нареч. 1. прост, (дружно) тапсан, иллээхтик; жить ладно иллээхтик олор; 2. прост, (хорошо, успешно) сөпкө, сөп-сөбүгэр; всё кончится ладно барыта сөп-сөбүгэр буолуо; 3. в знач. утв. частицы, разг. (хорошо, согласен) сөп.

1. нареч. үчүгэйдик; он хорошо рисует кини үчүгэйдик уруһуйдуур; 2. в знач. сказ. безл. үчүгэй; хорошо, что он приехал кини кэлбитэ үчүгэй; 3. в знач. частицы (да, согласен, ладно) сөп, үчүгэй; я приду через час, хорошо? мин аны биир чааһынан кэлиэм, сөп дуо?

1. в знач. сказ. безл. суох; у меня нет времени мин бириэмэм суох; никого нет дома дьиэҕэ ким да суох; 2. частица отриц. суох; нет, я не согласен суох, мин сөбүлэспэппин; поедешь или нет? бараҕын дуу, суох дуу?; # на нет и суда нет погов. суохха суут суох; нёт-нёт да и напишет письмо өөр буола-буола сурук суруйбут буолар.

II прил. I. кр. ф. (выражающий, дающий согласие) сөбүлэнэр, сөбүлүүр, сөп; я согласен на все условия мин бары усулуобуйаҕа сөбүлэнэбин; 2. с кем-чем (солидарный) биир өйдөөх-санаалаах, биир санаалаах; 3. с чем (совпадающий, сообразный) сөп түбэсиһэр, сөп түбэһэр; копия согласна с подлин- ником куопуйа дьиҥнээҕин кытта сөп тү" бэсиһэр; 4. разг. (единодушный, дружный) иллээх, эйэ дэмнээх; согласная семья иллээх кэргэн; 5. (стройный, гармоничный) дьүөрэ-лэһэр, дьүөрэлээн (оҥоһуллар), тапсыһан (толоруллар); согласное пение дьүөрэлээн ыллааһын.

ж. карьера, дуоһунаска өрө тахсыы; сделать карьеру карьерата оҥоһун. карьеризм м. карьераҕа тардыһыы. карьерист м. карьерист, карьераҕа тарды-һааччы. касательная ж- мат. даҕайар сурааһын. касаться несов. кого-чего 1. даҕай, таарый; дугуй, дэгэй (ногой земли); касаться рукой стола илиигинэн остуолу таарый; 2. перен. (затрагивать в разговоре) таарый; касаться какого-л. вопроса ханнык эмэ боппуруоһу таарый; 3. перен. (иметь отношение к кому--чему) таарый, сыһыаннаах буол; вопрос касается вас боппуруос эйиэхэ сыһыаннах; # что касается кого-чего-л., то... ыллахха,... туһунан буоллаҕына; что касается меня, то я с вами согласен миигин ыллахха, мин эйигин кытта сөбүлэһэбин.

предлог с род. п. 1. (напротив) утары, утарыта, туһунан; против дома сад дьиэ утарыта сад баар; 2. (навстречу) утары, өрө; плыть против течения сүүрүгү өрө уһун; против ветра тыалы утары; 3. (вопреки) утары; против его ожиданий кини күүппүтүгэр утары; 4. (враждебно) утары; он настроен против меня кини миитин утары санаалаах; 5. (для борьбы с кем-чем-л.) утары; лекарство против гриппа гриби утары эмп; 6. (по сравнению) тэҥнээтэххэ, =тааҕар; рост продукции против прошлого года былырыыҥҥытааҕар бородууксуйа улаатыыта; 7. в знач. сказ, утары буол; ты согласен? — Нет, я против эн сөбүлэһэҕин дуо? — Суох, мин утарыбын.

мест. I. вопр. хайдах, ханнык, туох; какая сегодня погода? бүгүн хайдах күнүй?; к какому выводу вы пришли? туох түмүккэ кэллиҥ?; 2. относ, ханнык; я забыл, какое сегодня число бүгүн ханнык чыыһылатын умуннум; 3. опред. хайдах курдук, хайдахтаах курдук; какая радость! хайдах курдук үөрүүнүй!; 4. неопр. ханнык эмэ, ханнык эрэ, туох эмэ; нет ли поблизости какого зверя чугас туох эмэ кыыл баара дуу; # какое! разг. эчи суох!; согласен он?— Какое! И слышать не хочет сөбүлүүр дуо? — Эчи суох! Истиэн да баҕарбат; какой такой? ханнык оннук?; хоть какой ханнык баҕарар; ни в какую! туох да иһин!

1. модальное сл. 1) выражает побуждение, повеление, пожелание и т. п. ну; чэ, ытаама! ну, не плачь!; чэ, эт ну, скажи; чэ туохтан саҕалыыбыт? ну, с чего начнём?; 2) подчёркивает согласие ну, ладно, хорошо; чэ, буоллун даҕаны ну, пусть так; чэ, сөбүлэһэбин ладно, я согласен; 3) употр. для придания высказыванию большей силы, выразительности ну; чэ, миэхэ ол туох буолуой ну, это меня не касается; чэ, хайыай ну, делать нечего; чэ, баҕар, кырдьык да буоллун ну, допустим, это и правда; 2. межд. выражает 1) призыв, побуждение ну, давай; чэ, тарт! давай, тяни; кэпсээ, чэ! рассказывай, ну!; чэ-чэ, тиэтэйиҥ! ну-ну, торопитесь!; ээх, чэ! ну, ладно, хватит!; 2) желание избавиться от кого-чего-л. надоевшего и т. п.: чэ, ээх! да ну тебя!; чэ эрэ! ну-ка! (угроза).

1. частица (не более как) эрэ, сыччах; это стоит только три рубля бу үс эрэ солкуобайга турар; 2. частица (единственно, исключительно) сыччах, эрэ; все готовы, только он одевается бары бэлэммит, кини эрэ таҥна сатыыр; только он может решить этот вопрос бу боппуруопу кини эрэ быһаарар кыахтаах; 3. союз (однако, но, при условии) ол эрэн, ол гынан баран; я согласен ехать, только не сейчас мин барарга сөбүлэнэбин, ол гынан баран билигин буолбатах; 4. нареч. (едва, лишь) эрэ, аҕай; я только проснулся мин уһугуннум аҕай; 5. союз да; только вы приехали, как начался дождь эн кэллиҥ да, самыыр түһэн барда; 6. частица усил. (при выражении желательности какого-л. факта) эрэ, ханнык; только бы попасть на эту лекцию ол лекцияҕа түбэстэрбин ханнык; # только-только 1) (едва) нэһииччэ, чуут аҕай; 2) (недавно) субу аҕай, сибилигин; только что субу аҕай, сибилигин; он только что приехал кини субу аҕай кэллэ.

аат. Киһиэхэ илиитин эрбэҕиттэн иккис тарбаҕа. ☉ Указательный палец
Биир илиибэр тарбаҕым Билэҕин дуо хастарын? Бастакыта — ылгыным, Иккис тарбах — аата суох, үһүс тарбах — ортоку, төрдүс тарбах — сөмүйэ, бэһис тарбах — эр бэрдэ эрбэх бөҕөс бэйэтэ! П. Тобуруокап
Боккуойа этэрбэс тигэ олорон иннэтинэн сөмүйэтин дьөлө анньан, …… киҥэ-наара холлон олороохтуур. Амма Аччыгыйа
Татыйаас …… быычыкаайык сөмүйэтин төттөрү-таары охсуолаан, хомуһун тардан дьоруолатта. Дьүөгэ Ааныстыырап
♦ Сөмүйэҕинэн сүүмэйдээ — олус бириинчиктик сыымайдаан, сөбүлүүргүн талан ыл. ☉ Тщательно выбирать себе что-л. по вкусу. Сөмүйэлиин сөбүлүү- бүн — туох эмэ боппуруоска толору сөпсөс, сөбүлэс. ☉ Полностью одобряю, полностью согласен с кем-л. в данном вопросе
[Кинээс:] Итини [сир үллэһигин] сөбүлээбэт баар дуо? [Көкөт:] Сөбүлээн, сөбүлээн, сөмүйэлиин сөбүлээн олоробут. Суорун Омоллоон. Сөмүйэтин уга сытар сирэ — олорор сириттэн чугас, кыра-кыралаан да буоллар, мэлдьитин туһана турар сирэ (хол., балыктаан). ☉ Какой-л. участок, место (напр., с лесом, озером), которые приносят хоть и незначительную, но постоянную пользу кому-л.
Онон [куобах быһытыттан] күһүнүн киэһээҥҥи аһылык үгүс-элбэх эрэйэ суох саас-үйэ тухары күөскэ киирэ турааччы. Быһатын эттэххэ, сөмүйэлэрин уга сытар сирдэрэ. Н. Борисов
Чуораҥхас Хотугу күөлгэ сөмүйэтин уга сытар сирэ: онно оттуур, балыктыыр, тиргэлиир. ГНС СТСДТ. Сөмүйэ үрдүгэр үстэ эргийбит — эрбэх үрдүгэр сэттэтэ эргийбит диэн курдук (көр эрбэх)
кирг. сөөмөй, туркм. сүем бармак