аат. Сыыһа быһыыланыыны буруйга тардыы, хомуруйуу. ☉ Порицание, выговор, осуждение
Бу тылы сэмэ быһыытынан кыһарыйан эппэппин, сүбэ быһыытынан этэбин. П. Ойуунускай
Улуу алаастар иринньэх ыччаттара дьонноруттан күрээн кэллэхтэринэ улахан сэмэнэн тутуллан төннөллөр. Амма Аччыгыйа
Оройкуом Кокориновы улахан сэмэҕэ тардарга модьуйар. А. Фёдоров
ср. бур. зэмэ ‘вина (проступок)’, алт. дьеме ‘угроза, застращивание, брань’, кирг. жеме ‘упрёк, попрёк’

аат. Буруйу оҥоруу, буруйу оҥоруу иһин сэмэҕэ-суҥхаҕа түбэһии. ☉ Проступок; порицание за проступок
Төһө да баттаммытын үрдүнэн кыра киһи бэйэтин буруйа-сэмэтэ көстөр этэ. Эрилик Эристиин
Доҕоттоор, мин тугунан да толуйуллубат улахан буруйу-сэмэни оҥордум. А. Сыромятникова

аат. Сөпсөөбөттүк мөҕүү-этии, буруйдааһын, элбэх саҥалаах-иҥэлээх хомуруйуу. ☉ Осуждение, обвинение, порицание со многими упреками, бранными нападками
Эмээхсин ньаҥсыырын, сэмэтин-суҥхатын тулуйбакка, биир күһүн кыыс бэйэтэ көрдөһөн, саах күрдьээччинэн хамначчыттары кытта Амыдай үрэҕэр кыстаһа киирбитэ. Болот Боотур
Ылдьаана, итинник сэмэни-суҥханы истимээри, кыыһын Маайаны «хамначчыттар балаҕаннарыгар сылдьыма» диэн буойа сатыыра да, оҕо аата оҕо, быыс буллар эрэ бара турара. Н. Якутскай
[Илья Иванович] биирдэ эмэтэ баартыйаттан сэмэ-суҥха да ылбыта суоҕа. А. Сыромятникова
♦ Сэт-сэлээн сиппит, сэмэ-суҥха туолбут көр сэт-сэлээн
Сэмэ-суҥха туолбут, Сэт-сэлээн сиппит эбит, Сэгэртэйим сыыһа! А. Софронов
Ханныгын да иһин Аадаҥ сэтэ-сэлээнэ ситиэ, Сэмэтэ-суҥхата туолуо. Күннүк Уурастыырап

сэт-сэлээн диэн курдук
Халбарыйбат халыҥ айыыгын Хааҥҥыттан иэстиэхтэрэ Сэрэн-сэрбэн эрэ, нойоон, Сэт-сэмэ туолуоҕа. П. Ойуунускай
Хамначчыт дьонноргун хара хаанынан ытаппыт сэтиҥ-сэмэҥ дьэ ситтэҕэ дии! Н. Якутскай
Сэтсэмэ ааҕыллар дьайыыларын, тылларын-өстөрүн сахалар «аньыы» диэн тылынан быһааран этэллэр. В. Кондаков

порицание; буруйга-сэмэҕэ тардылын= получить порицание.

см. сэт-сэлээн .