несов. разг. сөҥнүк саҥар.

сыһ. Сөҥнүк, хойуутук (саҥар). ☉ Густым, хриплым голосом (говорить). Сүөлэҥитик саҥарар

көр сүлүһүннэн
Кини ис-иһиттэн ыараханнык, сөҥнүк саҥарара киһи этин сааһынан сүлүһүннүрэн киирэр. М. Доҕордуурап

дьогдьуурдаа диэнтэн бэй
туһ. Кинилэр көрдөхтөрүнэ Күһэҥэй кырдьаҕас баттаҕа саһаран, …… сирэйин тириитэ барчыйан, көхсө дьогдьуурданан, сөҥ-сөҥнүк саҥаран дьэ кырдьык киһи толло көрөр уонна ытыктыыр киһитэ олороро. Дьүөгэ Ааныстыырап

тыаһы үт. туохт. Дуорааннаахтык бүтэҥи соҕус сөҥ куолас кынан саҥар. ☉ Говорить громким густым трубным голосом
Эргиллэн көрбүтүм, …… ып-ыраас хааннаах ытык кырдьаҕас оҕонньор киһи сөҥ-сөҥнүк саҥаран лөҥкүнүү турар эбит. П. Ойуунускай
△ Дуорааннаахтык мөҥүрээ. ☉ Гул ко, трубно реветь (о быке)
Оҕус олус бэркиһээбит Уонна маннык лөҥкүнээбит: «Түбэспиччэ эттэхтэрэ, Түҥтаҥ эрдэн эрдэхтэрэ». Күннүк Уурастыырап
△ Сөҥнүк лүҥкүнээ (хол., ыҥырыаны этэргэ). ☉ Громко жужжать (напр., о пчеле). Тэҥн. лоҥкунаа

туохт. Дуораһыйар сөҥ, суон, хойуу куоласкынан саҥар, ыллаа, хаһыытаа. ☉ Говорить, петь, кричать раскатистым, гулким басистым голосом. Кини ыллаан көҥкүнэтэн бардаҕына, дьиэ иһигэр долбуурга турар таас иһит-хомуос биир кэм лыҥкыныы олорор буолара. Саха сэһ
1977
Борохуот эмискэччи сүр сөҥнүк бааҕынаан көҥкүнэппитигэр Антонида уһуктан кэллэ. Е. Неймохов
Аарыма мамонт [уу оҕуһа] көҥдөй турбаны үрэр курдук …… көҥкүнэппитигэр, аа-дьуо аһыы турбут халыҥ үөр бүтүннүү …… күн аннын диэки куотан көппөрөҥнөһөллөр. ГКН МҮАа

сыһ.
1. Тыйыстык, кытаанахтык (тутун, көр). ☉ Серьезно, сурово, грозно (выглядеть, держаться, вести себя)
Арыйаан хап-хара көстүүмнээх, маҥан нейлон ырбаахылаах уонна дьиппиэрдик тутта сылдьар буолан, улахан приемҥа ыалдьытынан ыҥырыллыбыт эппиэттээх үлэһиккэ маарынныыра. Л. Попов
Дьиккэрдэри, Сидьиҥнэри саа луоһунан Дөйүтэлээн биэрбит киһи! Хабырынар абаран, Дьиппиэрдик дьэбин уоһан. И. Гоголев
[Прокопий] аҕата кыыһыран, хааһын түрдэһиннэрэн, хараҕын чыпчылыйбакка дьиппиэрдик көрөрө. В. Протодьяконов
2. Ыардык, саба баттыах айылаахтык, кутталлаахтык (айылҕа көстүүтүн туһунан). ☉ Грозно, свирепо, угрожающе, устрашающе (как бы стремясь подавить массой - о тучах, волнах)
Оо, …… тыйыс айылҕа, тугу биттэнэн, дьиппиэрдик, сөҥнүк суугунуугун? И. Гоголев
Тыал куп-куугунас, долгуннар дьиппиэрдик курулаһа усталлар. Н. Габышев

туохт.
1. Үөһэттэн өҥөйөн турар курдук үрдүк, туруору көрүҥнээх буол. ☉ Выситься, возвышаться
Арыт маҥан оппуоха хайалар кылбаһаллар, арыт киһи курдук туруук таастар кэккэлээн суоруһан тураллара көстөр. И. Гоголев
Кини …… санаатыгар, түҥнэстибит тыыны кытта бииргэ сыыр хааһын үрдүгэр суоруспут хойуу тииттэр, тирэх мастар салҕалас буола түһээт, төбөлөрүнэн уу диэки куоҕастыы умсан эрэргэ дылы буоллулар. «ХС»
2. Дьиппиний, нүһэрсий. ☉ Принимать угрюмый, мрачный вид (о ком-чём-л.)
Маҥан былыт хаастарын Сабырытаат, букатын Саҥарбакка хайалар Өссө сөҥнүк суорустулар. И. Гоголев
Ыраах хайалар тараҕай төбөлөрө номнуо хаар ураанньыктанан суоруһан олороллоро көстөр. Н. Заболоцкай

I
хабырҕаа диэнтэн холб. туһ. Эрдэһит ыаллар балаҕаннарын халҕана аһыллан-сабыллан хабырҕастылар. Эрилик Эристиин
Хабырҕаһаахтыыгыт да, мин оннубар хайдах буолуоххут эбитэ буолла. И. Семёнов
Атыыр хабдьылар тыһыларын уоскутардыы, сөҥ-сөҥнүк хабырҕаһаллар. Тулхадыйбат д.
II
даҕ. «Хап-хап-хап» саҥалаах (көтөр); оннук тыастаах. ☉ Издающий короткие, отрывистые звуки, треск (о птицах); сильно хлопающий
Ханаҕаркаан уҥуохтаах, Хабырҕас саҥалаах Ханардаһан хаамсар Хаастарыга көтөрүм. П. Ядрихинскай
Сүгэ хабырҕас тыаһа, эркин кураанах бэрэбинэтэ лиҥкиниирэ, саҥа-иҥэ барыта холбоһон, кыайыы, өрөгөйдөөһүн дуораана буолан иһиллэрэ. М. Доҕордуурап
Дьиэлэр ааннара аһыллан-сабыллан хабырҕас буоллулар. А. Сыромятникова

тыаһы үт. туохт.
1. Сөҥнүк дуораһыйан тыаһаа (хол., куолакалы этэргэ). ☉ Издавать сильный гулкий звон, гулко звенеть, гудеть (напр., о колоколе)
Мин санаабар: куолакаллар хоҥкунууллар, лоҥкунууллар Алтан аалыы дорҕооннор Айаара кутуллаллар. М. Ефимов
Куондараны үрдүнэн тойон куолакал лоҥкунаан, улуйан эрэрдии тыа һаан санаарҕабыллаахтык санньылый быта. Бу улуус кулубатын Сапп ы й а а н а бы к ө м ө р э н и ск э н н э эх т ы а с э т э. М. Доҕордуурап
2. Дорҕоонноохтук сөҥ куоласкынан саҥар. ☉ Говорить громко густым басом
Сирэй-харах арылыйан, куолаһа лоҥкунаан, дьэ, дьиҥнээх эр киһи. Болот Боотур
Арамаан уһаат иһиттэн саҥарардыы лоҥкунаата. С. Федотов
△ Дуораан наахтык, сөҥнүк айаатаа, хаһыытаа (хол., сүөһүнү, көтөрү этэргэ). ☉ Гулко реветь (напр., о быке) или кричать (о крупных птицах)
Харалдьыкка туруйа, Дуодалдьыйан дьоһуннук, Саас кэл битин хоһуйан Лоҥкунаата чуорчуордук. И. Гоголев
Ойуур тумул саҕатыгар оҕус айаатаан лоҥкунуура, Ынах далын иһигэр Ыыспа күөдьүйэн уйаарара. С. Васильев
△ С ө ҥ н ү к к ү ү г ү н э э , лү ҥк ү н э э ( хол., ыҥырыаны этэргэ). ☉ Громко жужжать (напр., о пчеле)
Санааларын түмээри, куоластарын холбоору Тойон ыҥырыа лоҥкунаан кэлбит, Туора-маары кириэстии көппүт. П. Ойуунускай
Үрдүлэринэн тойон ыҥырыа эргийбэхтээн лоҥкунуур. П. Аввакумов. Тэҥн. лөҥкүнээ
ср. турк. лоҥкулдамак ‘ехать трусцой; бежать мелкой рысью; испытывать тряску, трястись’