рифма.

сыһ., кэпс. Тугу эмэ туора, кириэстии быһа охсор гына. ☉ Накрест. Бу сурааһыны кириэстэһиннэрэ иккис сурааһыны тарт
◊ Кириэстэһиннэрэ рифма — устуруока көтө-көтө рифма. ☉ Перекрестная рифма
[Күннүк Уурастыырап «Кыыс» хоһоонун] устуруокалара кириэстэһиннэрэ рифмаларынан дьаарыстанан суруллубуттар. ССЛИО. Кириэстэһиннэрэ ууһатыы сүөһү иит. — саҥа боруоданы таһаараары эбэтэр хаачыстыбатын тупсараары биир боруоданы атын боруоданы кытта тиксиһиннэрэн ууһатыы. ☉ Скрещивание разных пород животных или птиц для улучшения их качеств или выведения новой породы или
Чоппуусканы бөдөҥсүтэр наадатыгар табаарынай пиэрмэлэргэ кириэстэһиннэрэ ууһатыыны туттуохха сөп. СИиТ

даҕ.
1. Икки биир көрүҥнээх эбэтэр атылыы бииргэ туттуллар, биир кэлим буолар. ☉ Составляющий пару, одно целое с чем-л., парный (о чём-л.)
Хоһоон остуруокаларыгар ханнык миэстэлээхтэринэн рифмалары араартаан ааттыыллар: паарынай биитэр силбэһэ рифмалар икки ыаллыы остуруокалары холбуу дьүөрэлииллэр. ВГМ НСПТ
[Продилкин, Пряников] кистэлэҥ сүбэлэһиилээхтэр, Паарынай рифма курдук Параллельнай интэриэстээхтэр. Р. Баҕатаайыскай
△ Биир көрүҥнээх таҥастаах (хол., спортсменнар). ☉ Одетые в единую форму (напр., о спортсменах)
Күөх солко хаймыылаах, Сулустаах ойуулаах Паарынай маайкалаах — Уолаттар ойоллор Мээчиги охсоллор. С. Васильев
◊ Паарынай туйахтаахтар көр ыыраах туйахтаахтар
Кабаан паарынай туйахтаахтар этэрээттэригэр киирэр. ББЕ З

туорат диэнтэн холб. туһ. Тимофей Егорович …… чиҥ-чиҥник үктэтэлээн сүөһүнү туоратыһа аҕалбыт дьонуттан уһулу хааман бу тиийэн кэллэ. Н. Заболоцкай
Инньэ гынан аллитерация уонна рифма …… бэйэ-бэйэлэрин «туоратыспакка», хата хардарыта байытыһан, дьукаах олорор да кыахтаммыттар. КНП КУуА

иһилин диэнтэн хай. аата. Саха норуодунай поэзиятыгар хоһоон кэрэ иһиллиилээҕэр улахан болҕомто ууруллар.  Эллэй сахалыы хоһоон рифматын байыппыта
Кини саҥа бары чаастара рифмаланыахтарын сөптөөҕүн, ол иһиллиитэ да кэрэтин, санааны күүһүрдэн этэргэ да көмөлөһөрүн, быһата, поэзияҕа киэҥ кыахтары арыйарын көрдөрбүтэ. Софр. Данилов

туохт.
1. Көҕүт, абылаа, санаатын абылаа. ☉ Манить, привлекать, обворожить
Ойоҕун Наталья Николаевнаны …… Дантес барон куудьуйа сатыырыттан сибээстээн поэты саакка угуу улам күүһүрэн испитэ. А. Пушкин (тылб.)
2. Уһуй, үөрэт (үксүгэр куһаҕаҥҥа). ☉ Приобщить, приохотить (к дурному, непристойному)
Арыгы Куһаҕаҥҥа куудьуйар, Уорарга уһуйар, Өлөрөргө үөрэтэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Куһаҕаҥҥа куудьуйаары Куодарыһар кубулҕаттаах Сиэри сирэйдэнэр Сэттэ уон сөрүүр албастаах Идэмэрдээх илэ илиэһэй Илимигэр иҥнимээриҥ!.. Р. Баҕатаайыскай
3. Санааҕар оҕустар, баҕар. ☉ Страстно хотеть, желать чего-л. [Тоҥус:] Хата Миигин кытта Куотуоххун куудьуйаҕын дуо? А
Софронов. Сахаҕа тыа ырыаһыттара ыллыы олорон аллитерация икки ассонанс иккигэ эрэ санаалара куудьуйар, оттон рифмаҕа букатын куудьуйбат. Күндэ

1. быһ. солб. аат. Инники этиллибит ким, туох эмэ кээмэйигэр, ахсааныгар тэҥнии тутан (үксүгэр чиҥэтэн, күүһүрдэн) этэргэ туттуллар тыл. ☉ Столько же, столько
   Хаһан да күнү утары хаампаттар… Күнү ытыктыыллара соччо. Софр. Данилов
   Төһө төгүл намтаталлар — соччо төгүл үрдүөҕүм. Төһө төгүл хараардаллар — соччо төгүл күлүмүрдүөҕүм. И. Гоголев
   Ыт көлө манна оччо элбэх уонна соччо суолталаах. Н. Заболоцкай
   [Чокуурап:] Төһө улаатабыт да, соччо элбэхтик тиэхиньикэни туһанар кыахтанабыт. С. Ефремов
2. сыһ. суолт. Олус, наһаа буолбатах (туохт. буолб. ф-тын кытта мэлдьэх. этиилэргэ тут-лар). ☉ Не очень, не так уж (в знач. нареч. употр. с отриц. ф. гл. в отриц. оборотах)
   Соччо тугу да билбэтим. Күндэ
   Бастакы киһи адьас хамсаабат, Тыынара да соччо иһиллибэт. С. Васильев
   «Ити кинигэ миэхэ баар», — диэн Сокольников соччо аахайбатах курдук хардарбыта. И. Федосеев
   Маннык уустук рифма кини [поэт] саныыр санаатын хааччахтыыра соччо биллибэт. «ХС»
   ср. каракалп. сонша ‘настолько’

туохт.
1. Устурууһунан кыс, үлэлээ. ☉ Строгать рубанком
Акылаатын остуойката ириэ диэн муохтаан, истиэнэтин сэлэпиискэ суолунан устуруустаан түһэртэрэрэ. Далан
Бэйэҥ өйдөө, элбэх маһы устуруустаатахха элбэх көөбүл тахсар буолбат дуо? Н. Лугинов
Ахмед уһанарын сөбүлүүр киһи, күн аайы дьиэтин таһыгар тугу эмэ устуруустуу, эрбии сылдьар. У. Ойуур
Кэтэх өттүн хаптаһынын суораллар, хатаран баран устуруустаан чарааһыталлар. «ХС»
2. көсп. Кими эмэ тылгар киллэрэ сатаа, үрүт-үөһэ эт-саҥар. ☉ Воздействовать на кого-л. словами, добиваясь нужного результата
Эһэм бэйэтэ этэринии, «токур сүнньүбүн» устуруустаан тахсара. Ф. Постников
Мантан ыла үчүгэйдик устуруустаатахха, ханна барыай, сөбүлэһэригэр тиийиэ. ТТК
3. көсп., кэпс. Тугу эмэ чочуйан, тупсаран биэр (хол., айымньыны). ☉ Подвергать что-л. обработке, оттачивать (напр., произведение)
Тургутан-чинчийэн, чочуйан, устуруустаан баран, алта саастаах оҕолорго «Азбука» диэн саҥа букубаары оҥордо. Г. Нынныров
Бу үс хоһооҥҥо үһүөннэригэр киһи өссө да устуруустуох тыллара, рифмалара бааллар. М. Тимофеев

1. даҕ.
2. Кэбэҕэстик өйдөнөр, оҥоһуллар, толоруллар, уустуга суох, боростуой. ☉ Легкодоступный для понимания, выполнения, несложный, нетрудный
   Оҕонньор чөмчөкөтүн иһигэр буһаран таһаарбыт былаана сүрдээх судургу буолла. Амма Аччыгыйа
   Кэриэс хаалларыам эйиэхэ Мин судургу муудараһы: Киһилии буолаар киһиэхэ, Таптаар дууһа ырааһын. С. Данилов
   Аан бастаан тэлэн айанныыр суол куруутун ыарахан, оттон төннөр суол төһөҕө да чугас, судургу. Далан
   Ол да буоллар судургу кэпсэтии туох да түмүгэ суох хаалбата, син булан түмүгүн быһаардылар. Эрилик Эристиин
3. Атыттартан туох да уратыта суох, көннөрү. ☉ Ничем не выделяющийся, обыкновенный
   Ас түннүккүн. Сырдаата, Үүннэ судургу сарсыарда. Н. Харлампьева
   Долгутта ити кэрэ, Бэрт судургу түбэлтэ, Ийэм миигин хаһан эрэ Ити курдук сыллыыр этэ... И. Гоголев
   Суруйбутум буолуо сүүһүнэн Судургу автографтарбын. И. Федосеев
4. Ураты киэргэтиитэ, тупсарыыта, уустугурдуута, дэгэтэ суох, боростуой. ☉ Безыскусный, незамысловатый, невычурный
   Судургу баҕайы уонна сирийэн көрдөххө, дьэ дьиэ да дьиэ! [оскуола бырайыага]. Кылаабынайа, кыра да уустугурдуута, соһуччута суох судургу баҕайы. Н. Лугинов
   Яранга иһигэр киирбиппит — Барыта өскүөрү, судургу: Тулалыы тилийэ тэлгэммит Көп тэллэххэ олоруу. С. Данилов
   Бу ырыа наһаа судургу, дорҕооннор дэхсилэһиилэрэ букатын суох ырыата. В. Короленко (тылб.)
5. Уустуга суох, боростуой састааптаах. ☉ Элементарный по составу, простой
   Рифмаҕа биирдии тыл дьүөрэлэһэр буоллаҕына, ол судургу рифма буолар. ВГМ НСПТ
   Форматынан көрөн түһүгү (падеһы) төрүт уонна ойоҕос, судургу уонна тардыылаах диэн араарыллар. ВИП СТПС
6. Көнөтүнэн сылдьар, киитэрэйэ, сирэй көрбөҕө суох. ☉ Открытый, бесхитростный, нелицемерный
   Ууһут ат курдук судургу киһи (өс хоһ.). [Хаамарап] кимиэхэ да туох да куһаҕаны саныыры билбэт, судургу киһи. А. Фёдоров
   Георгий Осипович көнө, судургу майгылааҕа, туохтан эмэ хомойдоҕуна онтун тута биллэрэрэ уонна «эн оннук-маннык этиҥ» диэн сыһа-соһо сылдьыбат этэ. ВНГ ГОПХ
   △ Ону-маны уустугурдары сөбүлээбэт, айгыстымтыата суох. ☉ Неприхотливый, бесхитростный
   Кинилэргэ, ыраатар дьон быһыытынан, ас-өйүө тэринэр суох, судургу дьон. Эрилик Эристиин
   Биһиги сорохпут улдьаабытыгар тэптэрэн уонна кини судургутунан туһанан, дьиэтигэр, наадыйдыбыт да, хаһан баҕарар көтөн түһэр үгэстээхпит. СДТА
   △ Кэнэнниҥи өс киирбэх. ☉ Простодушный
   Силтэһин курдук биир тылы сатаан саҥарбат кэнэн, судургу киһиэхэ өссө түбэһэ илигэ. Күннүк Уурастыырап
   Олус көнө, кэнэн, судургу, оннук-маннык диэн саҥарбат-кэпсээбэт, үлэтэ булт эрэ курдук буолар. Саха фольк. [Маня:] (күлэр). Оо, дьэ уол да бөҕөҕүн ээ. Эчи судургутун, эчи кэнэниҥ бэрдин. С. Ефремов
   2
   сыһ. суолт., көр судургутук. Миигин мунньахха тиэтэтэллэр, эн наадаҕын судургу эттэргин. М. Доҕордуурап
   Тэрэнтэй ити ыйытыытыгар Мөрүөн балачча саҥата суох олорбохтоон баран, судургу хоруйдаата. Д. Таас
   Үөлээннээхтэрэ утары кэпсэтиигэ судургу Охоноон диэн ыҥыраллар. «ХС»
   ◊ Судургу этии тыл үөр. — холбуу этииттэн арааран, биир туһаан уонна кэпсиирэ ситиминэн үөскэтиллэр этии. ☉ Простое предложение
   Холбуу этиигэ киирэр хас биирдии судургу этии бэйэтэ тутаах чилиэннэрдээх. ПНЕ СТ
   Судургу этиилэртэн холбуу этиини оҥорон, үөрэнээччилэр судургу уонна холбуу этии уратыларын түргэнник билэллэр. СОТТЛ
   ср. монг. сидурҕу ‘прямой, откровенный, искренний, корректный, честный’

аат.
1. Туох эмэ кэмнэнэр, быһаарыллар кэриҥэ, кэмэ. ☉ Мера чего-л., единица измерения
Уста кээмэйэ. Ыйааһын кээмэйэ. Иэн кээмэйэ.  Уута бүтүннүү бардаҕына, кээмэйэ биллибэт киэҥ ходуһа диэн, дьэ киниттэн кэлиэхтээх. Күннүк Уурастыырап
Мин ыарыыбын эн курдаттыы көрөн тураҕын дуо, гражданин доктор? Эбэтэр киһи ыарыытын эн бааһырыы тас кээмэйинэн быһаараҕын дуу? Амма Аччыгыйа
Кырдьык, барыта үөрүү… Үөрүү буолан баран үрдүгүнэн кээмэйэ биллибэт үөрүү. Эрилик Эристиин
△ Туох эмэ кэриҥэ, киэҥэ, улахана. ☉ Объем, величина, размер чего-л.
Айдаар дьиэтэ барыларыттан үрдүгүнэн, кээмэйинэн, көрүҥүнэн ала-чуо дьэндэйэр. Н. Лугинов
Лаборатория оҥорор прибордара хаачыстыба даҕаны, кээмэй даҕаны өттүнэн киин институттарга оҥоһуллар прибордардааҕар ордуктара суоҕун бэлиэтээбитэ. В. Яковлев
Былыргы түүрдэр мэҥэ таастарын суруктара кээмэйдэринэн соччо улахана суохтар. АНК БТТ
Хамаҕатык барар промышленнай, хаһаайыстыбаннай, культурнай табаардары сөптөөх кээмэйинэн булуохха уонна атыылыахха сөп. «ХС»
2. лит. Хоһооҥҥо сүһүөхтэр биир кэминэн кэрчиктэнэн хатыланыылара. ☉ Размер стиха, стопа
Тылбаасчыт роман ис хоһоонун табатык тиэрдэн, тас форматын: кээмэйин, рифматын кытаанахтык тутуһан туран, айымньы уус-уран кырааскаларын оригиналга ыкса чугасаһардык биэрэри ситиспитин бэлиэтээбэт буолуохха сатаммат. Софр. Данилов
«Улуу Москва туһунан тойугу» …… сорох поэттар көҥүл кээмэйдээх акцентнай хоһоонноруттан, эпическэй айымньыларыттан даҕаны араарар күчүмэҕэй. Эрчимэн
ср. тув. хэмчеел ‘величина’