сов. 1. (скататься трубкой) түүрүлүн; кора, засыхая, свернулась хатырык хатан түүрүллүбүт; 2. (лечь согнувшись) түүрүллэн сыт; кошка свернулась на подоконнике куоска түннүк сэҥийэтигэр түүрүллэн сытар; 3. бөлөнүй, бөлүөҕүс; кровь свернулась хаан бөлүөхсүбүт; молоко свернулось үүт бөлөнүйбүт; 4. перен. аччаа, кыараа, сарбылын; производство свернулось производство сарбылынна.
Русский → Якутский
свернуться
Еще переводы:
сворачиваться (Русский → Якутский)
несов. см. свернуться.
калачиком (Русский → Якутский)
нареч. разг. халаачыктыы түүрүллэн, түүрэ туттан; свернуться калачиком халаачыктыы түүрүлүн.
клубок (Русский → Якутский)
м. 1. (ниток) үөрүк; разматывать клубок үөрүгү өһүл; 2. перен. үөрүк; чаарчах, баарча; клубок противоречий утарсыылар үөрүктэрэ; # свернуться в клубок (или клубком) түүрүллэ сыт.
закрутиться (Русский → Якутский)
сов. 1. (свернуться, обвиться) эрилин; шарф закрутился вокруг шеи саарда моонньугар эрилиннэ; 2. разг. (завинтиться) эрилин, эриллэн киир; кран закрутился кыраан эрилиннэ; 3. разг. (захлопотаться) иирэн хаал; 4. (закружиться, начать крутиться) эргичий, эргичийэн бар, эриллэн бар; ытылын, өрө ытыллан таҕыс; закрутиться в танце үҥкүүлээн эргичий; пыль закрутилась по дороге суол буора өрө ытыллан таҕыста; 5. разг. (захлопотаться) иирэн хаал.
токуй (Якутский → Якутский)
туохт. Сискинэн токуруйан бүк түс эбэтэр кумуччу тутун. ☉ Согнуться, сгорбиться (от старости); свернуться (о человеке)
«Суох, манна тоҕус уоннарын туолан токуйа кырдьыбыт эмэх эмээхситтэр эрэ бааллар!» — диэн Харатаайап мэлдьэстэ. Н. Якутскай
[Көрөҕүн] Токуйа кырдьыбыт эбэтэ Тураары өндөҥнөөн эрэрин. С. Васильев
[Кыысчаан] утуйбута дуу, саҥата суох, токуйан сытар. Айталын
ср. монг. дохийх ‘становиться согнутым, изогнутым, искривлённым, сгорбленным’, бур. тохиихо ‘согнуться (согнуть спину)’
халаачыктыы (Якутский → Якутский)
сыһ. Халаачык курдук, тиэрбэстии (хол., сыт, түүрүлүн). ☉ Калачиком, клубочком (напр., лечь, свернуться)
Кыра ыт халаачыктыы сытан, үрбэт да, ытырбат да, дьиэҕэ киллэрбэт үһү (тааб.: күлүүс). Уол Рита кыыс оронун аттыгар халаачыктыы сыппыта. Сэмээр Баһылай
Ыттар хаары хаһан халаачыктыы эриллэ сыталлар. Н. Габышев
Ким өттүгэстии түһэн сытар, ким атаҕын халаачыктыы ууран олорон табахтаан бусхаҥнаталлар. КАА АСС
халаачыктан (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Халаачыктыы сыт, түүрүлүн. ☉ Лечь, свернуться калачиком, клубочком
[Ыттар] хара мээчик буолан халаачыктана сыталлар. Н. Якутскай
Кыыс муннукка халаачыктанан истиэнэ диэки хайыһан утуйда. ДьДьДь
2. Халаачык курдук төкүнүй. ☉ Кататься калачиком. Сүүрэн халаачыктанна
□ Туоһапка тыаһа бүтэҥитик чос гынар — төбөҕө түһэртэрбит кыыл аллара халаачыктанар. Ыҥырар ыл.
ыдьырый (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт.
1. Хойуутук будьуруччу үүнэн таҕыс (үксүгэр баттах, түү туһунан этэргэ). ☉ Взъерошиться, растрепаться, разлохматиться (обычно о волнистых или кудрявых волосах, шерсти)
Ыдьырыйа туран хаалбыт баттахтаах …… күтүр улахан киһи кумааҕыны көрө олорор. Н. Түгүнүүрэп
Иккис тэпилииссэҕэ араҕас сибэкки кыбытыктардаах оҕурсу адаархай угунан ыдьырыйа тоһуйда. В. Яковлев
Болкуобунньук түөһүн түүтэ ыдьырыйан көстөр. К. Симонов (тылб.)
2. Сүүскүн, сирэйгин мыччыһыннар; мыччыстаҕас, быһыттаҕас буол (киһи сүүһүн, сирэйин этэргэ). ☉ Делать гримасу, сморщив лицо, лоб, сморщиваться; покрываться морщинами (о лице, лбе)
Эр киһи, аллараа сыҥааҕын ыһыктан, тииһэ килэйэн икки илиитин даллаччы туттан, утары ыдьырыйан турда. Болот Боотур
Кып-кыһыл ыдьырыйбыт сирэйдээх …… сонос киһи мас кириэһилэҕэ тиэрэ түһэн, саабылатыгар тайанан олороро. Н. Якутскай
«Баҕайы, ыдьырыйан түһэн, сирэйэ тугун ынырыгай», — дии санаан киэр хайыһан кэбиспитэ. Ойуку
Аттыгар сирэйэ баллайа испит Сөдүөт ыдьырыйан турара. «ХС»
△ Быдьырыйан, лоппоруттан таҕыс (хол., эмис эти буһардахха). ☉ Делаться бугристым, иметь зернистую или комковатую поверхность (напр., о сваренном жирном мясе). Күөстэн ыдьырыйбыт сыалаах эти хоторон таһаарда
3. Эрилийэ ытыллан бурулуй, күүгэннир; оннук буолан көһүн (хол., сүүрүгү, долгуну этэргэ). ☉ Волноваться и пениться, бурлить, клокотать, образуя на поверхности воды бугры волн
Хараҥа былытынан сабыллыбыт Балтика, күүстээх тыал быһыта курбуулууруттан, араастаан будулуҥнуур, ыдьырыйан ыла-ыла түүрүллэҥниир. М. Доҕордуурап
Урут бу хайа тэллэҕэр дьоҕус күөл чөҥөрүйэ мэндээрэрэ. Оттон билигин киһи билбэт буолбут, ыдьырыйа долгуннуран, дьалкылдьыйа сытар. А. Кривошапкин (тылб.)
Мин аллара көрбүтүм: оҥочо тулатыгар хараара ыдьырыйбыт долгуннар үөмэхтэһэллэрэ. И. Тургенев (тылб.)
4. Уутуйан, бысталанан, оллур-боллур буолан көһүн (былыттаах халлаан туһунан этэргэ). ☉ Скучиваться неровно, местами густо, с просветами, принимая творожистый вид (напр., о перистых облаках)
Бүгүн халлаан бэркэ ыдьырыйан турар. Р. Кулаковскай
Балтика халлаана араастаан ыдьырыйан ылаттыыр. М. Доҕордуурап
Ыдьырыйа харааран, Халлааҥҥа былыт сыҥна. Д. Васильев
5. Аһыйан хаалан араҕыс, иир (үүт, сүөгэй туһунан этэргэ). ☉ Свернуться, створожиться (о молоке, сливках, сметане). Үүт иирэн ыдьырыйбыт
□ Хаан уонна үүт ыдьырыйа бөлүөҕүрэр
Ону уокка кыратык буһара түһээт сииллэр. Н. Абыйчанин
ср. бур. шармагтаха ‘свернуться (о молоке)’