Якутские буквы:

Якутский → Русский

тиҥ

под р. глухому стуку, глухому резонирующему звуку тяжёлого удара; пушка тыаһа тиҥ гынна раздался пушечный выстрел.

Якутский → Якутский

тиҥ

тыаһы үт. т. Бүтэҥи гынан баран, дуораһыйан иһиллэр улахан тыас (хол., туох эмэ ыарахан үөһэттэн түһэр эбэтэр туохха эмэ охсуллар тыаһа). Глухой, но сильный шум, стук (напр., от удара какого-л. тяжёлого предмета обо что-л.)
Онноманна саалар тыастара «кип», «тиҥ», «ньир», …… гыналлара улам аҕыйаан барар. П. Тобуруокап
Кыыһырдым да мин «Молчать!» — диибин. Остуол тыаһа «тиҥ». Муоста тыаһа «лиҥ». И. Гоголев
«Тиҥ!» — хойуу талахха саа тыаһа кэлэн охсуллар. М. Шолохов (тылб.)
Тиҥ курдук — 1) кытаанахтык, ыга (хол., ааны сап, хатаа). Плотно, наглухо (напр., закрывать дверь)
Ааннары тиҥ курдук, үчүгэй аҕайдык сабыталаан кэбиһиэххэ. Куобахчыттар сыакаардар аһан балыыҥкалыахтара. В. Титов; 2) бөҕөтүк, туохха да бэриммэккэ (хол., тур). Крепко, не подвергаясь никаким воздействиям (напр., стоять, сохраняться)
Быданнааҕыта тутуллубут тутуулар тиҥ курдук тураллар, [тиит] бэрэбинэлэрэ муос курдук кытаатаннар биилээххэ бэриммэт буолааччылар. ГКН КК; 3) этэҥҥэ, кыһалҕата суох. Спокойно, без проблем
[Тыа сиригэр] дэлэччи соҕус от оттоотуҥ да, ол аата дьылы тиҥ курдук тахсаҕын. «ХС»
Хотоҥҥо турар уонна сыһыыга сылдьар баай барыта сопхуос бас билиитигэр тиҥ курдук хамсаабакка турар. «Кыым»
ср. др.-тюрк. тики ‘звук, шум, журчанье’, тиҥ тур ‘стоять прямо’, хак. тинтин ‘звукоподражание дзинь-дзинь’, узб. тинг ер ‘плотная, утрамбовавшаяся земля (на к-рой ничего не засевают)’

тиҥ гын

биирдэм тыас туохт. Бүтэҥи буолан баран улахан тыаһы таһаар (хол., туох эмэ ыарахан үөһэттэн түһэр эбэтэр туохха эмэ охсуллар тыаһа). Производить глухой, но сильный стук (напр., при падении сверху или ударе обо что-л. — о твёрдом тяжёлом предмете)
Холбороҥ маҥан хочо ортоку туой киинигэр алтан ньээкэтигэр кэлэн тиҥ гына түстэ. Ньургун Боотур
[Ат] тимир алааһыгар тиҥ гына түстэ, үс былас …… көмүс көнтөһүн соспутунан. ПЭК ОНЛЯ I
Аҕалара чуо Үрэкиин оҕонньор чигдитигэр тиҥ гына астарда. Болот Боотур
Тиҥ гына түс кэпс. — минньигэстик, элбэх аһы аһаан сэниэлэн, күүскэр күүс эбиллэ түс (үксүгэр эдэр дьон туһунан). Полностью восстановить силы, энергию после вкусной плотной еды (обычно о молодых людях)
Походнай куукунабыт кэнсиэрбэлээх, ириистээх хойуу миининэн аһатарын кытары биһиги тиҥ гына түстүбүт: күүспүт-уохпут эбилиннэ, санаабыт өссө эбии көтөҕүлүннэ. С. Никифоров
Хайа, Алёша, төһө сылайдыҥ? Сылайбытыҥ иһин, эдэр киһи, эн, аһаатыҥ да, тиҥ гына түһүөҥ буоллаҕа. «ХС»


Еще переводы:

бац

бац (Русский → Якутский)

межд. тас, тиҥ (тыаһы үтүктүү).

тиҥиргээ

тиҥиргээ (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Биир күдьүс бүтэҥитик «тиҥ-тиҥ» диэн эрэр курдук тыаһаа. Издавать гулкий стук
Балаҕан дьиэҕэ ыарахан сутурук тыаһа тиҥиргээн иһилиннэ. Амма Аччыгыйа
Тиҥ-тиҥ тиҥиргээн, Тип-тип тибиргээн, Мээчикпит тэйиэлиир, Өрүтэ күөрэҥниир. С. Васильев
Ол икки ардыгар бүтэҥи көҕүс тыаһа тиҥиргээтэ уонна тугу эрэ хадьырыйар тыас иһилиннэ. «ХС»

тэйиэлээ

тэйиэлээ (Якутский → Якутский)

тэй диэнтэн төхт
көрүҥ. Халҕаһа долгуннар, түллэстэтүллэстэ …… «Нуучча арыытын» ньыгыл таас кытылын охсуолууллар уонна төттөрү тэйиэлииллэр. Н. Якутскай
Тиҥ-тиҥ тиҥиргээн, Тип-тип тибиргээн Мээчикпит тэйиэлиир, Өрүтэ күөрэҥниир. С. Васильев
[Арыыса] өрүтэ тэйиэлээн, кытыгырас кыыс. А. Сыромятникова

чоокунас

чоокунас (Якутский → Якутский)

чоокунаа диэнтэн холб. туһ. Уолаттар муус буолбут хаатыҥкаларынан хааман чоокунастылар. С. Никифоров
Аҕалара бултаан-алтаан, Тиҥ өрүстэн эргиллэрин кэтэһэн, кыргыттар таһырдьа элбэхтик чоокунаспыт дьоннор. Айталын

түллэс гын

түллэс гын (Якутский → Якутский)

түлүн диэнтэн көстө түһүү. Сүрэҕим тиҥ-тиҥ тиҥиргээбитэ, Сүрдээхтик дыр-дыр хайыта барбыта
Онуоха эриэн кыылым түллэс гыммыта. Ньургун Боотур
Били биир кэлим туртайан, килэйэн турбут бүүс-бүтүн муус түллэс гынан эрэрэ баара да, хас даҕаны сиринэн быһытталанан, уһаты-туора хайыта барда. П. Филиппов

лиҥ

лиҥ (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. т. Кытаанах предмет туох эмэ кытаанахха, улахаҥҥа ньиргиэрдээхтик охсуллар, саалла түһэр тыаһа. Подражание громкому, гулкому, раскатистому звуку, возникающему при ударе твёрдых предметов друг о друга (один из предметов может быть металлическим)
Трамвай кылыргыыр, Лиҥ-лиҥ лиҥийэр, Тип-тип тибийэр. П. Ойуунускай
Миигиттэн дьон толлоллор, Киэп-таһаа Астык наһаа, Сирэй-харах сүр суостаах! Остуол тыаһа тиҥ-тиҥ, Муоста тыаһа лиҥ. И. Гоголев
Оҕонньор [дүҥүрүн] …… лиҥ-лиҥ охсо-охсо, ходьоҥидьэҥ эккирээн боҕуйбутунан барбыт. Н. Абыйчанин
ср. туркм. лиҥк-лиҥк ‘подражание звуку быстрых шагов хромого человека’

таарк гын

таарк гын (Якутский → Якутский)

биирдэм тыас. туохт. Хаппыт тириини тарбаан ылбыт курдук аһаҕастык, уһун соҕустук тыаһаа. Издавать характерный шоркающий звук, царапая, скобля сухую кожу
Дуоһунаһын намтатан хомоппуттара сыыһатын, сэбиэскэй былааска «чахчы ис сүрэҕинэн үлэлээн» дакаастаатаҕа аатыран, Луха сири тиҥ гына тиҥилэхтээн, халлааны таарк гына тарбаан ахан сылдьар. Амма Аччыгыйа
Ааныгар тиийэн үгэһинэн кырыатын илбиммэхтээн, …… таарк гына сыыҥтаамахтаан баран, дьиэтигэр тарыллаҥнаан киирбитэ. В. Яковлев

күлүр-халыр

күлүр-халыр (Якутский → Якутский)

  1. тыаһы үт. т. Тимир сыабы бэрийэр тыаһы үтүктүү. Подражание звяканью (напр., железных предметов, звеньев железной цепи при ее перебирании)
    Ыт баһын саҕа Үс дьэбиннээх сомуогунан Күлүр-халыр Хатаан кэбистилэр. Д. Говоров
    Итинник тыллар [тыаһы үтүктэр тыллар] бэрт үгүстэр: тиҥ-таҥ, күлүр-халыр, чылырчалыр, ньир-дар эҥин диэннэр. Күндэ
  2. сыһ. суолт. Наһаа куһаҕаннык, киһи сүөргүлүөх. Очень плохо, отвратительно
    [Абааһы] бөдөҥ-бөдөҥнүк, күлүгэ суохтук күлүр-халыр туойа иһэр, кэскилэ суохтук киҥир-хаҥыр ыллыы иһэр. ПЭК ОНЛЯ II
соргу

соргу (Якутский → Якутский)

  1. аат. Киһи туох эмэ улахан суолталаахха табыллан, дьоллонон санаата көтөҕүллүүтэ, күүһүрүүтэ. Состояние высокого душевного подъёма от везения, удачи в чём-л. значительном, счастье
    Килбик кичимэҕэй күннэргэ Кичэйэн-хачайан тураммыт Ордук соргуну булуохпут, Олох дьолун оҥоруохпут. П. Ойуунускай
    Өстөөх төттөрү охсуллан, Өрөгөй, соргу соноото. Күннүк Уурастыырап
    Сургууһут олоҕор төһө да тиҥ бааччы олордор билигин, куолаһа быһыллан, соргута самнан сылдьар. Д. Таас
  2. саҥа алл. суолт. Үөрүүнү, өрө көтөҕүллүүнү көрдөрөр. Выражает радость, воодушевление
    «Түмүллүбүт төлөрүй, Тохтообут дьолугурт! Соргу! Уруй! Туску!» — диэн [иэйэхсит эҕэрдэлиир]. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Оо, Байанайым! Соргуу! Бултуйдум! «ХС»
дылы

дылы (Якутский → Якутский)

  1. дьөһ.
  2. Кэриэтэ, курдук, курдуктук. Выражает отношения сравнения, сопоставления, тождества (словно, наподобие, подобно)
    Кыыска дылы симиттэр дуу? Тарбаабыт ынахха дылы (өс хоһ.). Кутуруга суох бөтүүккэ дылы буолан түһэҥҥин! Амма Аччыгыйа
    Чэ, чэ, атаах дьахтарга дылы ол-бу буолума. И. Гоголев
    [Түмэппий:] Онтоон оҕонньор туохха эрэ дылы, эйигин босхо үлэлэтэр эбээт. Күндэ
  3. Диэри (туох эмэ кээмэйин, икки ардын бэлиэтииргэ). Указывает на конечный пункт, предел распространения действия, предел во времени (до, по)
    Киэһээҥҥэ дылы олор. Ойуурга дылы бар. [Чүөчээски:] Эппиэтин сарсыҥҥы күҥҥэ дылы күүтэбин. Суорун Омоллоон
    Кини бэйэтин дьыалатын онуоха дылы оҥорон бүтэриэ. Эрилик Эристиин
    [Далбарай:] Бачча сааскар дылы тугу да өйдөөбөккүн, билбэккин ээ. И. Никифоров
  4. Диэри; курдук (баһылатыылаах холб. этии чаастарын ситимниир). Употребляется для присоединения частей сложноподчиненного предложения (до, как будто)
    Кини кэлиэр дылы, манна олоруохпут. Мин эппиппэр дылы, миэхэ кыыһырар. Бурхалей сүрэҕин тыаһын бэйэтэ истиэр дылы, «тиҥ-тиҥ» гына тэбиэлиир. Эрилик Эристиин
  5. эб. суолт. Этиллэр санаа тас көрүүгэ, санааҕа кырдьыктаах курдугун көрдөрөр (үксүгэр кэпсиирэ буолбут туохт. ф-ларын кытта тут-лар). Выражает сомнение, неуверенность в достоверности сообщаемого (будто, как будто, словно - употр. с гл. ф., выступающими в роли сказуемого)
    «Көхсүм арыый кэҥээбиккэ дылы буолбут дии», - оҕонньор уоһун иһигэр ботугураата. А. Софронов
    Тойон барытын сөпкө аахсыбыкка дылы. Амма Аччыгыйа
    [Баишев:] Бэйи, урутуурга дылы гыммыппын. Суорун Омоллоон
    Үрүҥү көрбөтөх үрүмэччигэ дылы көр үрүҥ. Ыт хаалтыстаммытыгар дылы көр ыт II
    ср. п.-монг. адали 'похоже'