понимать что-л. глубоко; вникать в сущность чего-л.; өйдөөн-төйдөөн саҥар = говорить толково, с пониманием.

I с. (сущность) ис дьиҥэ, ис чахчыта; существо вопроса боппуруос ис дьиҥэ; # говорить по существу (боппуруос) сүнньүнэн кэпсэт; по существу (говоря) дьиҥинэн.

достоверность, подлинность || достоверно, подлинно; бу дьиҥэ биллибэт достоверно ли это, неизвестно; дьиҥин эт говори правду; дьиҥ үчүгэй действительно хороший # ис дьиҥэ филос. сущность.

түбэ-таба биллибэт – туга-ханныга биллибэт; быһаарылла илик. ☉ Неопределённый; до конца не выясненный. Түбэ-таба биллибэт дьыала быһыылаах
ср. др.-тюрк. түп ‘дно, основание; корень; основа, сущность’

сов. 1. аһылын, арылын; ящик раскрылся дьааһык аһыллыбыт; глаза раскрылись харахтара аһылыннылар; 2. (обнажиться) аһылын, арылын, хастан; грудь раскрылась түөһүҥ аһыллыбыт; 3. (предстать взору) арылын, көһүн; 4. перен. (обнаружить свою сущность) арылын, бэйэҕин биллэр; 5. (выявиться) арылын, билин.

туохт. Дириҥник ырыҥалаан толкуйдаан туох эмэ исиһигэр киир. ☉ Понимать что-л. глубоко, вникать в сущность чего-л.. Өйдөөнтөйдөөн саҥар
□ Оҕонньор өйдөөнтөйдөөн көрбүтэ, арай эмээхсинэ ытыы турар. Саха ост. II

ж. 1. айылҕа; южная природа со-I 0УРУУ^нУ айылҕа; 2. (сущность, основное свой- ство) айылҕа, төрүт; он по природе добрый человек кини төрдүттэн үтүө майгылаах киһи; # в природе вещей буолуохтаах буолуута, одуу буолбатах; от природы айылҕаттан, төрүт.

с. 1. (действие) тутуу, харайыы, иитии; содержание дома в чистоте дьиэни ыраастык тутуу; 2. (довольствие, деньги) ас-таҥас, харчы; получить месячное содержание ыйдааҕы аскын-таҥаскын ыл; 3. (сущность, смысл) ис хоһоон; содержание доклада дакылаат ис хоһооно; 4. (количество) (туохха эмэ туох эмэ) төһө баара, төһө -лааҕа; содержание сахара в свёкле сүбүөкүлэ төһө саа-хардааҕа; 5. (оглавление) иһинээҕитэ; содержание журнала сурунаал иһинээҕитэ.

туохт. Тугу эмэ үчүгэйдик өйдүүр курдук өйгүн-санааҕын түмэн иһит эбэтэр көр; туохха эмэ өйгүн хатаа (өйдөөн көр, аахай). ☉ Слушать, смотреть с особым вниманием, вникая в сущность, в детали
Даайыс эрин тылын болҕойон иһиллээтэ. Н. Заболоцкай
Өр соҕус болҕойон одуулаатым. М. Доҕордуурап
Бу түгэҥҥэ диэри болҕойботохпор харахпын хатаан иһийбитим. П. Аввакумов. Тэҥн. аахай

туохт. Туох эмэ ис дьиҥин, киэбин, кээмэйин быһаар. ☉ Определять сущность, меру, степень чего-л.
Тапталы сүөмүнэн кээмэйдээн, Дьаратын, дириҥин билбэттэр. Өлүүнэн, тиллиинэн кэриҥнээн, Үрүҥ күн күлүмэр тэҥнииллэр. С. Данилов
[Ньургуһун, Лоокуут:] Кэскиллээх дьолбутун Кэриҥнии алҕааҥ диэн, Кэлэн көрдөһө турабыт. Суорун Омоллоон
Кэскиллээх санаа киҥкинээбит кэмэ Киэҥи-ырааҕы, ким-туох буолары, кэриҥниир кыахтаата. Р. Баҕатаайыскай