туохт., кэпс. Тугу эрэ саба бүрүн. ☉ Накрываться, покрываться
Дайбыыра-хардыылыыра көстүбэккэ, түүҥҥү боруҥуйу көлбүүрдэнэн, уһун суһуохтаах саха кыыһа оргууй аҕай устан истэ. Т. Сметанин

көр тэтэркэй
[Туйаарыма Куо] Икки тэтэгэр күлүм имнээх, Долгуйар уһун суһуохтаах. П. Ойуунускай
Байбал уҥуоҕунан үрдүк, тэтэгэр имнээх, толуу көрүҥнээх. «ХС»
Тоһуттар тохсунньу тымныытын Тэйитэр тэтэгэр имнэрдээх. «Чолбон»

даҕ. Аһара уһун, уһунтан уһун. ☉ Длинный-предлинный, длиннющий
Мин эдэр этим, уһуунуһун суһуохтаах, нарыын-нарын этим. Амма Аччыгыйа
Хас эмэ ыйы мэлдьи тымныы туманынан үллүйбүт уһуунуһун кыһын кэнниттэн күн сырдыгын ахтаҕын даҕаны! Н. Лугинов

туохт. Киһи сатаан өйдөөбөт курдук быһыылан, уларый. ☉ Становиться непонятным, странным, измениться
«Элбэх таабырына суох бу киһибит дьиибэтийбит», - диэн хос ыстаарыстата Кеша хараастан эппитэ. Н. Абыйчанин
Муодабыт олус дьиибэтийдэ, Муҥатыйыах санаам киирдэ: Уол кыыс курдук суһуохтаах, Кыыс уол курдук баттахтаах. Л. Попов
Левин дьиибэтийбит, долгуйбут уонна дьэбидийбит сирэйин өйдөөн көрөн баран, кини куттана санаата. Л. Толстой (тылб.)

I
сим II диэнтэн атаах. Көрөҕүн дуо, муҥнааҕыҥ, ити дьааһыйа олорорун, бөлүүн хараҕын адьас да симээхтээбэтэх. «ХС»
II
симээ диэнтэн атаах. Аҕыс былас суһуохтаах Айталы Куону, бэйэм сир курдук симээхтээтим, ой курдук оҥордоҕум эбээт, оҕонньоор! Саха фольк. Миша булчут аҕата Нүксүйдэр да түүлээхтиир
Кини тииҥэ, саһыла Элбэх дааманы симээхтиир. Р. Баҕатаайыскай

даҕ. Аллараа диэки субуруйан түспүт, субурхай (дэҥҥэ тут-лар). ☉ Удлинённый, вытянутый книзу
Уустуктаан оҥорбут курдук Субугур маҥан муруннаах эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сырайдаах гиэнэ сырыынньата эбит, уҥуохтаах гиэнэ туруорута [эбит], суһуохтаах гиэнэ субугура эбит — бу дьахтар. ПЭК ОНЛЯ VI
Соня эдэригэр туус маҥан төгүрүк сирэйдээҕэ, хара хойуу хаастааҕа, субугур көнө муруннааҕа, кыһыллыҥы намчы уостааҕа. Н. Габышев

даҕ. Субуллаҕас уһун эбэтэр субуруччу салҕанан барар. ☉ Вытянутый в длину или тянущийся в одну линию, длинный
Хаамтаҕына субурхай Хара долгун суһуохтаах, Халлаан курдук арылхай Ыраас сырдык харахтаах. Л. Попов
Талахтарбын эрийэн, салҕааттаан, уһун субурхай сигэ быа оҥоһуннум. Н. Заболоцкай
Сүүһүнэн дьон субурхай халҕаһата ол модун муусукаҕа доҕуһуоллатан ыллаан дуораһытар. П. Филиппов

үс үөстүү — үс сүүмэх буолар гына, үс сүүмэҕинэн (баттаххын, кымньыыны өр). ☉ Тремя прядями (заплести косу, плеть)
Хомпоруунускай, үс үөстүү өрүллүбүт быалаах, кэрэ уктаах кымньыыны Туллайга туттаратуттара: «Үйэҥ тухары кытаанахтык тута сырыт», — диэбитэ. И. Федосеев
Үс үөстүү өрүүлээх уһун суһуохтаах …… хап-харанан арылыччы көрбүт Татыйааһа ас астаан түбүгүрэ сырытта. В. Протодьяконов
Суһуоххун өрүн үс үөстүү Сардаҥаны таптыыр өрүс Көҥүл уутун сүүрүгүнүү Толбоннуран, дьикти дэтэ. Чэчир-72

I
тыаһы үт. туохт. Үрүт-үөһэ хатаннык, сытыытык «лэс-лэс» гынан тыаһаа. ☉ Издавать непрерывный сухой лёгкий треск, лёгкие трескучие звуки.
II
туохт. Биир тэҥник кэчигирээн көһүн (ү г ү с т эҥ п р е дмети, хол., киһи тиистэрин этэргэ). ☉ Бы ть ровным, предста вля ть собой ровный ряд (о множестве небольших одинаковых предметов, напр., о зубах человека). Минньигэс-минньигэстик мичилийбит, өгүрүк-төгүрүк көрбүт, т и и һ и н оҕото лэчигирээбит, …… долгуйа р суһуохтаах, нарын-наскыл быһыылаах, күөгэлнусхал бэйэкэлээх, Суоһалдьыйа Толбонноох, М о р у д ь у о с кинээс кыыһа Мотуруос оҕо, илэ бэйэтинэн тахсан, күлүм аллайан сүгүрүйэ турбута үһү… П. О й у у н ускай

1. аат., миинэр миҥэ диэн курдук (көр миинэр). Икки илиитинэн имэрийэ-имэрийэ, Ат миҥэтигэр Аналлаах атаһыгар, Тыл-өс этэ турбута. П. Ойуунускай
   Хап-хара суһуохтаах хол куос кыыһа тыраахтар миҥэтин мииммитэ. Баал Хабырыыс
2. даҕ. суолт. Айааһаммыт, миҥэти йбит, сымнаҕас (көлө буолар сүөһү). ☉ Объезженный, приручённый, смирный (о ездовых животных)
   Кыыс бэйэтин халыымыгар кэлбит «Хара дьоруо» диэн үтүөкэннээх миҥэ биэтин көмүс симэҕинэн толору киэргэппиттэр. М. Доҕордуурап
   Тугунча, күлэ түһээт, сынньана сытар миҥэ уучаҕын туруоран, сиэтэн аҕалла. И. Данилов. Эрэллээх миҥэ табалар Им-дьим дьиэбэр аҕалаллар. Доҕордоһуу т.
   ср. др.-тюрк. миҥгү ‘верховой, годный под седло’, тат. диал. менге ‘верховой’, ног. минек ‘верховой, для верховой езды’