ж. тиритии, көлөһүн; покрыться испариной саккырас көлөһүн буол.

м. 1. үрүйэ; 2. ручьём, ручьями в знач. нареч.: пот льёт ручьями көлөһүнүм сап-саккырас.

саккырас II диэн курдук. Санаалары дьайҕардар Сайаҕастай салгыннаах, Саккырастай самыырдаах Саастарыкпыт салалынна. А. Софронов

I
чуккураа диэнтэн холб. туһ. Тымырдар тыккырастылар, Салаалар саккырастылар, Дьураалар чуккурастылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
II
даҕ. Чуккураан тыаһыыр. ☉ Тихо журчащий. Чуккурас үрүйэ

сарпа 1 диэн курдук
Мин дойдум кэлэр кэскилэ алмаас сарпа-сарадах сардаҥатыныы сырдаан көстөр. П. Аввакумов
Оттон өрүс ууллубут үрүҥ көмүстүү сандаара, сарпа-сарадах кыымнарынан күлүмүрдүү …… сытар эбит. И. Егоров
Күн тэгилийэ ойдор эрэ, ийэ сир иэнигэр сарпа-сарадах сарыаллар таҥнары саккыраһан түһэллэр. С. Федотов

туохт. Төгүрүй, төгүрүйэ эргий. ☉ Делать круг, обходить кругом
Күн саамай үөһэ тэгилийэн, күрүлээн куйааһынан кута, күөх кэрии сыта-сымара ордук хойдон, мутукча мүөтүнэн тунуйан турда. П. Тобуруокап
[Күн] тэгилийэ ойдор эрэ ийэ-сир иэнигэр сарпа сарадах сарыаллар таҥнары саккыраһан түһэллэр. С. Федотов
Соноҕоһум барахсан Тэһиинчээнин биэрбэккэ, Тэгилийэн истэҕэ! А. Бэрияк
ср. др.-тюрк. теҥи ‘подниматься, взлетать’

I
халтарыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Халтарыҥнаһан кэлэр хардаҕастартан сыҕарыс гынан, оҕонньор чугаһыырын кытта, Маайыс ойон туран уотугар саҥа мастары уурталаабытынан барда. Амма Аччыгыйа
Өлөксөй дьоно саккыраһан, мууска халтарыҥнаһан иһэллэрин көрөөт, ис-иһиттэн имэҥирэн күлбүтэ. «Чолбон»
II
даҕ. Халтарыйа сылдьар. ☉ Лёгкий, скользкий
Халтарыҥнас тоҥ хаар кэтит хайыһар көхсүгэр дьапталҕаламмакка халтарыйдар да, хаамарга ыарахан. Н. Борисов

I
тыккыраа диэнтэн холб. туһ. Тымырдар тыккырастылар, Салаалар саккырастылар, Дьураалар чуккурастылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Онно-манна аппаларга тахсыталаабыт чалбахтартан кыракый сүүрүктэр тыккыраспыттара. Далан
Аарбын тэллэҕин анараа өттүнэн табалар барбыт суоллара тыккыраһан көһүннүлэр. «ХС»
II
даҕ. Тыккыраан сүүрэр, тыккырыыр (хол., үрүйэ). ☉ Бегущий тонкой струйкой (напр., речка)
Ахтаҕын сибэккини, Чыычаах көрдөөх ырыатын, Тыккырас үрүйэни, Лыах тэлимниир сыһыытын. И. Гоголев
Кыракый аппаларынан, синньигэс силээннэринэн, бэл дулҕалаах сүлбэлэринэн уу тыккырас тымырдара тыгыаластылар. И. Сосин
Дьүүктэ тыккырас сүүрээнэ уу үрдүн бэрт кыратык дьиримнэтэрэ. ВЛ РБЫ

аат.
1. поэт. Күүстээх сырдык (хол., күн уотун) саккырас сардаҥата, кыыма. ☉ Густые лучи, искры, идущие от сильного источника света (напр., от солнца)
Күн сарпа Чаҕылларын ыһар. М. Ефимов
Киирэн эрэр күн аалыы сарпалара лөглөгөр үөттэр хойуу баттахтарын кылбачыта уматаллар. Л. Попов
Сарсыарда саһарҕа Сарпата тырымныыр, Сыһыыга, аларга Сырамньы сыламныыр. А. Абаҕыыныскай
Сүрэхпит ритмигэр дьүөрэлии Курааннар охсоллор — биир, икки… Халлааҥҥа уот сарпа дьиримниир. В. Миронов
2. түөлбэ. Доруобунньук. ☉ Свинцовые шарики для стрельбы из ружья, дробь. Сиэн уол этиллибит сиргэ хаста да субуруччу сарпа (доруобунньук) иитиилээх кыра туурка саанан ытыалаабыт. А. Пахомов. Тэҥн. чарпа
ср. тюрк. йар ‘сиять’

I
аат. Элиэҕэ майгынныыр эрээри арыый кыра, тыҥырахтаах сиэмэх көтөр. ☉ Хищная птица из семейства ястребиных, похожая на коршуна, но меньшая по размерам, канюк, сарыч. Туораабыты тураах сиир, салыйбыты сарт сиир (өс ном.). Үгүс сиэмэхтэр тыыннаах харамайдары бултаһаллар: мохсоҕоллор, хотойдор, сартар, кыыртар, кутуйахсыттар уо. д. а. ББЕ З
◊ Сарт кутуруга бот. — от арааһа. ☉ Род многолетних трав семейства сложноцветных, ястребинка. Сарт кутуруга буол — күһүн буолан, хагдарыйан саһархай дьүһүннэн (күһүн от-мас бастакы саһарыытын этиллэр). ☉ Начинать желтеть от первых заморозков (о растениях в начале осени)
Күһүн чугаһаан, отмас сарт кутуруга буола хагдарыйан эрэрэ. ПАК АаТХ
II
аат. Маһы кэтит тымтык курдук гына тыыран тугу эмэ оҥорорго бэлэмнэммитэ. ☉ Широкие щепки, из которых плетут корзины и пр. (раньше такое плетение ставили также в окно вместо стекла). Көнө саастаах маһынан сарт тыыраллар
□ Көмүлүөк оһох иннигэр …… эдэригэр бэрт үчүгэй сэбэрэлээх киһи кырдьыбыта, сарт тымтайтан ылан, үтэһэҕэ мунду балыктары үөлэ олорор. Р. Кулаковскай
Балаҕаннарын сарт түннүктэрэ кылбаһан көһүннүлэр. «ХС»
◊ Сарт түс — өрүһүлтэтэ суох саккыраа (хол., киһи көлөһүнүн этэргэ). ☉ Литься градом (о поте, слезах)
Буруону [тыал] сабыта охсон, дьиэ иһэ ыыс-быдаан. Харахтарын уута сарт түһэр. Болот Боотур
Бэрт өр сүүрүктүүн хатыһан, ийэ-хара көлөһүнэ сарт түһэн, Оппоос адьас ыксаабытын кэннэ, кытыл чугаһаатар чугаһаан истэ. В. Тарабукин. Сарт бар — быыһа суох тэһин, саккырас буол (хол., дьиэни, иһити этэргэ). ☉ Течь, капать сплошным потоком (напр., о жидкости, льющейся с потолка, из повреждённой посуды)
Өс киирбэх хоспоххо көтөн түс, Хоспохпут букатын сарт барбыт …… Олоруох быһыылаах манна кус Халҕанын тэлэччи астаргын. Урсун
ср. тюрк. йар, дьар ‘расщепить’, йарт ‘доска’