха тэҥнээх буолуой? Софр. Данилов
Сороҕор хахсааттаах тыалларым Суоһуран уулары түмэллэр, Көҕөрөн бараммыт тыаларым Көмнөҕүн суолларга тибэллэр. Р. Баҕатаайыскай. Күһүҥҥү көмнөх түһэр. Я. Семенов
△ Күһүҥҥү саһарбыт мутукча, сэбирдэх сиргэ түһэн тэлгэммитэ, мунньуллубута. ☉ Опавшая листва, опавший хвойный покров
Марба кур көмнөх тэлгэхтээх үрдүк сис суолун устун баран истэ. Күндэ
Ыскамыайкаҕа сыстыбыт былырыыҥҥы кур сэбирдэҕи, көмнөҕү бэрчээккэтинэн сотон, иккиэн сэргэстэһэ олордулар. Н. Лугинов
◊ Көмнөх хаар — үөһэттэн түһэр хойуу түүтэх хаар. ☉ Густой, обильный снег, идущий хлопьями
Бөһүөнэх көмнөх хаар түһэрэ. Баал Хабырыыс
Үрдүгэр көмнөх хаар саба түһэн унаарытара. П. Аввакумов. Өлүнньүк көмнөх таҥаһа эргэр. — ким эмэ өлөрүгэр анаан муспут, бэлэмнээбит таҥаһа-саба (былыргы сахаларга оннук үгэс баара). ☉ Одежда, заготовленная заранее на случай смерти (старинный обычай у якутов)
Тойонуҥ өлүнньүк көмнөх таҥаһын таҥыннын, кэриэс-хомуруос тылы кэпсэттин, кур хоолдьуга кунанын булуннун! ПЭК ОНЛЯ II
ср. бур., халх. үбнэг ‘пороша’, тоф. һөмнүк ‘снег с сильным ветром’

1. аат.
2. Туох эмэ бытархай саамай кыра өлүүскэтэ, кыра эттигэ. ☉ Отдельная частица, крупинка, крупица чего-л. мелкого, сыпучего
   Кумах биирдии кыырпаҕа силбэһэн таас хайа үөскүүр. Суорун Омоллоон
   Дьахтар уоһугар сыстыбыт от кыырпаҕын тыбыырбытынан олоро түстэ. Софр. Данилов
   Сытыы тыал кыһыырар, хаар кыырпахтарын муус устун кыйдыы охсор. А. Сыромятникова. Кини ытыһыгар хараҥатыҥы араҕас металл кыырпахтара кылбачыһаллар. И. Бочкарев
3. Биир тэҥ сырдык ньуурга көстөр кыра хараҥа эбир, мэҥ. ☉ Небольшое пятно на ровной, чистой поверхности чего-л.
   Хата кыырпаҕа суох үп-үрүҥ түү хойуу баҕайытык тахсан, [кырынаас] үүт маҥан дьүһүннэнэр. Саха фольк. Көрбөккүн дуо, куба түүтүн? Кыырпаҕа суох маҥан тунал, Номоххо да өрүүтүн Маҥан буолар айыы, аанньал. И. Гоголев
   Ханна да кыырпаҕа суох ыраас халлаан оройуттан күн уота күөх истиэп уорҕатын угуттуур. Эрилик Эристиин
4. даҕ. суолт. Олус бытархай, кыра. ☉ Состоящий из мелких частичек, очень мелкий
   Халлаан кыырпах сулустара Кыламнаһа турбуттара. Күннүк Уурастыырап
   Кыырай маҥан халлаантан Кыырпах кыраһа кыыдамныыр. С. Васильев
   Кытыл устунан иһэбин Кыырпах бырдааты кэһэммин. «ХС»
   ♦ Кыырпах да саҕа — кыра, аҕыйах (тэҥнэбил курдук тут-лар). ☉ Даже самая малость, крупица чего-л. (употр. для сравнения)
   Норуот туһугар тооромос да саҕа туһаны, кыырпах да саҕа үчүгэйи оҥорбут киһи умнуллуо суохтаах. Софр. Данилов
   Уопсай дьыалаҕа кыырпах да саҕа кэтэх, хос санаа булкуһара табыллыбат. СТЫМ
   Хата уолгутугар кыырпах да саҕа кыыкынаан иһиллэр тыҥатыгар туох да суох. Хаһан да тымныйбатах киһи курдук. «ХС»
   ср. тюрк. кырпак, кырпак кар ‘пороша, первый снег’

аат.
1. Булду хаар түспүтүн кэннэ суоллаан, батыһан бултааһын (ордук түүлээххэ бултааһыны этиллэр). ☉ Преследование зверя (обычно пушного) по первому осеннему снегу
Манан урут хайа эмэ булчут кылааннаах соноругар быһыта охсон ааһыталыыр буолуохтаах. П. Аввакумов
[Булчуттар] сонор саҥа суолугар туруннулар. «Кыым»
Имтеургин итинтэн кыһыҥҥы өттүгэр, булт соноругар наар тыа саҕалата көһө сырытта да, мэлийдэ. Тэки Одулок (тылб.)
△ Түүлээх булда, бултааһына. ☉ Промысел пушнины
Герой булчут бүгүн эмиэ сонорун сиригэр аттанна. «ХС»
2. көсп. Тугу эмэ дьаныһан көрдөөһүн, эккирэтиһии. ☉ Поиск чего-л., упорная погоня за чем-л.
Фёдор эмиэ аптаах тыл соноругар элбэх кумааҕыны марайдаабыта. «ХС»
Наадалаах кинигэ соноругар Москва, Ленинград, Казань куораттарга тиийэ сылдьыбытым. СОТТҮө
◊ Сонор хаар — күһүн түһэр маҥнайгы хаар (булду суоллуурга табыгастаах). ☉ Первый осенний снег (по к-рому удобно прослеживать зверя)
Солко маҥан өҥнөөх Сонор хаар Сотолорбут ортотунан Суулан түстэ. Саха нар. ыр. I
Сэмэн булчут киһи, сонор хаара түстэҕинэ тулуйуо-тэһийиэ суоҕа, бултуу барыан баҕарыаҕа. Н. Якутскай
Ити сэтинньи ый саҥатыгар этэ, Сонор хаара түһэн турара. И. Данилов
ср. кирг. сонор ‘пороша, тонкий слой снега’ каракалп. сонар ‘охота’, монг. сонор ‘слух’