аат. Булду үллэстии (хол., балыгы). ☉ Раздел, дележ добычи (напр., рыбы)
«Аата, муҥха дадарааҥкыта буоллаҕай», - Өлүргэ Түмээ сөҥүдүйдэ. ИН ХБ

көр сөҥүдүй
«Арай өлбөт мэҥэ уутун аҕалларгын хайыам эбитэ буолла», — диэн Микиитэ сөҥөдүйэн кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
«Арыый эдэр киһи баран аҕалыаҥ дуу…», — киһим сөҥөдүйдэ. И. Семёнов
Эмээхсин сырдыы түспүт сирэйэ-хараҕа эмиэ бүтүн үйэ түгэҕэр түһэн сөҥөдүйэн хаалар. С. Федотов

сөҥүдүй диэн курдук
Санаата хараастан, сүрэҕэ ньүөлүйэн Биир сири одуулаан, сөҥүйэн олордо. А. Бэрияк
Ыанньыйбыт былыттыы, мэлдьи Ыаһыйан, ыараан, сөҥүйэн сылдьабын. И. Гоголев
«Чэ, Мэхээлэ Мэхээлэйэбис, бу көлдьүн тылын истэн олоруохпут дуо, боротокуолу салгыы аах!» — диэн сөҥүйдэ. ОИП Х

көр суоһур
Сөҥүдүйэн куолаһа бөдөҥүнэн, сүллүстэн-баҕыстан дьүһүнэ-бодото дьулаанынан ордук суостанан, сүрдэнэн-киэптэнэн көстөр. Болот Боотур
Булчуттарбыт суостанан Уһун курбуу мастанан, Булчут киэбин ылынан Тиити тула турдулар. Т. Сметанин

туохт. Ыраахха тиийэ диэрий, дуорай. ☉ Становиться звучным, громким, разноситься далеко эхом
«Доҕоор!» диэн эмискэ ыҥырбыта, им-дьим ортотугар хайдах эрэ дорҕооннонон, улахан баҕайытык иһилиннэ. А. Софронов
Прасковья Петровна куолаһа [микрофоҥҥа] ордук сөҥүдүйэн, дорҕооннонон иһилиннэ. В. Ойуурускай
[Оҕонньор] тыла-өһө тымтан дорҕооннонон ылар. С. Дадаскинов

молооруй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Ойуурга үүнэр эҥин-дьикти оту-маһы одуулаһан м олоо руҥнуу олорор. Н. Якутскай
Оҕонньор хап-сабар эгдэҥэлээн кэлэн, чаанньыгар чэй кутта уонна кыһыл төгүрүк сирэйэ ол-бу диэки молооруҥнаан баран, эмиэ олорунан кэбистэ. А. Фёдоров. Кутурук [киһи аата], ол-бу диэки молооруҥнуу-молооруҥнуу, сөҥүдүйэр. А й т алын

сөҥүдүй диэнтэн холб. туһ. Ким да саҥарбат, хайдах эрэ бука бары ыараан, сөҥүдүспүттэр. А. Сыромятникова
Сиэри-туому билэр кырдьаҕас дьон: «Буруйа суох киһи олоҕун хоп ытын ыытан ыстылар», — диэн сирэн сөҥүдүһэн кэпсэтэллэр этэ. Сэһэн Дьэрэмэй
Дьэ иҥиэттэн түһэн дойду, сөҥүдүһэн, дьиппиэрэн түһэн хайалар да хайалар диэтэҕиҥ. «ХС»

I
дьааһый диэнтэн төхт
көрүҥ. [Сэгэйэр ойуун] дьааһыйталаан баран, дьаргыл былаайаҕынан дүҥүрүн үстэ дөрүн-дөрүн охсор. Л. Попов
Мин дэлби сылайбытым. Субу-субу дьааһыйталаан харахпын ньуххаммытым. П. Аввакумов
Орлосов сылайан, утуктаан, минньигэс-минньигэстик дьааһыйталаата. Н. Габышев
II
дьааһый диэнтэн төхт
көрүҥ. Сүллэр этиҥ эмиэ онно [тыалга] кыттыһан Ыар-ыардык сөҥүдүйэ дьааһыйталыыр. М. Ефимов
Онтон, утаакы буолаат, били иилии түһэн сытар харыйа сиикээн кэтэҕиттэн өстөөх артиллерията дьааһыйталаан барбыта. А. Бэрияк

даҕ.
1. Тирэҕэ суох, түөрэккэй (хол., тыы, далаһа). ☉ Неустойчивый, шаткий
Туос тыы халбархай, ол эрээри чэпчэки, киһи салайарын олус истигэн этэ. Далан
Дьокуускай олохтоохторуттан элбэх киһи подъеһыгар халбархай далаһанан хаампыта уонна хааман эрдэҕэ буолуо. «Кыым»
2. көсп. Киһи эрэммэт, эрэлэ суох, саараҥ. ☉ Ненадёжный, скользкий, уклончивый
Былатыан бу халбархай кэпсэтиини сөбүлээбэтэхтии сөҥүдүйдэ. Тумарча
Лиһирдээнэп, уопсайынан, халбархай киһи. И. Семёнов
Халбархай урааҥхай Тарааһап обургу дьэ чыыстай муус үрдүгэр уурдардыҥ ини. И. Бочкарёв
ср. бур. хэлбэрхэй ‘скользкий (неустойчивый, ненадёжный)’

дьүһ. туохт.
1. Бүтүн бэйэҕинэн аргыый аҕай ыараханнык хамсан (үксүгэр тугу эрэ сөбүлээбэккэ). ☉ Делать медленно, весьма многозначительно небольшой поворот всем корпусом, повести корпусом (в знак недовольства, несогласия с чем-л. и т. п.)
Кырдьаҕас ойуун, кинини хоһулуур сураҕы истээт, иҥиэттэн кэбистэ. И. Гоголев
Инньэ диэн баран, оҕонньор иҥиэттэн, көхсүн этитэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Лука кыыһырда, иҥиэтиннэ: «Бэрт дьон баалларына» - диэт, олорон кэбистэ. М. Доҕордуурап
«Доҕоор, эдэрдэрбит ырааппыттар дии, быһыыта»,- эр киһи дьахтарын диэки иҥиэтиннэ. А. Данилов
2. Саҥата суох сөҥүөр; дьиппиний, кытаанахтык тутун, олор. ☉ Погрузиться в тяжелое, напряженное молчание; замыкаться в себе; принять напряженную позу, выражающую недовольство
Өр соҕус ол курдук иҥиэттэн олорбохтоон баран, судьуйа эмискэ күргүйдээн тоҕо барар. Н. Якутскай
Чаччыына иҥиэттэн, ороно Хааҕырҕаан хайыта уһуйда. Эрилик Эристиин
△ Киһи кутун-сүрүн баттыах курдук иһийэн, сабардаан тур. ☉ Воцариться (о мертвой тишине)
Тула өттүбэр Эркин хайалар иҥиэттэллэр, Төбөлөрүн Тоҥ былыттарга кистииллэр. С. Данилов
Дьиэ иһэ чуумпу, иһиллээбит курдук, иҥиэттэн турбута. Н. Заболоцкай
3. Ыраахтан сыыйа чугаһаан улаатан, улуутуйан эҥсилгэннээхтик тыаһаа. ☉ Протяжно гудеть с постепенно нарастающим звуком, гулом
Ол кэрэхтээх тииттэр тыаллаах күн суостаахтык ыҥыраналлар, ынчыктыыллар, иҥиэттэллэр. И. Гоголев
Онуоха Байҕал ыдьыга барыта Барылыы оргуйа түстэ. Ыйыстаҕастык ыйылаабытыгар, Идэмэрдээхтик иҥиэттибитигэр Сир ийэ Иҥнэстиэр диэри ньиргийдэ. С. Зверев
Сир-халлаан өрө титирэстээбитэ. Бүлүмүөттэр татыгырыыллар, буускалар иҥиэттэллэр. И. Федосеев
△ Иһиҥ түгэҕиттэн ыган таһаарар курдук иэрийэ сөҥүдүй. ☉ Выдавливать из самого нутра протяжный гул, шум; говорить густым, низким голосом
Аан холуодатыгар өйөнөн туран, утуу-субуу хаста да иһин түгэҕиттэн иҥиэттэн саҥа таһаарда, дириҥник уһуутаан түүҥҥү сөрүүн салгыны эҕирийбэхтээтэ. Софр. Данилов