сияние, отблеск; сарсыардааҥы сарыал утренний отблеск восходящего солнца; прожектор уотун сарыала отблески огней прожекторов.

сандаарый диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Хараҥаҕа массыына фарата сандаарыҥныыр
□ Халлааҥҥа прожектордар уоттара сандаарыҥнаатылар. С. Никифоров

сов. кого-что 1. (лишить зрения) хараҕа суох оҥор, көрбөт оҥор; 2. перен. (ярким светом) киһи хараҕын саатырт; ослепйть лучом прожектора прожектор сардаҥа-тынан киһи хараҕын саатырт; 3. перен. (поразить) сөхтөр, салыннар; ослепйть своей красотой кэрэ дьүһүҥҥүнэн сөхтөр.

страд. от сырдаа = 1) освещаться, быть освещенным; сцена күүстээх прожектордарынан сырдатыллыбыт сцена освещена мощными прожекторами; 2) перен. просвещаться, быть просвещённым.

побуд. от тык=; сүүттэрэммин хаста да тыктардым проиграв, я дал щёлкнуть себя несколько раз; тигээйигэ тыктардым меня ужалила оса; прожекторынан тыктар= осветить что-л. прожектором.

иэҕэй диэнтэн төхт
көрүҥ. Иһирдьэ-таһырдьа иэҕэйтэлээбит, куһаҕан олбуор иһигэр ньимис гынаат, Арамаан сотору соҕус иккиэ буолан тахсан, олбуор айаҕын аста. Амма Аччыгыйа
Прожектордар үгүстэрэ умулунна, сорохторо халбарыйа иэҕэйтэлээтэ. Амма Аччыгыйа

сулудуй диэнтэн холб. туһ. Прожектордар халлааны харбыалыыллара түргэтээтэ, саҥаттан саҥа сырдык дьураа уоттар өрүтэ сулудуһан тахсаллара хойунна. Амма Аччыгыйа
Хайа күн ийэлээх аҕам өлөн кистэнэллэрин кытта ыҥырыллыбатах ыалдьыттар сулудуһан кэлбиттэрэ: …… «иэстээхпит» аатыран, баайбын уоппустаан, тутан ылан барбыттара. М. Доҕордуурап

куйбай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Уонтан тахса прожектор уота халлаан киэҥ киэлитинэн холоруктаан, куйбаҥнаан тиийэн, куустуһан-холбоһон кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
[Өрүүнэ:] Бу үйэҕэ уурар сирбэр туруоран кэбиспитим, ону быһа куйбаҥныы сытыйан кэлэн соруйан тоҕо тэбэн кээстэ. С. Ефремов
Зина ханнаный? Ханна кимниин саста? Аҕалыҥ миэхэ, ол-бу буолан куйбаҥнаабатын! П. Аввакумов

туохт.
1. Халлааҥҥа ардах кэнниттэн кустук буолан көһүн эбэтэр кустук өҥнөнөн көһүн (туох эмэ кустуктан атыны этэргэ). ☉ Показаться (о радуге) или светиться радугой
Үрдүк халлаан имэ оонньуур Үрүҥ көмүс кустуктанна. Күннүк Уурастыырап
Москва, прожектор сарыалынан кустуктан! Эллэй
2. көсп. Тэбэнэттээх, көрдөөх, сытыыхотуу, чобуо буол (эдэр дьон, үксүгэр кыргыттар тустарынан). ☉ Быть игривым, веселым, бойким (о молодых людях, преим. о девушках)
Күлэ-күлэ куота көтөн Кустуктана оонньуугун, Хамсыыр сырдык, көрдөөх төлөн Кууспахтыырын курдуккун. Н. Дьяконов

1. аат.
2. Эттик уопсай өҥүттэн уратыланан көстөр уһун синньигэс сурааһын, балаһа. ☉ Длинная узкая полоса, черта, выделяющаяся на общем цветовом фоне какого-л. предмета
   Хоруоп сииктэрин хара ыаһынан ыаһаабыттара - уһун дьураа буолан көстөллөр. Күннүк Уурастыырап
   Сарсыарда, ырыых-ыраах муора уута халлааны кытта силбэһэргэ дылы. Онно аан бастаан быһах өнчөҕүн курдук сырдык дьураа көстөр. Н. Якутскай
   Күн киирэн эрэрэ, тиһэх сардаҥалара улахан кытархай дьураа буолан субуллубуттара. В. Протодьяконов
3. Туох эрэ дэхси ньууругар уһаты мырчыстаҕастар, суолахтар, хайа барыылар. ☉ Продольная борозда, желобок, трещина на ровной поверхности
   Сүүһүн дьурааларыгар кыракый көлөһүн таммахтара бытыгыраан таҕыстылар. Софр. Данилов
   Хайа дьурааларынан хаар аллара сыҕаллан субуруйан түһүтэлээбит. Амма Аччыгыйа
   Билигин түспүт ардахтан суол хара дьураа буолан субуллар. М. Доҕордуурап
4. даҕ. суолт. Эттик уопсай өҥүттэн уратыланан көстөр уһун синньигэс сурааһыннаах, балаһалаах. ☉ Имеющий длинную узкую полосу, черту, выделяющуюся на общем цветовом фоне
   Хамныыр эрэ Хайгыы көрөр Хара дьураа хаастаах. А. Софронов
   Прожектордар халлааны харбыалыыллара түргэтээтэ, саҥаттан саҥа сырдык дьураа уоттар өрүтэ сулудуһан тахсаллара хойунна. Амма Аччыгыйа
   [Күөгүһүттэр] сотору-сотору үрүҥ көмүс хатырыктаах кыһыл харахтары, мору мотоҕор дьураа ойуулаах алыһардары илигирэтэн таһаараллара. И. Федосеев
   п.-монг. дьураҕа