сүүсчэ диэнтэн үлл. ахс. аат. Сүүсчэлии куобах тигистэ

туохт. Туохха эмэ саппааста мунньун, тугу эмэ эрдэттэн хааччын. ☉ Накапливать для себя значительный запас чего-л., запасаться чем-л.. Маһынан саппааһырдыбыт
□ Икки сүүсчэ ынахтаах пиэрмэҕэ от дэлэгэйдик таһыллара, муус устарга, ыам ыйыгар элбэхтик саппааһыраллара. «Кыым»

сиилэстээ диэнтэн бэй., атын
туһ. «Кураан охсубатар, сиилэстэниэх этибит», — диэн эрэнэр. П. Егоров
Биэс сүүсчэ сэнтиниэр бастыҥ сиилэстэниэм. А. Фёдоров
Мөлтөхтүк эбэтэр олох сиилэстэммэт үүнээйилэри элбэх саахардаах культураны эбэн сиилэстэнэр. ПАЕ УуАХО

предлог с род. п. 1. (рядом, возле) аттыгар, таһыгар, чугаһыгар; мы живём около вокзала биһиги вокзал таһыгар олоробут; сидеть около больного ыалдьааччы аттыгар олор; 2. (приблизительно, почти) кэриҥэ, саҕана, утаата; =чча; около трёх часов үс чаас саҕана; около килограмма килограмм кэриҥэ;около тридцати отучча; около ста сүүсчэ.

I нареч.
аттыгар
II предл.
1) быһа холуйан этиигэ туттуллар (около десяти дней, около пятидесяти рублей)
2) холобурдаах, кэриҥэ (около суток - суукка холобурдаах, суукка кэриҥэ; около двух часов - икки чаас кэриҥэ)

предл.
около дома - дьиэ таһыгар
около часа - чаас кэриҥэ
около ста - сүүсчэ

1. бугуллаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Маны бэйэҥ бугуллан
   □ Туругурдун сыламыран Сарыал күммүт, буһугуран, Мунньулуннун, бугулланан Сыалаах оппут, күөхтүү кууран! А. Абаҕыыныскай
2. кэпс. Оттоон төһө эрэ бугулу туруор. ☉ Заготовляя сено, поставить какое-л. количество копен. Сүүсчэ бугулланныбыт
   □ [Кириинньэ:] Хайа, дьэ эн төһө бугулланныҥ? Суорун Омоллоон

таҥастаа II диэнтэн х-ччы аата
Сопхуос булчуттара, кыылы иитээччилэрэ уонна түүлээҕи таҥастааччылара түүлээх бултааһынын сыллааҕы былаанын сүүс биэс бырыһыан толорорго …… бигэ тылларын биэрэн үлэлии-хамсыы сылдьаллар. ФНС ХБС
Билигин өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн сэттэ уон [тутар, таҥастыыр] пууннарга биэс сүүсчэ таҥастааччылар үлэлииллэр. «ХС»
Белгород уобалаһыгар үүтү ыаччылар уонна таҥастааччылар холдинг тэринэн холбоһоллор. «Кыым»

1. сто штук; сто раз; сүүстэ аҕал дать сто штук (напр. гвоздей); сүүстэ да эт, оҥоруом суоҕа говори хоть сто раз, всё равно не сделаю; 2. нареч. 1) много раз; ону мин эйиэхэ сүүстэ эппитим об этом я тебе говорил много раз; 2) разг. употр. в отриц. оборотах: мин эйиэхэ сүүстэ оҥоруом! так я тебе и сделаю! (не дождёшься); кини эйиэхэ сүүстэ этэн биэриэ! так он тебе и скажет! (не дождёшься). сүүсчэ разг. см. сүүсчэкэ. сүүсчэкэ около ста, приблизительно сто; до ста; лекцияҕа сүүсчэкэ киһи баара на лекции присутствовало приблизительно сто человек.

туохт.
1. Оһолго түбэһэн туоххун эмэ өлөр, эчэт. ☉ Пострадать от травм, увечий, полученных при несчастном случае
Тыыннаах, өйдөөхсанаалаах хаалбыт дьонтон барыларыттан Иван Васильевич ордук эмсэҕэлээн сытар. Амма Аччыгыйа
[Охсуһууга] Киһитэ мин буоламмын, араа-бараа биэртэлэстим эрээри, лаппа эмсэҕэлээтим. Н. Лугинов
Тустуук бэрбээкэйинэн олус эмсэҕэлээччи. Онон [бэрбээкэйи] мэлдьи бу курдук имитэр куолу. Э. Соколов
2. Туохха эмэ оҕустаран алдьан-кээһэн, улаханнык сатарый, иэдээҥҥэ түбэс (хол., сэрииттэн, айылҕа үлүгэриттэн). ☉ Пострадать от чего-л. (напр., войн, стихийных бедствий); терпеть бедствия, лишения
Биһиги улуу дойдубут уһун, кырыктаах сэриигэ эмсэҕэлээбит дириҥ экэнэмиичэскэй баастарын оһорунар сүдү түбүккэ түспүтэ. Эрчимэн
Халаантан алта тыһыынча түөрт сүүсчэ киһи эмсэҕэлээтэ. «Саха с.». Сир хамсааһыныттан эмсэҕэлээбит Киргизия соҕуруу оройуоннарыгар олох-дьаһах, үлэ-хамнас урукку тэтимин ылынан эрэр. «Кыым»
«Сэриигэ эмсэҕэлээбитиҥ дуо? — Синицын оҥоһуу тиистэри салла көрөн ыйытар. — Сороҕор сэриитэ да суохха эмсэҕэлээччилэр». «ХС»

аат. Күөстэнэр кыра туой иһит, кыра күөс. ☉ Якутский небольшой глиняный горшок для варки пищи
Көһүйэ күөс. Көрдөөбүт көһүйэ көмүһү булар (өс хоһ.). Суланньа бэйэтэ оҥорбут буор көһүйэлэригэр ууну сылыппыт, дьарҕаа миинин хоргунун сойуппут. Н. Абыйчанин
[Ийэм] суҥтан, сылгы сиэлиттэн ситии хатара, иһит тигэригэр ситиитигэр оҕуруо тиһэрэ. Хайа уонна туой көһүйэлэри эллээн оҥорор идэлээҕэ. ПДА СС
2. т.-х. Оҕуруот аһын арассаадатын кирээдэҕэ силиһин алдьаппакка, көһөрөн олордорго туттуллар уонна уоҕурдуу буолар, туорпаттан, кунустан оҥоһуллар ыстакаан эбэтэр боччуук (кыра көһүйэ). ☉ Торфо-перегнойный горшочек
Саас биһиги, интэринээккэ олорор оҕолор, кунус көһүйэлэргэ хаппыыста сиэмэтин олордон, икки сүүсчэ угу үүннэрэрбит. Н. Габышев
Сайынын окко, күһүнүн түүтэх баайыытыгар, хортуоппуй хостооһунугар, сиэмэ бурдугу талыыга, буор көһүйэ оҥорууга, о. д. а. үлэлэргэ үөрэнээччилэр сүҥкэн күүс буолаллара. «ББ»
◊ Эрдэҕэс көһүйэ — кыра кээмэйдээх көһүйэ. ☉ Небольшой горшок (между көһүйэ и боччук)
Эрдэҕэс көһүйэҕэ Ийэ ынах үүтүн этэттээн ылан, Ититэ түһэн, Эмэкэнэн эмнэрбиттэрэ [төрөөбүт оҕону]. Өксөкүлээх Өлөксөй. Ыалдьыт көһүйэтэ эргэр. — биир киһи тото аһыырыгар сөп буолар аһы буһарар истээх көһүйэ. ☉ Горшочек вместимостью в одну порцию, на одного человека.