көр мүччү [Атын] эргитэ тардан, сыбар ойууру ортотунан, суола суох сиринэн үнтү барчалаан, мүлтү ойутан таҕыста. Суорун Омоллоон
ср. монг. мөлт ‘вскользь’

только мн. 1. (лесные) сыбар; непроходимые дебри киһи сатаан сылдьыбат сыба-ра; 2. (глушь) түҥкэтэх сир; он заехал в такие дебри! кини олус түҥкэтэх сири булбут; # залезть в дебри наһаа дириҥэр киир.

көр мөлдьөгөй
Молдьоҕой халдьаайылаах дойду. ПЭК СЯЯ
Сыбар иһинээҕи быыкаа молдьоҕой анныгар хаһыллыбыт арҕахха [оҕолоох эһэ] иккиэн муох бөҕөнү көтөҕө-көтөҕө таһан эрэллэрэ. «ХС»
Өрүс уҥуоргумааргы кытыллара, сырыынньа молдьоҕойдорунан кэрэлэнэн, ырааттар ыраатан иһэллэрэ. Ч. Айтматов (тылб.). Тэҥн. хордоҕой, кырдал

эйэҥэлээ диэнтэн тиэт
көрүҥ. Бороҥ дьүһүннээх буор аһыҥкалара өрө көтөн чурулаан тахсаннар эйэҥэлээмэхтээн, күөрэҥнээмэхтээн баран, хаппыт буорга «пөс» гына түһүтэлии сылдьаллар. Р. Кулаковскай
Протасов кыраһалаах лабаалар быыстарыгар маайатынныктыы эйэҥэлээмэхтээбитэ уонна сотору сыбарга киирэн сүтэн хаалбыта. Б. Лунин (тылб.)

туохт. Кырыс тарт. ☉ Покрываться дерном, почвой; зарастать травой
Хайы-үйэ кытыл кырыстанан, өҥнүбүттүү чэлгиэннээх күөҕүнэн, күлэ-оонньуу сытар. М. Доҕордуурап
Хардаҥ эһэ кымырдаҕастыыр Хара сыбар ыарҕата Хампа-солко кырыстанар. С. Васильев
Билигин алаас көнө хонуута, ыал олорбут арҕаа халдьаайыта оллур-боллур кырыстаммыт. «ХС»

тыаһы үт. т. Күүскэ ньааҕынаан ытаа. ☉ Громко, жалобно плакать
Сотору дьиэ иһигэр кыһыл оҕо саҥата ытаан ньарылаата, уолаттар, соһуйбут, үөрбүт омуннарыгар өрүтэ көтүөккэлэһэ турдулар. Болот Боотур
Сыбар иһигэр киирбиттэрин кэннэ, куобах саҥата өссө биирдэ ньарылаата. Н. Заболоцкай
Куоска уола [оҕото] ыалдьыбыт, Куһаҕан дьүһүн буолбут. Киэһэтигэр ньарылыыр, Сарсыарда эрдэ ытыыр. И. Эртюков. Тэҥн. ньаккыраа

туохт. Кымырдаҕаһы тутан сиэ, кымырдаҕаһы бултаа (хол., эһэ). ☉ Ловить муравьев, охотиться на муравьев
Хардаҥ эһэ кымырдаҕастыыр Хара сыбар ыарҕата Хампа солко кырыстанар. С. Васильев
Эһэ кымырдаҕастаан сииригэр бэркэ сэрэнэн, сотору буола-буола илгистэн, баппаҕайынан кулгааҕын, хараҕын турута соттор эбит. ПАК ЭТ
Ехидна тарбахтара модороон, хаптайбыт тыҥырахтаахтар, онтукаларынан, кымырдаҕастаан сиэри, кымырдаҕас уйатын үрэйэр. ББЕ З
♦ Эһэ кымырдаҕастаабытыгар дылы — дьоһуннаах дьыаланан буолбакка, туһата суоҕунан, бэтэрээҥҥинэн дьарыктан; кыралас. ☉ Заниматься несерьезным, пустячным делом
Эһэ кымырдаҕастаабытыгар дылы, кустаамына сугуннуу сылдьыахпыт дуо? Далан

аат.
1. Хаппыт лабаа. ☉ Хворост
Хаппыт бэс абырҕалыгар испиискэни даҕайыаҥ эрэ кэрэх — соҕотохто өрө күлүбүрүү түһэр. С. Федотов
Икки ыал уокка оттор киитин, абырҕалын кини итигэстээн таһара. Ч. Айтматов (тылб.)
Оҕолор абырҕал хомуйан Ойууртан айдааран киирдилэр. С. Руфов. Тэҥн. амынньыар
2. Намыһах сэппэрээк, хойуу ыарҕа талах. ☉ Низкорослые кустарники, заросли кустарников
Ортотугар чоҥолох көлүйэлээх миинньик абырҕала халыйа үүммүт бүтэй хоннох сири хара сыбар иилии түһэн турар. Амма Аччыгыйа
Билигин ол сиргэ хайа аннын тумаратын, үрдүк дулҕалаах абырҕалын ыраастаабыттар. А. Сыромятникова
Манна суолгар түбэһэллэр сылгы сиэлин боолдьоҕунуу бэйэ-бэйэтигэр эриллэ үүммүт хойуу талах, абырҕал иһириктэр. Нэртэ

сыһ. Күнү быһа, сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри. ☉ Весь день, с утра до вечера
Кэлбит дьон бүгүн күннүктээн лааппы табаарын аахтылар, бэрэбиэркэлээтилэр. Болот Боотур
Оҕом урут күннүктээн түһэхпэр олорор буолара. Аттыбар оонньоон букунайара. И. Гоголев
[Оҕонньор] дьиэҕэ киирэн күннүктээн утуйан таҕыста. Р. Кулаковскай
♦ Күнү күннүктээн (күннээн) — сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри. ☉ С утра до вечера
Улахан, лэҥкэйбит төбөлөөх хатыҥыр баҕайы Сидор күнү күннүктээн кинигэҕэ умса түһэн олорор буолааччы. П. Филиппов
Күнү күннүктээн сыбары, лааҥкыны кэспит, сүгэһэргэ ньохчоччу баттанан илистибит дьон күөс буһарын, чэй оргуйарын кэтэһэн …… олоробут. Сэмээр Баһылай

аат.
1. Бөҕү-саҕы илбийэргэ аналлаах сиппиир. ☉ Веник
Маайа оһох чанчыгыттан миинньик ылан, дьиэни харбыыр. А. Софронов
Мин …… миинньиги сулбу тардан ыламмын, дьиэни илбийэн элэстэппитинэн бардым. Амма Аччыгыйа
Ааныс соһуйда …… дьиэ харбыы сылдьар миинньигин сиргэ ыһыктан кэбистэ. А. Сыромятникова
2. Хатыҥ, ыарҕа сэбирдэхтээх лабааларын чөмөхтүү баайан, баанньыкка суунарга туттуллар тэрил. ☉ Веник из берёзовых или тальниковых прутьев для б а н и
Баанньыкка паардаабыта, Миинньигинэн таһыйбыта — Миигиттэн иҥмит барыта Мэличчи ыраастаммыта. Л. Попов
Кыһын суунар минньигэһин — Баанньыкка паарданаллар, Бэйэ бааммыт миинньигинэн Дьон дэлби таһыналлар. А. Твардовскай (тылб.)
◊ Миинньик абырҕала — намыһах хойуу сэппэрээк. ☉ Густорастущий низкорослый кустарник
Ортотугар чоҥолох көлүйэлээх миинньик абырҕала халыйа үүммүт бүтэй хоннох сири хара сыбар иилии түһэн турар. Амма Аччыгыйа