Якутские буквы:

Якутский → Русский

сууллуу

и. д. от суулун = 1) обвал; хайа сууллуута обвал; 2) перен. падение; диктатор былааһын сууллуута падение власти диктатора.

суулун=

I см. сууйулун =.
II падать, валиться; тиит сууллубут дерево упало; хайа сууллубут гора обвалилась.

Якутский → Якутский

сууллуу

суулун II диэнтэн хай
аата. Тиит иҥнэйдэр-иҥнэйэн хойуу лабаалара адаарыйбытынан, сууллуу ыарын уйбакка булгурута барбыт мутуктарынан отон уктаах сиргэ бүтэҥитик ньир гына түстэ. П. Аввакумов
Түөрүллүбүт таас чубукулуун сууллуутугар атаҕым хаптаҕайын охсон чуут илдьэ бара сыста. Т. Сметанин
Бастаан утаа инники сылгылар сууллууларыгар кинилэр көлөлөрө куттанан иннилэринэн барбакка чинэриҥнэстилэр. Тумарча

суулун

I
көр сууйулун
Атаҕым аннын көрбүтүм, саамай аччыгыйа биир ый бэтэрээ өттүгэр сууллубатах муоста быһыылаах. Софр. Данилов
Марбаала …… таҥас суулуннаҕына кирэ-хоҕо, бөҕө-сыыһа ордук харахха көстүмтүө диэн куолулаах эбит. Л. Попов. Эн көстүүмүҥ эмиэ сууллан, быаҕа ыйанан турарын көрбүтүм. Н. Семёнов
II
туохт.
1. Турар эбэтэр олорор сиргиттэн, тирэххин сүтэрэн охтон түс. Падать сверху; валиться с ног. Ээ, утуйа сыттахпына үрдүбэр мас сууллубута. А. Сыромятникова
Болот «өллүм» диэн хаһыытаабытынан сонно турбут сиригэр суулунна. Н. Заболоцкай
Аллара түс (сулус туһунан). Сорвавшись, падать вниз (о звезде)
Сулус сууллара, Хаар ыһыллара, Сайылыкка чыычаах ыллыыра …… Оҕом саҥата буолан, иһилиннэ. Л. Попов
Кини …… элбэхтик сулустар сууллалларын көрбүтэ. Г. Угаров
Сурулуу сууллаллар сулустар, Оҥойо уолаллар далайдар. Айталын
2. Сиҥнэн, көөрөттөн түс. Обрушиваться, обваливаться
Мин улаханнык куттанным: аны ампаар сууллан киһини баттыа дии санаатым. Н. Неустроев
Уолака эрэ …… суулла турар дьааҥы тааһыгар баттатан өлбүтэ. Суорун Омоллоон
Оһоҕун чанчыктара били өр туран сууллубутун кытта абырахтыы охсубут. Н. Заболоцкай
3. көсп. Дьаһайар кыаххын, күүскүнуоххун сүтэр, хоттор. Быть свергнутым, низложенным
Ыраахтааҕы хараҥа олоҕо хайаан да сууллуо. Амма Аччыгыйа
Көрдөһүөм кэриэтин көмүллүүм. Хоҥкуйуом кэриэтин сууллуум. Софр. Данилов
Ыраахтааҕы былааһа, баай-тойот былааһа сууллара чугаһаан турар. М. Доҕордуурап
4. көсп. Күргүөмүнэн, халҕаһанан ханна эмэ бар. Гурьбой, всем миром идти куда-л. [Тустуу буоларын] истибит дьон эдэрдиин-кырдьаҕастыын бары онно сууллубуттар. Саха сэһ
1977
Нэһилиэк аҥаара сууллан кэллэ. Болот Боотур
Сураҕа, бары бүрүстүүпүнньүктэр куоракка сууллубуттар. Р. Кулаковскай
Сирэйэ-хараҕа сууллубут (суулла өспүт) көр сирэй-харах
«Тугу?» — Максим сирэйэ-хараҕа суулла өһөн нэһиилэ ыйытта. Н. Лугинов
Эмээхсин уолаттар сирэйдэрэ-харахтара сууллубутун көрөн, бэйэтэ да соһуйда. В. Яковлев
Быраканьыар сирэйэ-хараҕа суулла өһөн, киһи эрэ буоллар …… сирибуору кымаахтыы сылдьар киһи буолан хаалла. В. Ойуурускай. Тоҕо сууллан — күргүөмүнэн, халҕаһанан. Гурьбой, толпой
Сарай таһыгар олорор тойоттор бары аллара биэрэккэ тоҕо сууллан киирдилэр. Эрилик Эристиин
Биирдэ Күндүл бөһүөлэгэр бөртөлүөт тараадыйан кэлбитэ. Бөһүөлэк дьоно бары онно тоҕо сууллан тиийбиттэрэ. И. Федосеев
Бөһүөлэк дьоно биэрэккэ тоҕо сууллан киирбиттэрэ. С. Тумат
ср. туба. дьугул ‘валиться, повалиться’, кирг. жыҕыл ‘сваливаться; упасть; быть повергнутым; быть побеждённым’

Якутский → Английский

суул=, суулун=

v. to fall down


Еще переводы:

обвал

обвал (Русский → Якутский)

м. сууллуу, сиҥнии; снежный обвал хаар сиҥниитэ.

падение

падение (Русский → Якутский)

с. 1. (на землю, на пол и т. п.) охтуу; түһүү; падение с лошади аттан охгуу; 2. (снижение) түһүү; падение цен сыана туһүүтэ; 3. (нравственное) таҥнары түһүү, таҥнастыы; 4. (крепости) сууллуу, хотторуу.

иҥнэй

иҥнэй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ойоҕоһуҥ диэки намтаан бар (хол., тыы, сөмөлүөт). Крениться, давать крен (напр., о судне, самолете)
Тыыбыт хаҥас өттүгэр иҥнэйэн барда.  Сөмөлүөт түһээри иҥнэйдэ, Дьэ, Бүлүү эбэккэм, эҕэрдэ! И. Гоголев. Санитарнай сөмөлүөт хаҥас өттүнэн иҥнэйэн, аллара санньыйан, бөһүөлэги үрдүнэн эргийэн күрүлээтэ. А. Федоров
2. Кыҥнары бар, кыҥнары түс (баччааҥҥа дылы хамнаабакка көнөтүк турбут туох эмэ). Склониться, наклониться набок, в сторону
Иҥнэйэн эрэр эрэһээҥки күрүө дьөлөҕөһүнэн Үүйэлээх күөл кытыытыгар баар буола түстүлэр. Л. Попов
Күөл илин өттүгэр сиҥнэн эрэр хотонноох балаҕан, иҥнэйбит сэргэ, тохтубут күрүө-хаһаа сүллүгэстэрэ хороһон көстөллөр. Н. Лугинов
Тиит иҥнэйдэр иҥнэйэн, хойуу лабаалара адаарыйбытынан, сууллуу ыарын уйбакка булгурута барбыт мутуктарынан отон уктаах сиргэ бүтэҥитик ньир гынан түстэ. П. Аввакумов

низзёргнуться

низзёргнуться (Русский → Якутский)

сов. сууллан түс, суулун.

буорту буол

буорту буол (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Сытыйан-ымыйан, аҕыран киһи сиэбэт туруктан (ас туһунан). Испортиться, гнить, стать несъедобным (о пище)
Сайыҥҥы куйааска өйүө сыыһа төһө өр бараахтыай? Бииринэн кэмчитэ бэрт буолар, иккиһинэн өр барбакка буорту буолан хаалар. Н. Заболоцкай
Бултуйбут киһи утуйбат баҕайыта. Инньэ гыннаххына булдуҥ-аһыҥ буорту буолуо буоллаҕа дии. Р. Кулаковскай
Уон гектартан кэлбит ол хортуоппуй барыта сиэмэҕэ ууруллубута, кыһынын буорту буолбакка үчүгэйдик туораата. П. Егоров
2. Туох эмэ тэбиититтэн, содулуттан майгы-сигили өттүнэн сатарый. Испортиться, разложиться (морально)
[Дьаакып:] Ити үчүгэй киһи тахсыах киһитэ буорту буолаары гынна. А. Софронов
Сүрдээх тыл, ити аата, Коля эн быраатыҥ улаханнык буорту буолбут киһи буолла, дьэ. С. Ефремов
3. Күүс таһынан хамсаныыттан, олус ыарахан үлэттэн иһэтин, эчэй, эмсэҕир. Надорваться (напр., от тяжелой, непосильной работы)
• Чэ, олус үлэнэн тиргиллэн араас ыарыыга ылларыахтара, эрдэ да кырдьыахтара. — Эн бөлүһүөктүүрүҥ курдук буолбатах. Күүһэ кыайар киһи үлэттэн буорту буолбат, — диэтэ Костя. М. Доҕордуурап
Киһини өлөрүү, соруйан кырбаан доруобуйата буорту буолар гына эчэтии, — поезд сууллуутугар тиийиэн сөптөөх дьайыыны соруйан оҥоруу иһин эппиэтинэскэ киһи уон түөрт сааһыттан тардыллар. СГПТ

суул=

суул= (Якутский → Русский)

см. суулун = II.

хаптаҕай

хаптаҕай (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Чараас, намчы (быһар, охсор сэп-сэбиргэл биилээх өттүн этэргэ). Тонкий, небольшой в поперечнике, плоский (о крае режущего, рубящего предмета)
    Лоҥкууда үрэх логлоруттаҕас дулҕаларын ыраастаан, тоҥ буортан хаптаҕай баһымньы, хатан биилээх сүгэ чыҥырҕаан тэйдэ. М. Доҕордуурап
    Саҥа хаптаҕай игии кылаанныырга куһаҕан, доҕуута элэйбитэ ордук. ПАЕ ОСС
    Кынаттара олус кыралар, хаптаҕайдар, ойоҕосторугар сыста сылдьаллар. СҮК
  3. Кэтит, хаптайбыт быһыылаах (хол., мурун, булгунньах туһунан). Плоский, пологий (напр., о носе, холме)
    Кини ийэтин курдук киэҥ ыраас харахтаах, аҕатын курдук кэтит хаптаҕай муруннаах. Н. Якутскай
    Валерий Иванович хаптаҕай тааска олордо уонна бөппүрүөскэтин ылан, тардан барда. Л. Попов
    Патиссон диэн тыква тэриэлкэни майгынныыр хаптаҕай астаах суордун бөлөҕө. ЕАМ ББКП
  4. аат суолт. Быһар, хайытар сэпсэбиргэл кэтит, лаппаҕар өттө. Плоская, боковая сторона клинка рубяще-режущего оружия
    Түөкүнэ, кинини көрөөт, быһаҕынан кибилиннэрэн эрдэҕинэ, саабылатын хаптаҕайынан сырбатан, онон салыннаран, тутан ылла. В. Чиряев
    — Өлөрүмэ, Баһылаай. — Иһит, Баһылай, этэр кэриэс тылбын. — Истэбин, бу баар! (батыйа хаптаҕайынан таһыйар). В. Протодьяконов
    Бурууһун куругар анньынан, көхсүн этитэн баран, кини тиэтэйэ-саарайа ходуһа диэки киирэн, күн уотун урсунугар хотуурун хаптаҕайа килбэчийэ турда. «ХС»
    Хаптаҕай кулгаах истибэтэх көр кулгаах
    Хара харах харахтаабатах, Хаптаҕай кулгаах истибэтэх Халыан элбэх харчылаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Чаҕылыччы умайар, Хантан кээлтэ биллибэт — Арай, ынах ханнын саҕа, Хара харах көрбөтөх, Хаптаҕай кулгаах истибэтэх Хаарыан тааһа сытар эбит! Эллэй
    Хаптаҕай кулгаахтаах истибэтин, хара (туора) харахтаах көрбөтүн көр кулгаах. Тоойуом, эр бэрдэ киһи, охтооҕор түргэнник, түүтээҕэр чэпчэкитик сылдьаҥҥын, Маайыһы, чып кистэлэҥинэн, ыҥыран киллэр, хаптаҕай кулгаахтаах истибэтин, хара харахтаах көрбөтүн. Амма Аччыгыйа
    Кинилэр [табалар] ханналарын Хаптаҕай кулгаахтаах истибэтин, Уһун уллуҥах билбэтин! В. Лебедев (тылб.)
    Атах хаптаҕайа көр атах
    Түөрүллүбүт бөтүөн таас чубукулуун сууллуутугар атаҕын хаптаҕайын охсон чуут илдьэ бара сыста. Т. Сметанин
    Бу баҕайыҥ биирдэ төбөм оройун тыыра суруттарбыт, оттон иккиһигэр атаҕым хаптаҕайын тобулу көтүппүт этэ, — диэн кини күлэ-үөрэ кэпсээбитэ. А. Сыромятникова
    Сарын хаптаҕайа (лаппаакыта) көр сарын. Ньургун, икки саннын хаптаҕайынан көбүөргэ таарыйымаары, төбөтүнэн чиэстэнэ сытан бириэмэтэ уонна ахсаан таблотун уота кытарыҥныы дьиримниирин көрдө. Н. Лугинов
    Саннын хаптаҕайыгар түспүт сэнэрээт үлтүркэйин военврач эпэрээссийэлээн ылан кэбиспитэ. С. Никифоров
    Хаптаҕай от — сөкү диэн курдук. Тахсаннар хагдарыйбыт сөкүнү — хаптаҕай оту — оттоон киирдилэр. «ХС»
    Күөл кытыытынааҕы хойуу баҕайы хаптаҕай от быыһыгар сытынан кэбистим. Г. Колесов
    Ытыс хаптаҕайа көр ытыс II. Ольга кыргыттардыын күөлгэ киирэн, күлүмүрдэс сөрүүн ууга сөтүөлээтэ, ытыһын хаптаҕайдарынан ууну таһыйан, үрүҥ көмүс таммахтары өрө дьирибинэттэ. Л. Попов
    Туллукчаана остуолу ытыһын хаптаҕайынан тыастаахтык сырбатта. В. Протодьяконов
    ср. бур. хабтагар, хабтагай ‘плоский’
рушиться

рушиться (Русский → Якутский)

несов. 1. (валиться) суулун, оҕут; 2. перен. (не осуществляться) суулун, эһин, алдьан.

сууллар=

сууллар= (Якутский → Русский)

побуд. от суулун =; тиити сууллар = валить дерево; былааһы сууллар = свергнуть власть.

обвалиться

обвалиться (Русский → Якутский)

сов. суулун, сиҥнэн түс; потолок обвалился дьиэ үрдэ сиҥнэн түспүт.