көҥүрүй диэн курдук
Сиэхсит долгуттары силэйэ тарыйталаан, Сэниэлээх-сэниэлээхтик далайбахтаан, Көрүөх түгэнэ кытылга баарбын, Көҥүттэр сыырга ыстанан тахсабын. «ХС»

сыһ. Күүстээхтик, дьулурҕатык, сэниэлээхтик. ☉ Сильно, мощно, энергично. Күүстээхтик, күдэхтээхтик ылсыахха баар этэ

сыһ. Күүскэ, дохсуннук (хамсан). ☉ Энергично, стремительно
Кини сэниэлээхтик тэп гына туран, алларааҥҥы пуолкаҕа умса бырахпыт эргэ соҕус халтаҥ сонун ылан кэттэ. А. Фёдоров
Бэриэтчит ыт эрэ сэниэлээхтик түспэхэлиир. Н. Габышев
Булпун доҕорбор кэпсээри сэниэлээхтик эргиллэн иһэн киһиэхэ кэтиллэ түстүм. Көрбүтүм доҕорум эбит. Т. Сметанин

туохт. Күүстээх, сэниэлээх, кыахтаах буол. ☉ Иметь силу, энергию, выносливость
Убайыгар күүһүнэн да, кыаҕынан да быдан тиийбэт эрээри, кини …… ханнык да үлэҕэ быстан-сылайан биэрбэт сындааһыннаммыта. Д. Кустуров

нареч. сильно; энергично; сэниэлээхтик үлэлээ = работать энергично.

дьүһ. туохт. Сэниэлээхтик өрүтэ биэрэн хамсан (үрдүк уҥуохтаах, төрөл киһи туһунан). ☉ Идти, ходить пружинистым шагом (о высоком, крупном человеке)
Дьон ортотуттан Тохороон Баһылай сүгүллэҥнээн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Мэлмэкэй кыыһыран кыараҕас тордоҕу өрө сүгэн кэбиһиэх курдук сүгүллэҥнээбитэ. Далан

сыһ., түөлбэ. Өр гыммакка, начаас. ☉ В течение короткого времени, недолго
Икки биэрэстэҕэ диэри тэһиппэккэ тиийдэ, син сэниэлээх эбиппин диэн иһигэр үөрэ санаата. Болот Боотур
Кураанах суоллаах тумуһу тэһиппэккэ туораан, киэҥ алыыга киирдибит. Н. Заболоцкай

даҕ. Үчүгэйдик, түргэнник буоһатар (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Плодовитый (о самцах животных)
Кэйиик оҕуһу куттал суох буоллун диэн өлөрөргө тиийиллэр. Онон үчүгэй оҕолооҕо биллибит, буоһатымтыа оҕуһу эрдэ өлөрөр ороскуоту оҥорор. ПНИ ИС
Оҕус буоһатымтыа буолуута аһатыыттан тутулуктааҕа биллэн турар. МСО ЫКТУО
Ити атыыр табалар сэниэлээх, буоһатымтыа уонна төрүөхтэрэ өлүгэһэ суох, уһун үйэлээх буолуохтаахтар. ПСБ ТИиПҮ

тыаһы үт. туохт.
1. Ылтаһын үрдүгэр, холобур, тоһоҕос мастары куттахха тыаһыырын курдук тыаһаа. ☉ Издавать, производить частый дробный звук, барабанить, громыхать
Кини кэннигэр саа тыаһа дабдыгыраан иһиллэр. Эрилик Эристиин
2. Сэниэлээхтик, түргэн-түргэнник, улаханнык саҥар. ☉ Говорить быстро, возбужденно, громко
Уруускай, кыыһырбыттык дабдыгыраат, эрдиитин күүскэ тардыалаата. И. Гоголев
Кылааннаах [киһи аата] куолулаан дабдыгырыы олордо. «ХС»

I
дабдыгыраа 1 диэнтэн холб. туһ. Дьон сэргэхсийэн дабдыгыраһа түстүлэр. Софр. Данилов
Саха-космонавт сырыттаҕа диэн киэн тутта дабдыгырастыбыт. Н. Габышев
II
даҕ. Сэниэлээх, түргэн улахан (куолас, саҥа). ☉ Громкий, быстрый, энергичный (о голосе, речи)
[Доодороп кулуба] урукку дабдыгырас куолаһа суох буолан, кыыкынаабытхаахынаабыт. Эрилик Эристиин
Сэбиэт Уйбаан дьиэбит иһин дабдыгырас саҥатынан толорон кэбистэ. П. Аввакумов