и. д. от хабырын= зубовный скрежет.

биирдэм тыас туохт. Туох эмэ аалсыыттан тахсар кылгастык иһиллэр синньигэс тыаһы таһаар. ☉ Издавать однократный резкий скрипучий звук, скрип, скрежет.

тыаһы үт. туохт. Тэтимнээхтик, кэмиттэн кэмигэр күүһүрэн ылар «кыбыр-кыбыр» диэҥҥэ маарынныыр тыаһы таһаар (үксүн кыптыыйынан кырыйар тыас туһунан). ☉ Производить повторяющийся ритмичный звук, похожий на скрежет (о ножницах)
Ынахтарын ыан иһэн, …… Кыптыый тыаһа кыбырҕаан Иһиллээтин, өмүрэн Үүтүн тоҕу түһэрбит. М. Ефимов

тыаһы үт. туохт. Туох эмэ ньуурун тэҥнээри эбэтэр сытыылаары (хол., хотууру) игиинэн, атын кытаанах эттигинэн тыастаахтык кикириччи аал, «кыкыр-кыкыр» тыаһы таһаар. ☉ Затачивать, заострять, выравнивать какой-л. режущий предмет, производя характерный звук, похожий на скрежет
Баһылай хотуурун игиилээн-буруустаан кыкырыйбытынан барда. Күннүк Уурастыырап
Тоҕо куһаҕанай, кэри-куру да баҕайы, бииргэм иһиллээбит курдук… Арай эн эрэ игииҥ тыаһа кыкырыйар. Суорун Омоллоон

I
тыаһы үт. т. Таас тааска охсуллан ыларын курдук дэгэттээх хабыр тыас. ☉ Подражание скрежету падающих с горы камней.
II
даҕ. Оннук хатан тыас таах. ☉ Издающий скрежет падающих с горы камней
Аарыма атыырдар [чубукулар] …… хаҥалас быччыҥнарын күүрдэн, хабарааннык хамсаналлар, лачыгыр таас муостарынан икки сүллэр этиҥи этитэн, өрө ыстана-ыстана эпсэритэ түсүһэллэр. А. Кривошапкин (тылб.)

тыаһы үт. т. Биир тэҥэ суох уһуннук иһиллэр хатан тыас (хол., тэпсиллэн чиҥээбит хаарга үктэнэргэ, хабырынарга маарынныыр). ☉ Скрип, хруст, скрежет
Хара тыаҕа Халыҥ сискэ Хайыһара сырылыыр, Хаачыр-хаачыр Хаама-хаама Хаҥыр-кыҥыр ыллаталыыр. П. Тобуруокап
Атаҕын анныгар хаар, ханнык эрэ матыыбы таһаарар курдук, хаачыргыыр: кыычыр-кыычыр, хаачыр-хаачыр. Е. Неймохов

тыаһы үт. туохт. Хатан тыаста таһааран ыл, тыаһыы түс. ☉ Произвести скрип, хруст, скрежет
Сыллай кыһыл сирэйэ ыгылынна, баллаҕар уоһун ханньаччы тутунна, хаачыр гына хабырынна. Амма Аччыгыйа
Эмискэ мас иэччэхтээх халҕан хаачыр гынна, тымныы тумана өрөһөлөнөн киирдэ. М. Доҕордуурап
Дьон күлсэн ньиргиһиитигэр, ыскамыайкалар хампарыйыах курдук хаачыр гыннылар. Р. Баҕатаайыскай

звукоподр. тереть, натирать с резким скрипучим звуком; аалан хахырый= пилить со скрипом, скрежетом.

тыаһы үт. т. Тимир тимиргэ аалсарыгар маарынныыр тыас. ☉ Звук, возникающий при трении железных предметов друг о друга, скрип, скрежет
Арай ата айаннаатаҕын аайы, хайдыбыт сирэйдээх сахалыы ыҥыыр хаакыр-кыыкыр тыаһыыр. Күндэ
[Отчуттар] Сыстаҥ биилээх хотууру Хара тааһынан буруустаан Хаакыркыыкыр сотуолаан Ойо тэлэн барбыттар. С. Васильев
Сир-халлаан Аллаах ат Балтатын тыаһын курдук Хаакыркыыкыр Аалса турар дойдутугар тиийиэҥ. ТТИГ КХКК
ср. маньчж. какур-кикур ‘звук от крепкого скручивания верёвки клином или при нажимании клади слегою’

тыаһы үт. т. Тугу эмэ тарбаатахха эбэтэр хаарга хаамтахха тахсар араастаан кыычыргыыр кыра тыас. ☉ Звукоподражание негромкому скрипу (возникающему, напр., при почёсывании чего-л. или при хождении по снегу)
[Чурумчуку] Чуоҕур, сыгынньах кэтэҕин Догуо-дэгиэ тыҥыраҕынан Чуукур-чаакыр тарбанна. Эллэй. [Витя] от тиэйэр суолга киирэн, пиэрмэтин диэки түргэнник чуукур-чаакыр тэбинэ турда… Н. Заболоцкай
Хабырыыс, оҥоойу сиэбититтэн иэдэһин чуукурчаакыр тарбанна. В. Миронов
ср. др.-тюрк. чигир-чигир ‘звукоподражание хрусту чего-л. на зубах’, уйг. шак ׀ ыр-шук ׀ ур ‘треск, щёлкание, скрежет’