сыһ. Күүстээхтик, дьулурҕатык, сэниэлээхтик. ☉ Сильно, мощно, энергично. Күүстээхтик, күдэхтээхтик ылсыахха баар этэ

көҥүрүй диэн курдук
Сиэхсит долгуттары силэйэ тарыйталаан, Сэниэлээх-сэниэлээхтик далайбахтаан, Көрүөх түгэнэ кытылга баарбын, Көҥүттэр сыырга ыстанан тахсабын. «ХС»

дьүһ. туохт. Сэниэлээхтик өрүтэ биэрэн хамсан (үрдүк уҥуохтаах, төрөл киһи туһунан). ☉ Идти, ходить пружинистым шагом (о высоком, крупном человеке)
Дьон ортотуттан Тохороон Баһылай сүгүллэҥнээн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Мэлмэкэй кыыһыран кыараҕас тордоҕу өрө сүгэн кэбиһиэх курдук сүгүллэҥнээбитэ. Далан

тыаһы үт. туохт.
1. Ылтаһын үрдүгэр, холобур, тоһоҕос мастары куттахха тыаһыырын курдук тыаһаа. ☉ Издавать, производить частый дробный звук, барабанить, громыхать
Кини кэннигэр саа тыаһа дабдыгыраан иһиллэр. Эрилик Эристиин
2. Сэниэлээхтик, түргэн-түргэнник, улаханнык саҥар. ☉ Говорить быстро, возбужденно, громко
Уруускай, кыыһырбыттык дабдыгыраат, эрдиитин күүскэ тардыалаата. И. Гоголев
Кылааннаах [киһи аата] куолулаан дабдыгырыы олордо. «ХС»

сыһ. Кылгас соҕустук эрээри биир тэҥ сэниэлээхтик (күл). ☉ Отрывисто и энергично (смеяться)
Киил оҕонньор баччааҥҥа диэри умса көрөн олорбут бэйэтэ эмискэ үлүгэр күһүгүрэччи күлэн кэбистэ. Н. Лугинов
Оҕонньор таҥара холоругун диэки ыйда уонна күһүгүрэччи күлээт, тахсан барда. Болот Боотур
Тус бэйэм тэһитэтэһитэ соһуйбут курдук күһүгүрэччи күлэр, быһыта баттаан бөтүгүрэччи саҥарар Ваня Прокопьев диэн доҕордоннум. С. Федотов

дьүһ. туохт. Кыараҕас-кыараҕастык атыллаан сэниэлээхтик хаамп (уһун, сиринэн соһулла сылдьар таҥастаах киһини этэргэ). ☉ Идти в большой по размеру долгополой одежде так, чтобы подол волочился, тащился по земле
Микиитэ тулуйан сыппата, эһэтин арбаҕаһын бүрүнэ быраҕынан, соспутунан таһырдьа нырылыйан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Дьиэлээх кырдьаҕас, уһун бараан сону бүрүммүтүнэн нырылыйан таҕыста, тохтоон, одуулаһа турда. В. Протодьяконов

сэлбий диэнтэн хай
аата. Баар тутуулары сэлбийиини, кэҥэтиини кытта сэргэ, бөһүөлэк иһигэр биирдиитэ сүүс биэс уоннуу сүөһүгэ үс туруорбах хотон, үс сүүс сүөһүгэ анаан чуурка хотон тутуллубуттара. АДГ СКУо
Билигин саҥа күрүөлэри тутуу, эргэлэри сэлбийии сэниэлээхтик ыытыллар буолла. «ХС»
Сүөһү иитиитигэр саҥа пиэрмэлэри тутуу уонна үчүгэйдик уунан сэлбийиини хааччыйыы наада. Г. Николаева (тылб.)

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ хос-хос аал. ☉ Тереть что-л. обо что-л., потирать что-л. чем-л.
Тохороон үтүлүктэрин кэтэ охсон, икки өттүктэригэр сууралаабытынан, утары хааман баҕылдьыйда. Амма Аччыгыйа
Харайдаанап уҥа илиитин кир сыстыбытын ыраастыырдыы ньилбэгэр сууралаата. Софр. Данилов
2. Туох эмэ иһин сэниэлээхтик анньыалаа (хол., уһун ураҕаһынан). ☉ Многократно, энергично водить внутри чего-л. (напр., длинной палкой)
Уһун соҕус маһынан арҕах иһин сууралаатым. Эһэм уһугунна, ырдьыгынаата. «К»

I
силигирээ диэнтэн дьаһ
туһ. Арай тыал сэбирдэҕи силигирэтэринии, дьоннор аргыый, сэрэммиттии суугунаһар тыастара эрэ иһиллэр. А. Бэрияк
[Тыал] баран иһэр суолугар оттору силигирэтэр. И. Сосин
II
дьүһ. туохт. Кыайа-хото тутан, сэниэлээхтик, эрчимнээхтик тугу эмэ гын, оҥор, хамсан. ☉ Делать что-л., двигаясь очень энергично, решительно, без усилий
Чэ-чэ, кытаат, аһыы-сии охсон баран, үлэлээн-хамсаан силигирэппитинэн барыах. Далан
Тустан хачыгыраһан иһэн биирдэрэ утарылаһааччытын атаҕыттан ылан өрө көтөҕөн силигирэтэн таһааран тас иэнинэн бырахта. НЕ ТАО
[Биригэдьиир:] Бу арыы сыаҕар кыракый булуус оҕото наада буолсук. Умуһахта хаһан силигирэтэн кэбис. ПП ЭЭД

сыһ.
1. Түргэнник, сэниэлээхтик, эрчимнээхтик (хаам, сүүр). ☉ Быстрым шагом, резво
Хайыһардаах киһи талахтары быыһынан элэгэлдьиччи хааман, өрүс үөһүн диэки түһэр боротуоха сыырын таҥнары анньынна. Р. Баҕатаайыскай
Саня атаҕынан кыанар кыыс эбит — элэгэлдьиччи хааман хайаны дабайбытынан барда. Күрүлгэн
2. Түргэнник, сыныйан буолбакка, бииртэн биири кэриччи (хол., көр). ☉ Быстро, поверхностно, бегло (напр., окинуть глазами, взглядом)
Хабырыыс күлбүт-үөрбүт харахтарынан түргэнтүргэнник элэгэлдьиччи көрүтэлээтэ. Эрилик Эристиин
Ирина Прокопьевнаны кытта дириэктэр Зайцев элэгэлдьиччи көрөн тахсыбыта. П. Аввакумов
3. Олус түргэнник (бириэмэ ааһарын туһунан). ☉ Быстро, стремительно, неумолимо (о течении времени)
Олох устар, бириэмэ элэгэлдьиччи ааһар — көлүөнэни көлүөнэ солбуйар. Далан
Кыргыттаар, киһи сааһырдаҕына күндьыл элэгэлдьиччи барар дииллэрэ кырдьык эбит. Г. Нельбисова