Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сирбиэтэн

туохт.
1. Улаханнык кыыһырбыккын биллэр (саҥаран-иҥэрэн, туттан-хаптан о. д. а.). ☉ Шумно, громко выражать свой гнев (словами, жестами и т. д.)
Итинник бэйэтэ бэйэтигэр сирбиэтэнэн умайыктаммахтаан баран сыыйа уоскуйуо. Н. Лугинов
Кыыдаан тыастаахтык сирбиэтэнэн кэлэн таҥаһыгар лаҕыччы олордо. А. Фёдоров
Үгүстүк мөҕөн-этэн сирбиэтэммэтэр да, Матрёна Григорьевна наадалаах кэмигэр сөптөөх тылы-өһү туттан кэпсэппитэ, орун-оннугар дьаһайбыта баар буолар. Дьону үөр.
2. көсп. Буолар көстүү (хол., тыал, силлиэ, уот) күүһүн-уоҕун бэлиэтээн этэргэ тутталлар. ☉ Употребляется для подчеркивания силы, экспрессии какого-л. действия, явления (напр., огня, ветра, пурги)
Өксүөннэнэн, силлиэлэнэн, өрүс илэ сирбиэтэннэ. Күннүк Уурастыырап
Бэҕэһээ киэһээҥҥэ диэри сирбиэтэммит хотугу тыал тохтообут. С. Дадаскинов
Халлаан хатаан хачыгыратта, силлиэрэн сирбиэтэннэ, хаардаан намылытта. И. Данилов
Түөрт күн устатыгар уот сирбиэтэммитэ. А. Сергеев (тылб.)

Якутский → Русский

сирбиэтэн=

шумно выражать свой гнев.

Еще переводы:

силбиэтэн=

силбиэтэн= (Якутский → Русский)

см. сирбиэтэн =.

кыдьыалан

кыдьыалан (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Санныгынан хардары-таары холустук хамсаныталаан кыыһырбыккын биллэр, кыыһыран сирбиэтэн. ☉ Передергивать плечами, выражая недовольство, гнев, злость, передернуться от злости
«Өйдөөх киһи эн биэр! — ойоҕо кыыһыран кыдьыаланна. — Ити киһи, кэпсэппит үтүөтүгэр, бэйэтигэр кытта сэмсэ эрэйэр быһыылаах». Р. Баҕатаайыскай

силбиэтэн

силбиэтэн (Якутский → Якутский)

көр сирбиэтэн
Кими эмэ кыайыах-хотуох буолан силбиэтэнэр, кимтэн эрэ көрдөһөн-ааттаһан ньымаарыйар. Амма Аччыгыйа
Тыал чыскыйар, силбиэтэнэр. И. Гоголев
«Уочаракка туруоххун сүрэҕэлдьээн туой хара килиэби ылаҕын», — диэн хотун силбиэтэннэ. «ХС»

сир-уот

сир-уот (Якутский → Якутский)

аат.
1. Дьон олохсуйан олорор миэстэтэ, ол тулата барыта. ☉ Место жительства и окружающая среда
Мин «Дулҕалаахпыттан» атын сиргэ-уокка кыһаммаппын. Амма Аччыгыйа
[Чокуурап:] Улахан кэскиллээх дойду, сирэ-уота да үчүгэй. С. Ефремов
[Сиэллээхэп] сиригэр-уотугар чугаһаан, Сирэйдиин-харахтыын сирбиэтэннэ. С. Васильев
2. Тыа-толоон сир. ☉ Незаселённая местность (лес, тайга, поле и т. д.)
Сир-уот бүтүннүүтэ даҕаны саҥалыы симэммиккэ дылы. Болот Боотур
Геологтартан аҥаардарын эрэ кэриҥэ сиргэ-уокка сылдьан үлэлииллэр. Тумарча
Сиргэ-уокка сырыттахха, саба түспүттэри [эһэлэри] кытта биллэн турар охсуһуллуохтаах. ПАК ЭТ

түүрэйдэн

түүрэйдэн (Якутский → Якутский)

  1. түүрэйдээ диэнтэн атын. туһ. Оҕону онно-манна чүүччэйэн көрдүү сатаабыттар да, булбатахтар, ааранан буруйа суох дьон түүрэйдэммиттэр. П. Аввакумов
  2. кэпс. Кыыһыран, киҥнэнэн сирбиэтэн. ☉ Бурно проявлять гнев, ярость, судорожно двигаясь, дёргаясь всем телом
    Аарыма улахан Адаарыйбыт баҕайы …… Өлөрүн да кэрэйбэккэ үлүскэнник мөхсөн, Төбөтүн маска сабыы-сабыы, Түүрэйдэнэн, дьүһүлэнэн Муоһунан-туйаҕынан Буору-сири булкуйан, Иннигэр түбэспити барытын Иэмэх курдук эрийэн Ииримтийэн эрэр эбит. Н. Ефремов
ыскайдан

ыскайдан (Якутский → Якутский)

  1. ыскайдаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Хайдах ол тоҕустуу тыһыынчанан ыскайдана сылдьар барахсаный? М. Доҕордуурап
    Эн олус эрдэ баһыыбаҕынан ыскайданыма. С. Ефремов
    Хара тыа ыардык уһуурар, Көмүс көтөҕөнөн ыскайданар. ПИИ К
  2. Улаханнык кыыһырбыккын тыастаахтык туттан-хаптан, онон-манан быраҕаттанан, тамнааттанан биллэр, кыыһыран сирбиэтэн. ☉ Выражать свой гнев, недовольство, резко разбрасывая, швыряя что-л. Арыт бэрт кыраттан Ытаансоҥоон барар, Атаахтыыра киирэн Ыскайданан турар. Күннүк Уурастыырап
    Кини кыыһыран ыскайдаммыта дөбөҥнүк сымныы түспүтэ. Р. Баҕатаайыскай
    [Кэтириис] аһын бэлэмнээн ыскайданар. С. Ефремов
саайка

саайка (Якутский → Якутский)

I
аат. Үрүҥ бурдугунан оҥоһуллубут ньолбуһах эбэтэр төгүрүк быһыылаах чараас килиэп. ☉ Сайка (белая булка из особого теста)
«Уочаракка туруоххун сүрэҕэлдьээн туой хара килиэби ылаҕын, саайкаҕа, үрүҥ килиэпкэ эҥин тиксибэккин», — диэн хотун сирбиэтэннэ. «ХС»
Хааһынаны хоро таһааччы Муспут сары-саһаччы Буспут килиэби, саайканы Бүтүн куулу, дьааһыгы. «ХС»
II
аат. Күүстэринэн талаан, өлөрөн-алдьатан туһанаары холбоспут дьон. ☉ Шайка (бандитов). Халаанньыттар саайкалара
□ Охотскай чугаһынааҕы тыаҕа …… Мэхээлэ Мэхээлэйэбис Суудап баһылыктаах саайка дугуйданар. Амма Аччыгыйа
Ороспуонньуктар саайкалара кэлэн Эдьигээни халаабыттара [Уваровскай] өйүгэр дириҥник хатанар. Н. Заболоцкай
[Боря:] Убайа, таайдара бары — бандьыыттар. Бэйэтэ даҕаны бандьыыт курдук: халыы-талыы, оҕолору кырбыы сылдьар, өссө саайка тэринэр. Л. Габышев

тымыт

тымыт (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кыраттан сэтэрэн кыыһыр, кыйахан, сирбиэтэн. ☉ Сердиться, злиться, раздражаться из-за пустяка
Кыра аайыттан Кыыһыран тымтан барар; Утаабакка уора ааһан, Оонньоон-күлэн турар. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Атаков] хаһан да быстахха, кыраҕа тымта сылдьыбат, дьоһуннаах майгылаах, лоп-бааччы үлэ киһитэ. А. Сыромятникова
Евдокия Прокопьевна ураты эйэҕэс, истиҥ сүрэхтээх ийэ. Дьиэтигэр-уотугар кыыһыра-тымта сылдьарын хаһан да көрбөккүн. ЧКС ЫаЫЫ
2. көсп. Сэтэрээн туран, олус күүскэ тымный (халлааны этэргэ). ☉ Похолодать (о погоде)
Тымтан түһэн дьыбара сүрдээх — сүүрбэ биэс кыраадыс тымныы. НВ БК
Бачча халлаан тымтан турдаҕына ыҥыыр акка тымныы бөҕө буолаахтаатаҕа дии. «ХС»
ср. тюрк. там ‘гореть’

тырытталан

тырытталан (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тырыта, хайыта бар, бүттэтэ суох алдьан. ☉ Изорваться, разорваться
[Күн сибэккитин] сэбирдэхтэрэ куорсун түүтүн курдук синньигэс өлүүкэлэргэ хас да төгүл тырытталаммыттар. МАА ССЭҮү
Куттаммытын да, ыарыылаахтык эмсэҕэлэммитин да умнан кэбистэ — саҥа хоту ыстанна. Лааҥкыны, аабылааны үрдүнэн. Таҥаһа эрэ тырытталанара иһиллэр. В. Санги (тылб.)
2. көсп. Кыйаханан, кыыһыран сирбиэтэн (үксүгэр солуута суох). ☉ Раздражаться, нервничать (обычно без веского основания)
Биирдии ыстатыйа аайыттан итинник тырытталанар буоллаххына, хайа, доруобуйаҥ, ньиэрбэҥ даҕаны алдьанан бараарай? В. Яковлев
Мин кыратык эмэ истэхпинэ даҕаны [кэргэним] атын дьахталлар курдук мээнэ тырытталана, этиһэ-охсуһа сылдьыбат. «ХС»

тэбиэлэн

тэбиэлэн (Якутский → Якутский)

  1. тэбиэлээ диэнтэн бэй., атын. туһ. Иннинэн-кэннинэн тэбиэлэнэр Эмньик кулун баар үһү (тааб.: аан). Күлүмэн бөҕө түспүт, сүөһүлэр тэбиэлэнэн эрэллэр. У. Нуолур
    [Сергей] оҕотун суутун өһүллэ, онуоха уолчааннара илиитинэн тарбачыһа-тарбачыһа, атаҕынан тэбиэлэнэ-тэбиэлэнэ ытаан эһиэхэйдэннэ. Т. Находкина
  2. Туохтан эмэ кыыһыран сирбиэтэн (үксүгэр туох да олоҕо суох, атаахтаан). ☉ Бурно выражать гнев (обычно безосновательно)
    Аһары тэбиэлэнимэ эрэ, мин даҕаны хаһан эрэ мин аҕай дуо дэнэ сылдьыбытым. В. Гаврильева
    [Люба] сыанатын үрдэппитэ буолан өрө тэбиэлэнэр. П. Степанов
    Онтукаҥ дьэ интэриэһинэй киһи. Бастаан хаалымаары тэбиэлэммитэ. Онтон хайыыр да кыаҕа суох буолтун көрөн, үс күн бэркэ кыргыспыта. К. Симонов (тылб.)