с. 1. (склонность) анал, сыһыан, дьоҕур; призвание к живописи живописка анал; 2. (предназначение) анал, оҥоһуу.

аат., түөлбэ. Отторго бэлэмнэммит мастаммыт мас, хардаҕас мас. ☉ Дрова, поленья, предназначение для топки.

1) назначение, предназначение II назначенный, предназначенный; бу мал анабыла маннык назначение этой вещи таково; 2) см. анал 3; анабыла оннук доля его такая; 3) лит. посвящение.

аат., итэҕ. Үөһэттэн, таҥаралартан, анатыы. ☉ Предназначение от богов
[Нүһэр Дархан:] Мин үөһэттэн үһүйтэриилээхпин өйдөөбөт хоҥ мэйиилэр миэхэ, Сиэҥиттэн көҥөөбүт сиэгэн кыыл курдук, Аһаҕас аһыыларын килэтэн көрдөрөллөр. И. Гоголев

1) назначение, предназначение || назначенный, предназначенный; мин аналым назначенное мне; анал үлэ назначенная кому-л. работа; 2) предназначенные кому-л. предмет или часть, доля чего-л.; 3) судьба, участь, доля; аналым оннук буоллаҕа значит, судьба моя такова # анал аат грам. имя собственное.

туохт. Ханнык эрэ оҥоруулаах, дьылҕалаах, төлкөлөөх буол. ☉ Иметь судьбу, предназначение
Бу орто бороҥ туруу дьаҕыл дойдуга айбыт киһибит-сүөһүбүт түөрэккэй төлкөлөннө, кэччэгэй кэскиллэннэ, оҥдохой оҥорууланна. Ньургун Боотур
[Кэтириис:] Дьоло суох күҥҥэ төрөөммүн, итэҕэс оҥорууланаммын, күн сириттэн сүтэрим кэллэҕэ. А. Софронов
[Айыыһыт:] Саас үйэ тухары Самныбат саргыланыҥ, Одун хаантан Охтубат оҥорууланыҥ. П. Ойуунускай

аат. Ким эмэ инники анала, кэскилэ, дьылҕата. ☉ Судьба, участь, предназначение
Ыра ырааппат, төлкө төннүбэт (өс хоһ.). Биһиги Серго хаһан да мунчаарбытын, санаарҕаабытын, эбэтэр төлкөтүттэн астымматаҕын көрбөтөхпүт. ЯАМ СД
Ылы-чып барбыт кылаастарга үөрэнээччилэр төлкөлөрө: ким тахсара, ким иккис сыл хаалара өссө да быһаарылла турбута. Е. Ильина (тылб.)
◊ Төлкөнү (түөрэҕи) олорт көр олорт
Түөрэххитин түһэрдим, Төлкөҕүтүн олортум. П. Ойуунускай. Төлкөнү төрүттээ көр төрүттээ
ср. тув. төлге ‘жребий’, хак. төлке, кирг. төлгө ‘ворожба, гадание’, алт. төлгө ‘рогатка для определения влажности воздуха’, монг. төлөг ‘знамение’

аат.
1. Тугу эмэ салайар дьон, салайааччылар. ☉ Лица, осуществляющие управление кем-чем-л., руководство, администрация. Оройуон салалтата
□ Аҕыйах хоноот, обсерватория салалтата бырайыагы көмүскүү соҕуруу көппүтэ. В. Яковлев
2. Дьон үлэтин-хамнаһын салайыы, сөптөөх суолун булларыы. ☉ Руководство деятельностью кого-чего-л.. Үлэ, салалтата табылыннаҕына, ситиһиилэнэр
□ Бу Рудаков салалтатынан типография үлэлээн быйыл кыһын «Орто Азия үлэһитэ» диэн кистэлэҥ хаһыат отут үс нүөмэрин таһаарбыт. Эрилик Эристиин
△ Дьон үлэлэригэр-хамнастарыгар салайтарар туох эмэ ыйымньылара, ыйаахтара. ☉ То, чем люди руководствуются в работе, руководство (к действию). Саҥа устурууксуйаны салалта оҥостобут
△ поэт. Оҥоһуу, ыйаах, ыйымньы. ☉ Предназначение. Киһи буолар кэскилиҥ, саха буолар салалтаҥ бу орто дойдуга баар. Саха фольк.

I
даҕ., итэҕ. Үөһээттэн айдарыылаах, Дьылҕа Тойон Хаантан оҥоһуулаах, аналлаах. ☉ Имеющий предназначение, предопределение, предписание (от божеств)
Дьылҕаттан ыйаахтаах этим. ПЭК СЯЯ
Мин даҕаны Одун биистэн оҥоруулаах, Чыҥыс Хаантан ыйаахтаах киһибин. Ньургун Боотур
Дьылҕа Хаантан ыйаахтаах булчут үһү. Амма Аччыгыйа
Иччилээх түүллээх дьон айылҕаттан айдарыылаах, үөһээттэн ыйаахтаах буолаллар эбит. БРИ ТТ
II
даҕ. Атын буолбатах, дьиҥнээх. ☉ Подлинный, настоящий, законный. Миигин оҕо эрдэхпиттэн Кулай диэн ыҥыраллар да, ыйаахтаах аатым Ньукулай диэн ээ
□ Ыйаахтаах оскуолаттан тэйиччи быыкаайык эргэ дьиэни биэрдилэр, иккис кылааһы анаатылар
Туспа буруо таһааран, ыал буоллум. Амма Аччыгыйа
[Быыбарынай:] Бүөлэн, үөдэн уола. Киэбириэм эһигинньиктэргэ. Миигин ыйаахтаах ыстаарыста гыныахтара, оччоҕо өссө көрөнбилэн иһиллиэ, билигин барбах уһуга эрэ. Н. Түгүнүүрэп

аат.
1. Олох инники дьоло, инники туруктаах дьоллоох үтүө олох. ☉ Будущее счастье, благополучие; будущее развитие, расцвет
Инники кэскил. Кэлэр кэскил. Кэнэҕэски (кэнчээри) кэскил. Кэхтибэт кэскил.  Оҕо — киһи инники кэскилэ (өс ном.). Кэлэр кэм! Эн кэрэ да ааттааххын: «Кэскил!» — диэн, «Кэрэ кэскил!» — диэн. С. Данилов
Күһүҥҥү ардахтар, Нап-наҕыл ардахтар Кэлэр кэм кэскилин Сипсийэр курдуктар. Н. Харлампьева
△ Ким эмэ инники анала; төлкө, дьылҕа; кэлэр өттө, инникитэ. ☉ Рок, судьба; предназначение; будущее, перспектива
Дьылҕа хаан дьылҕата Сиргэ түспүт кэскилбитин Киминэн тэрийбитэ, Окко түспүт оҥоруубутун Тугунан олохтообута — Ол билиэ этэ буоллаҕа дии, ноколоор. Өксөкүлээх Өлөксөй
Миитэрэй, эн Сүөдэри тыытыма, кэскилин кэһимэ. Амма Аччыгыйа
Киһи буолбут кэскилэ, олох олорбут бэлиэтэ тугуй? В. Гаврильева
♦ Бардам тутуу Барылы кэскил Баай <байанай> барыылаах көр бардам
Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай барыылаах, Тойон эһэм, истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүүлээ. Өксөкүлээх Өлөксөй. Кэскили тэрин кэпс. — кэргэн ылан, кэргэҥҥэ тахсан олоҕуҥ инники өттө туруктаах буоларын хааччын, тэрин. ☉ Обзавестись семьей, выйти замуж, жениться и тем обеспечить свою будущую благополучную жизнь
Кэскилгин тэринэн Кэргэҥҥин ыларгар, Иннигинкэннигин Кичэйэн көрүнээр. А. Бэрияк
Былыргы кэмҥэ ойох-эр ылсыынан уруурҕаһыыны кэскили тэринии диэн ааттыыллара үһү. БСИ ЛНКИСО-1938. Кэскил тыл — истиҥ тыл, иитиэхтээбит ымыы оҥостубут санаа. ☉ Заветное слово
Кырдьыктаах санаабын, кэскил тылбын кинилэргэ этэн өлүүм. Күндэ. Таҥара кэскилэ эргэр. — таҥара кэриэһэ; таҥара үтүөтэ, уйгута. ☉ Божья благодать
Биһиги бэйэбит кылгаан биэрэн, таҥара кэскилиттэн бокуонньукпутун матардахпыт дии. Эрилик Эристиин. Уруу кэскилэ эргэр. — сыбаайба тэрээһинэ, силигэ-туома. ☉ Свадебные обряды; все необходимое для проведения свадьбы.