несов. см. прервать(ся).

сов. что 1. (прервать) аймаа, алдьат; нарушить сон утуйар ууну аймаа; 2. (преступить) кэс; нарушить порядок бэрээдэги кэс.

сов. 1. кого-что (исключить) ылан кэбис, уһул, таһаар; выключить из списка испииһэктэн ылан кэбис; 2. что (отключить, прервать действие) араар, умуруор, ылан кэбис.

сов., обрезать несов. 1. что быс, сарбый, лэппий; обрезать ногти тыҥырахтаргын сарбый; 2. что (поранить) быс, өлөр; обрезать палец тарбаххын быһын; 3. кого, пе-рен. разг. (резко прервать) саба саҥар, тохтот, саҥардыма; # обрезать крылья кому-л. кынатын сарбый (кыаҕын быс).

сов. 1. кого (убить всех, многих) өлөртөө, кырт, кыдый; 2. что (разбить всё, многое) үлтүрүтэлээ, кумалаталаа; 3. что (вбить в другое место) уларытан саай; 4. кого (прервать) тохтот, уурат, быһа түс; 5. что, разг. (перехватить покупку) быһа түһэн ыл.

I нареч. прямо, напрямик; быһа аас = проходить прямо; быһа бар= идти напрямик; быһа биэр = ударить наотмашь # быһа аккаастан = отказаться наотрез; быһа сэрэйдэххэ можно догадаться; быһа сэрэйдэххэ , кини билбитэ буолуо можно догадаться, что он наверняка узнал; быһа түс = прервать (напр. разговор); быһатын эттэххэ одним словом, короче говоря; быһатын эттэххэ , биир дойдулааҕа уонна өртөн доҕоро одним словом, он его земляк и старый друг.
II послелог, упр. частн. п. в течение, на протяжении; үс хонугу быһа в течение трёх суток; күнү быһа в течение дня; ыйы быһа в течение всего месяца; ср. быстыҥа .

1) зацепляться, задевать за что-л.; застревать где-л., в чём-л.; муҥха маска иҥнибит невод зацепился за корягу; иҥнэн оҕут = упасть, споткнувшись обо что-л.; 2) попадаться (в петлю, капкан); куобах тупахха иҥнибит заяц попался в петлю; 3) перен. встречать препятствия (в процессе какой-л. деятельности); эйигиттэн иҥнэн барбат буолуо суоҕа из-за тебя он не прервёт своей поездки; уол иҥнибэккэ ааҕар буолбут мальчик стал читать без запинки # буруйга иҥин = быть обвинённым в чём-л.; тоҥтон толлубат, ириэнэхтэн иҥнибэт погов. он не сробеет перед мёрзлым, не остановится перед талым (говорится о бесстрашном, решительном человеке); тылга иҥин= давать повод к обсуждению,, пересудам.

рвать; тошнить; ыарыһах хотуолуур больного вырвало.

рвать, обрывать (по одному); отону тоноо= собрать ягоды.

туохт.
1. Тугу эмэ гынаргын уурат, уурай. ☉ Прекратить какое-л. действие, перестать делать что-л. [Ааҕа олорон, оҕолорго] Оксана тохтоон, кыайарынан быһааран биэртэлиирэ. Суорун Омоллоон
Тоттук тойтоон тойотторбут Тохтоон, тостон тураллар. Күннүк Уурастыырап
Туох буоллугут, дьонноор? Тохтооҥ! И. Гоголев
2. Айаннаан, баран иһэн, турунан кэбис; ханна, туохха эмэ кэлэн тур. ☉ Прервать движение в пути, остановиться
Сыарҕалаах ат тохтоото. Амма Аччыгыйа
Сеня, киин болуоссакка чугаһаан иһэн, тохтоон, умса көрөн турбахтаата. Н. Лугинов
Кыыс туһугар тиийэн баран, тохтоото. Т. Сметанин
△ Хантан эмэ ханна эмэ кэлэн, быстах олохсуй, олохто булун. ☉ Временно расположиться, поселиться где-л. по приезде куда-л., остановиться где-л. Сиидэрэп саҥардыы холбоспут ойоҕунуун …… оскуолаҕа тохтообуттар. Амма Аччыгыйа
Сэргэчээн, Торопууҥҥа тохтоотуҥ дуу? Болот Боотур
Билигин ити сиргэ куба тохтообот. АЛА КК
3. көсп. Оҥхой буолан баһыллан, олорон хаал (ууну этэргэ). ☉ Стоять (о воде в низинах)
Уу тохтообут сиригэр уу тохтуур, тыл хоммут сиригэр тыл хонор. М. Попов
Тырансыайаны уу тохтообот сиригэр, сыыр быарыгар туппуттара. САӨБ
4. көсп. Сүгүн-саҕын биир сиргэ (хол., дьиэҕэр) олорума, кэлэ-бара сырыт (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Не оставаться долго в каком-л. месте (напр., дома)
Дьиэтигэр тохтообот, хоммот буолбута ыраатта. А. Сыромятникова
5. көсп. Туох эмэ туһунан этэргэ болҕомтону туохха эмэ ордук хатаа, бэлиэтээ. ☉ Излагая, обсуждая что-л., задержаться, остановить внимание на чём-л. [Аркаадьый Миитэрэйэбис дакылаатыгар] агрохимическэй дьаһаллары олоххо киллэрэр наадалааҕын туһунан киэҥник тохтоото. М. Доҕордуурап. Бэйиэт мөкү быһыы элбэҕэр тохтуур. АЛА АҮө. Мин сүөһү аһылыгын баасатын туһунан боппуруоска тохтуохпун баҕарабын. ВБТ
♦ Кута-сүрэ тохтообот көр кут-сүр
[Боллоорутталаах дьиэлэрэ] хайдах эрэ киһи тэһийбэт, кута-сүрэ тохтообот тоҥуй дьиэтэ. Амма Аччыгыйа
[Бу оскуола алааһа] киһи кута-сүрэ тохтообот чуҥкук сирэ этэ. С. Никифоров
Биһиги биир иччитэх дэриэбинэҕэ, киһи кута-сүрэ төрүт тохтообот буолбут сиригэр, тиийэн кэлбиппит. ВА
Санаата тохтуур (хонор) көр санаа II. Чаһыы Ньукууһаҕа санаата тохтуур. М. Чооруоһап. Суол ортотугар тохтообут сөбүлээб. — тугу эрэ балайда оҥорон баран, салҕаабат, ситэрэн түмүктээбэт. ☉ Останавливаться на полпути
Киһи санаата, киһи ырата итинник суол ортотугар тохтоон хаалыа үһү дуо. В. Яковлев