1) вымоина; ямы и бугры (на дне проточного водоёма); 2) перен. задняя мысль, скрытый умысел; эҕэ санаа задняя мысль; тыл эҕэтэ скрытый смысл слова.

1) имеющий внутреннюю трещину, скрытый порок; с ... внутренней трещиной (о древесине); 2) перен. имеющий изъян, недостаток; с ... изъяном, с... недостатком.

1) внутренняя трещина, скрытый порок (в древесине); 2) перен. изъян, недостаток; туох да куодата суох киһи человек, не имеющий никаких изъянов, недостатков.

прил. 1. уст. (косой) иҥнэри, сытыары; 2. (скрытый, побочный) ойоҕос, тас; косвенные доказательства ойоҕос дакаастабыллар; 3. грам. ойоҕос; косвенная речь ойоҕос саҥа; косвенное дополнение ойоҕос толоруу.

1. прич. от замаскировать; 2. прил. (в маске, в маскарадном костюме) мааскалаах; 3. прил. маскировкаламмыт, саһыарыллыбыт; замаскированные орудия маскировкаламмыт орудиелар; 4. прил. перен. (скрытый) таһыттан көстүбэт, кистэлэҥ; замаскированное желание кистэлэҥ баҕа санаа.

сов. что 1. (воспринять органами чувств) тут, тутан ыл; уловить звуковую волну дорҕоон долгуннарын тутан ыл; 2. (понять) тутан ыл, бил, өйдөөн ыл; уловить скрытый смысл слов тыллар кистэлэҥ ис хоһооннорун өйдөөн ыл; 3. (суметь воспользоваться) бул, булан туһан; уловить удобный момент тоҕоостоох түгэни бул.

прил. 1. (лишённый слуха) дьүлэй; глухой старик дьүлэй оҕонньор; 2. в знач. сущ. м. дьүлэй, дьүлэй киһи; 3. (неотзывчивый) истибэт, бүтэй сүрэхтээх, көһүүн; он глух ко всем просьбам кини туох да көрдөһүүнү истибэт; 4. (о звуках) бүтэй, бүтэҥи; глухой голос бүтэҥи куолас; 5. перен. (затаённый, .скрытый) бүтэй, бүтэйдии; глухое недовольство бүтэйдии сөбүлээбэт быһыы; 6. (густо заросший) бүтэй; глухая тайга бүтэй

туохт. Саҥарар саҥаҕар туох эмэ туһунан аһаҕастык буолбакка, хос ис хоһоонноон эт. ☉ Придавать своим словам скрытый смысл, говорить с подтекстом
Иһиттим: мин сиикэй көй бааспын, Эҕэлээн, дьоннорго кэпсииргин — Олоххо оҥорбут алҕаспын Уон төгүл омуннаан этэргин. Р. Баҕатаайыскай
«Хайа, бу тоҕо хотонтон субурустугут, ынах ыы сылдьаҕыт дуу?» — диэн эҕэлээтэ. Е. Неймохов
Эҕэлээн этэри сатыыр буолан, кини кэпсээннэрэ күлсүүнү үгүстүк күөдьүтэллэрэ. В. Гаврильева

сов. I. что ас; ат; раскрыть клетку клетканы ас; раскрыть пакет бакыаты ас; раскрыть зонтик зонтигы ас; раскрыть рот айаххын ат; 2. кого-что (обнажить) арый, ас, хастаа; раскрыть грудь түөскүн аһын; З. что (объяснить скрытый смысл) ас, биллэр; раскрыть тайну кистэлэҥи ас; 4. что (путём исследования) арый, ас; 5. кого-что (разоблачить) арый, саралаа; раскрыть преступный замысел врага өстөөх ыар буруйдаах сору-нуутун арый; # раскрыть глаза кому-л. хараҕын ас, өйдөт; раскрыть чью-л. игру кистэлэҥ санаатын бил.

1. даҕ. Истиҥ, ис сүрэхтэн тахсар. ☉ Задушевный, искренний, сердечный
   Туох баарбын барытын биэрбитим эйиэхэ: Амарах тапталбын, иһирэх иэйиибин. Күннүк Уурастыырап
   Кини биир эмэ кыыһы кытта кэпсэтиэн, кинилэр иһирэх тылларын истиэн, истиҥ санааларын билиэн баҕарара. А. Сыромятникова
   Соноҕос ат барахсан Иһирэх санаалаах иччим кэлбит диэн …… Сыһыйан барда. П. Ядрихинскай
2. аат суолт. Бэйэтигэр курдаттыы тардар иэйии. ☉ Задушевность, искренность, сердечность
   Иитиллибит ийэ дойду иһирэхтээх (өс ном.). Бары балыстарыам, Туруу доҕотторуом, Тохтоон толкуйдааҥ, Иһирэхпин истиҥ! А. Софронов
   ср. тур. ичрек 'заветный, сокровенный; внутренний, скрытый, таинственный'