плешивый || плешь; тараҕай киһи плешивый человек; талан-талан тараҕайга табыллыаҥ погов. будешь привередничать, плешивый достанется (говорили разборчивой невесте).

1) быть очень разборчивым, привередливым; перебирать, привередничать; талымастаан аһыыр он очень привередлив в еде; 2) иметь большую возможность выбора чего-л.; бу малы талымастаан атыыластым я купил эту вещь, выбрав её из множества других.

туохт., кэпс. Талымастаа, бириинчиктээ. ☉ Быть строгим, требовательным в выборе; быть слишком разборчивым, привередничать
[Хара Мотуо:] Кыра-кыра соҕустук ньии, Кырасыабай буолларбын даа, Сириксэнниир уолаттар ньии Сэгэртэйбит диэх этилэр. И. Гоголев

туохт. Туохха эмэ хаппырыыстаа, талымастан. ☉ Капризничать, привередничать
Институттанан эгэлгэлэнэр уурайбыта. Софр. Данилов
Кырдьаҕас бардам баай эмээхсин букатын сатала суохтук эгэлгэлэнэр. СЛ-9-10
Биһиги киэһээҥҥи аһылыкпыт ити дьахтар эгэлгэлэммититтэн тутулуга суох тэриллиэхтээх. Н. Чернышевскай (тылб.)

туохт.
1. Маанытык таҥын, маанымсый. ☉ Наряжаться, пижонить
Хаан хотун дьахтар Халты халаанньалаан [киэргэнэн] Ситэри силээхтэлээн Олорор эбит дуу! Саха фольк. Омсолонуом, баҕар, диэн, Обуй курдук оҥостон, Сиилэниэҕим эрэ диэн, Силээхтэлээн киэргэнэн [турабын]. С. Зверев
2. Олус бириинчиктээ, талымастаа. ☉ Капризничать, привередничать (напр., в еде)
Шампан [уол аата] тахсан, силээхтэлээбэккэ, аһаан барда. Р. Баҕатаайыскай

туохт. Туох да кыһалҕата суох буолан, тосту-туора, солуута суох быһыылан. ☉ Привередничать от сытой, обеспеченной жизни; беситься с жиру
[Куобах] Тоҥ хаары оймооҥҥун, Тотурҕуу оонньооҥҥун, …… Олус да ырааттыҥ. Болот Боотур
Байымсыйаҥҥын, тотурҕааҥҥын киэбирэн эрдэҕиҥ. А. Фёдоров
Кини, кырдьык, тотурҕаан ол-бу буолан эрдэҕэ. Агидель к.

туохт. Кыҥынайа соҕус атаахтаабыттыы сөбүлээбэккин биллэрэн саҥар. ☉ Плаксиво выражать свое недовольство, хныкать, распускать нюни, капризничать, привередничать
Ол дьон санаатын-баҕатын сүүс бырыһыан син табыаҥ суоҕа. Хайа, кинилэр кыҥкыйдыылларын ааҕыстаххына, манна сатаан үлэлээбэт инигин. Л. Габышев
Мин Саша хаһан эрэ атаахтаан эрэрин биирдэ даҕаны көрбөтөҕүм, кыҥкыйдыырын билбэт, сылайдым диэн үҥсэргээбэт. ОАП ОТХ
Тыа сиригэр үлэ чааһа уон икки-уон түөрт чааска тиийэ уһатыллыбыта. Чахчы ыарахан этэ, ол эрээри ким эмэ туора соҕус тыл ыһыктыбыт, кыҥкыйдаабыт эҥин түбэлтэтэ төрүт тахсыбатаҕа. «ХС»

туохт.
1. Сөрүөччү, ханньары барыталаа; эриллэҥнээ, имиллэҥнээ. ☉ Кривиться, перекашиваться; извиваться
Уол хараҕа килэҥнээтэ, Уҥа дьабадьыта сөрүөҥнээтэ. С. Васильев
Туох эрэ хары-хаптаҕай мунньаҥнаансөрүөҥнээн, томтор күлүгэр киирэн сүтэн хаалбытын көрдүм. Р. Кулаковскай
2. көсп., сөбүлээб. Араастаан кубааскайдан, хаппырыыстан, төттөрүлэс (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Капризничать, привередничать, своевольничать (обычно о женщине)
Саввина сөрүөҥнээн сүгүн эппэт үһү. Ыарыһах киһини аара суолга көрсөн киллэрбит диир үһү. Ону ким итэҕэйиэй! Болот Боотур
«Эҥин буолан сөрүөҥнээ эрэ, ханна күрүүгүн?..» — Маайыс кыбынан турар таҥаһын мүччү тардан ылан оронугар төттөрү бырахта. Амма Аччыгыйа
«Баайтан, дьолтон матыма. Итинтэн ордук киһини булуоҥ суоҕа. Онон ол-бу буолан сөрүөҥнээмэ», — диэн муос-таас курдук эппит. И. Сосин

туохт.
1. Тугу эмэ бириинчиктэнэн сир-тал, кыҥкыйдан, атаахтаа. ☉ Вести себя капризно, капризничать, привередничать
Сороҕор оҕо тииһэ тахсарыгар олус хаппырыыстыыр, сыраана сүүрээччи, миилэтэ ыалдьар уонна кыһыйар, аанньа аһаабат, үчүгэйдик утуйбат буолааччы. ДИГ ТЫаХХС. Маша — ыал кыра кыыһа, аҕатыгар атаахтыыр, ордук дьиэтигэр хаппырыыстыыр. ОАП ОТХ
Уолчаан детсадка суолу быһа хаппырыыстаата. «Кыым»
2. кэпс. Биир тэҥник буолбакка эмискэ тохтоон ыла-ыла үлэлээ (хол., тиэхиньикэ туһунан). ☉ Работать с перебоями (о неисправной технике)
«Раздатчигым хаппырыыстыыр, ону көрүнэбин», — уол оҕунуох буолбут сирэйин кэлбит дьоҥҥо хайыһыннарбыта. Далан
[Миитэрээс:] Хара сордоох мотуора! Эмиэ атаах кэргэн курдук хаппырыыстаан эрэр. И. Гоголев
Массыыната биирдэ да хаппырыыстаан, алдьанан, туран, тохтоон хаалбыта суох. П. Аввакумов

туохт.
1. Бэйэҕиттэн атын буолбута буол, атыннык көстө сатаа. ☉ Притворяться, прикидываться кемчем-л.
Оҕолору кытта үлэҕэ кубулуммакка, сымыйанан үчүгэй да, куһаҕан да буола сатаабакка сылдьыахха наада! Софр. Данилов
Харачаев бэйэтэ кыһыл буолбатах курдук, кубулунан ыйытта. Эрилик Эристиин
Доҕоор, эн иһит эрэ! Миэхэ эн акаары буолан кубулунума, кырдьыгынан быһааран эт. «Чолбон»
△ Араастаан мунньаҥнаа, хаппырыыстаа. ☉ Капризничать, привередничать
Туруохча турбата, Таҥныахча таҥныбата …… Куба бууга бэриинэтигэр Кубулуна сытан Балыс оҕотун Бардьыгынаан ылла. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Атыны таптыыбын... Ону эн өйдүүргэр уолдьаста. Аны эн миигин булума», — диэбитэ Ачаа кыыс, мунньаҥныы, кубулуна. С. Данилов
2. фольк. Ап-хомуһун күүһүнэн тас көрүҥҥүн, дьүһүҥҥүн-бодоҕун уларыт. ☉ Менять внешний вид, облик с помощью волшебства, колдовства, оборачиваться кем-чем-л.
Эмиэ тоҕо кубулуннуҥ? Туох эйигин куттаата? Илэ бэйэҕинэн, чахчы дьүһүҥҥүнэн көһүн, киһилии кэпсиэ, сахалыы саҥар. Ньургун Боотур
[Кыыс] эригэр, Куһаҕаллайга, таптаппакка, туой араас кыыл, үҥүүбатас, от-мас буолан кубулунан сылдьар. Саха фольк. Баҕаны абааһы кубулунан сылдьар диэн куттанан, сүрэх ыарыы буолбут Өксүүнньэ — бу урукку баттыгастаах хараҥа олох сиэртибэтэ. Софр. Данилов
3. Албыннаан, киитэрэйдээн сымыйа, атын өйдөбүлү биэр. ☉ Обманом, хитростью создать ложное представление о себе, выдать себя за другого, ввести в заблуждение относительно себя
Бүөтүр урут кубулуна сылдьыбыт эбит, …… көрбөккүт дуо, уолуҥ уу үрдүгэр хайдахха дылы кыһалҕата суох таалалыырый. И. Данилов
Одиссей Итакаҕа умнаһыт буолан кубулунан кэлбитигэр ким да сүөргүлээбэтэҕэ: Грецияҕа дьадаҥылар элбэх этилэр. КФП БАаДИ
Ньукуу уус тылынан устар ууну сомоҕолоон, буруйун билинэн кэмсиммитэ буолан кубулунар, мух-мах туттар. «ХС»
♦ Дьүһүн кубулун (уларый) көр дьүһүн
Аны биирдэ дьүһүн кубулунан, Быста-быста салҕанан, Тимирэ-тимирэ күөрэйэн, өлө-өлө тиллэн көрүөҕүҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кыталык кыылым, Дьүһүн кубулунан, Кыыс оҕо барахсан Үтүө көрүҥнээҕэ буолбута. Күннүк Уурастыырап
Билигин өстөөх кирийбит, дьүһүн кубулунар, ньылбыйа сылдьар кэмэ. Г. Нынныров