экзаменовать; студены экзаменнаа = экзаменовать студента.

м. 1. (рабочий) горняк, хайа рабочайа; 2. (студент, инженер) горняк (хайа институтун студена эбэтэр хайа инженерэ).

1. даҕ. Туманынан оргуйбут бытарҕан, түптэлэс (тымныы). ☉ Лютый, свирепый, студеный (эпитет зимней стужи)
   Луохтууру ханнык да аам-даам тымныы хаайбат, хаһан наада буолла да, кини баар. А. Сыромятникова
   Ахсынньы аам-даам, тохсунньу тоһуттар тымныыта кинилэри [эргэ балаҕаннары] хаарынан көмүөҕэ, кулун тутар кубулҕаттаах тыала-кууһа ситэри сиҥнэриэҕэ. В. Гаврильева
   Хара тыа аам-даам туманынан бүрүллэн турара. И. Данилов
2. аат суолт. Бытарҕан тымныы. ☉ Зимняя стужа
   Оҕонньоттор аам-даам ааһан, тоҥсоҕой торулуур буолбут, ол аата үтүө сааска үктэнэн эрдэхпит дэһэн, үөрэ-көтө кэпсэтэллэр. «Кыым»
   ♦ Аамындаамын (аам-даамын) биэрбэт (биллэрбэт) — муҥурун-кыаҕын булларбат, кимиэхэ да бэриммэт. ☉ Непобедимый, непостижимый
   Аам-даамын биэрбэтэх, Аар-саарга аатырбыт Ала Дьаргыстай бухатыыр Аартык аанын аста. П. Ойуунускай

I
даҕ.
1. Имиллибэтэх, хаппыт, кытаанах. ☉ Жёсткий, грубый. Хаҕыс тирии
2. көсп. Элэккэйэ суох, тоҥкуруун, холус. ☉ Недружелюбный, неласковый, чёрствый
Дьахталларбыт олус хаҕыс, хотумсук, куруубай буолан иһэллэр. Н. Габышев
Аҕабыт олус да хаҕыс, Буруйдааҕы таһыйар, Болооччутук дьарыйар. М. Тимофеев
3. көсп. Тымныы, тыйыс, кытаанах (хол., дьыл кэмин туһунан). ☉ Холодный, студёный (о времени года)
Хаҕыс дьылбыт Халбарыйбыт эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дөрүн-дөрүн хаҕыс тыал сабыта охсон ааһар. Софр. Данилов
Хаһааҥҥытааҕар да хаҕыс саас буолла. «ХС»
♦ Хаҕыс эҥээрдээх киһи — киһи туохха да сатаан тапсыбат киһитэ. ☉ Человек, с которым невозможно ладить. Ээ, ол кини хаҕыс эҥээрдээх киһи
II
аат., түөлбэ, харыс т. Ыт үрүүтэ. ☉ Собачий лай. Ыт үрүүтүн халымалар харыстаан хаҕыс диэн ааттыыллар

ж. 1. см. натяжение 1, 2; 2. перен. (допущение) өрө тардыы, оҥоро сатааһын; допустить с большой натяжкой улаханнык өрө тарда сатаан киллэр (хол. студены).

сов. 1. что ылан анаа, үптэ ылан биэр; отчислить тысячу рублей тыһыынча солкуобайда ылан биэр; 2. кого (исключить) уһул, устан кэбис; отчислить студента за непосещаемость үөрэҕэр сылдьыбатын иһин студены устан кэбис.

многокр. от сыый = 1) вытягивать, выдёргивать что-л. друг за другом, одно за другим; тоһоҕолору сыыйталаа = выдёргивать гвозди один за другим; 2) освобождать (от каких-л. занятий многих одного за другим); хас да студены үөрэхтэн сыыйталаабыттар нескольких студентов освободили от занятий.

1. даҕ.
2. Төһө эрэ итиилээх-тымныылаах. ☉ Имеющий какую-л. температуру (выше или ниже нуля)
   [Сиибиктэ] Сэттэ уон кыраадыстаах тымныыга Сириэдийэ-чэлгийэ үүнэ сытар. С. Васильев
   Тарыҥ алта уон кыраадыстаах тымныыга тоҥмокко хойуу туманынан будулуйа сытар буолар. И. Данилов
   △ Бытарҕан, күүстээх (тымныы). ☉ Очень холодный, студеный
   Уот Кудулу байҕалым Кыраадыстаах тымныыга Кыратык да кыһаллыбакка Устан долгуйа сытар эбит. С. Зверев
3. Элбэх испиирдээх, кытаанах (арыгы). ☉ Очень крепкий (о вине, водке)
   Манна кыраадыстаах арыгыны сарсыарда уон биир чаастан киэһэ биэс чааска диэри атыылыыллар. «Кыым»
4. аат суолт., кэпс. Арыгы. ☉ Спиртное
   Кини бултуу сылдьан кыраадыстааҕы мээнэ кыанары өлөрдүү абааһы көрөр. С. Никифоров
   ♦ Кыраадыстаах ас кэпс. — арыгы. ☉ Спиртное (напр., водка, вино; букв. пища с градусом)
   Ыалдьыттыыр ааттаах киһи, биллэн турар, күндүлээтэҕим дии. «Кыраадыстаах аһа» суох табыллыбатын бары билэбит. Р. Баҕатаайыскай

1. аат. Сааскы, күһүҥҥү былыттаах, тыаллаах тымныы күн; сааскы, күһүҥҥү тымныы тыал. ☉ Неясные морозные дни весной, осенью; холодный сильный ветер обычно ранней весной, поздней осенью
   Ханна да сырыттын, Хахсаат да Хаһыырдын, Араарбат аргыһа — Ап тыастаах хомуһа. Эллэй
   Чооруос кыра, ол гынан баран, Саха сирин сааскы-күһүҥҥү хахсаатын тулуйар. И. Федосеев
   Суол-иис тибиллэн, сааскы хахсаат буолан, сылдьарга эрэйдээҕэ. Н. Абыйчанин
2. даҕ. суолт.
3. Тымныы, былыттаах (дьыл-күн туһунан); тымныынан үрэр, күүстээх (тыалы этэргэ). ☉ Морозный, неясный (о погоде); морозный, студёный (о ветре)
   Хахсаат тыал от-мас сэбирдэҕин ыскайдаата, күдэҥҥэ көтүттэ. Л. Попов
   Хаарыан сайын кэнниттэн Хахсаат кыһын кэлиэҕэ. И. Гоголев
   [Тииҥ] уһун тымныылах хахсаат сааска хойутаан сүүлэр. ТСКБ
4. көсп., кэпс. Олус баламат, холус (киһини этэргэ). ☉ Резкий, грубый, дерзкий (о человеке)
   Дьөгүөссэ тымтан, саҥарсан барыах хахсаат санаата кииртэлээн ылла, Артуру өтөрү-батары көрүтэлээтэ. В. Протодьяконов
   [Сибиэркээн:] Мин оҕом, Омоллоон, ааһан биэрбэт ахсым санаалаах, өлөрсөрүн да кэрэйбэт өһүөннээх, бэрт түҥнэри, хахсаат киһи. «Чолбон»
   ◊ Хара хахсаат — саас сир хараарбытын кэннэ буолар тымныы тыаллаах күн-дьыл, ол түмүгэр от-мас көҕөрүүтэ бытаарыыта. ☉ Неясные морозные дни весной, когда снег уже стаял, но из-за низких температур задерживается появление зелени
   Хара хахсаат былытын Хастыы ыспыт халлааҥҥа Хаарыан хампа лабааҕын Хамсат, хамсат, хатыҥым! Эллэй. Хахсаат сата — сааскы эбэтэр күһүҥҥү хахсаат күн-дьыл уһуурар тыастаах тыал. ☉ Воющий морозный ветер весной или осенью
   Хатааһын төлөрүйбэккэ Хахсаат сата сатыылыыра. М. Тимофеев
   Хахсаат сата буоламмын Хайа, халлаан устунан Хабырыһа сырсабын. Аргыс-1
   ср. кирг. хахшаал ‘суровый, дикий’