Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тойот

аат., эргэр. Тойон аймах. ☉ Должностные лица, господа
[Чоочо — Манчаарыга:] Куорат тойотун кытта Куомунум биир этэ, Куоттарар гына кучуйуом. А. Софронов
Толбонноох түүлээҕи бултуурбут, Тойоту оноолоох соннуурбут. Эллэй
Үс сүүс сыл устата тойот кымньыыта Саха тараах иэнигэр түспүтэ. И. Эртюков

баай-тойот

аат., хом. суолт. Дьадаҥылары көлөһүннээн байан, баһылаан олорор дьон. ☉ Правящий клан богатых
Ол да иһин үтүө санаалаах эдэр ыччаттар баайы-тойоту утаран, көскө баран муҥу-сору көрөллөр. Эрилик Эристиин
Ол иһин Баатара үрэҕэр, Баай-тойот батталын билбэккэ, Эн [Федор Попов] ымыы чыычаахтыы көччүйэн, Ырыанан, көрүнэн үүммүтүҥ. Күннүк Уурастыырап
Батталлаах баайтойот уоругун умата – Батастанан турбута Манчаары. Эллэй

кулут-тойот

аат. Кулуту бас билиилээх уопсастыба икки сүрүн кылаастара. ☉ Основные классы рабовладельческого общества (рабы и рабовладельцы)
Кулут-тойот саарыстыбатыгар төрөөммүн, итэҕэс өйдөөх иринньэх бөлүһүөк буоллаҕым, онон билэрим аҕы-йах, көрөрүм элбэх буоллаҕа. П. Ойуунускай

Еще переводы:

тойо, тойон

тойо, тойон (Якутский → Английский)

n. boss, lord, master; тойот n. lords, masters; тойомсуй= v. to act bossy

соргулан

соргулан (Якутский → Якутский)

туохт. Туохха эмэ табылын, дьоллон. ☉ Быть счастливым, удачливым в чём-л.
Түүр норуотугар эн ырыаҥ Сулустуу чаҕылыйара, Тойот батталын суулларан, Соргуланар суолу ыйара. Эллэй
Кыайбыт-хоппут, соргуламмыт Лэгиэн Кыычыкын оҥостуммут былаана, санаммыт баҕата туолбатаҕа. Күннүк Уурастыырап

куолу

куолу (Якутский → Якутский)

I
аат., кэпс. Туох эмэ буолуутун быһыыта-майгыта, олоҕурбут үгэс, үөрүйэх. ☉ Традиция, обычай
Урукку куолуну уларытан, Уйгулаах олоҕу Оҥостуоҕуҥ диэн …… Тойот дьону Туоратан кэбистилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. п.-монг. хаули ‘закон, обычай, власть’
II
аат., кэпс. Тугу эмэ оннук буолуохтаах диэн тылынан быһааран саҥарыы, үөрэтии, өйдөтүү. ☉ Рассуждение о должном; наставление
Кини үтүөтүн-өҥөтүн кыһыл тыла, кураанах куолута мэҥиэстибит. С. Федотов

таҥнарыта

таҥнарыта (Якутский → Якутский)

таҥнары диэнтэн хат.-күүһүр. Батастарын таҥнарыта анньан кэбистилэр. ПЭК СЯЯ
Бу сир уһуллан тахсыбыт орой саалыттан, харамдьы ат чаппарааҕын таҥнарыта ыйаталаабыт курдук, сиэрэй солко сэбирдэхтээх; тойот киһи кымыс иһэр, томторҕолоох ойуулаах чороон айаҕын таҥнарыта туппут курдук, лоһуор көмүс туорахтаах …… аҕыс салаалаах Аал Луук Мас айгырыы үүнэн турар эбит. Суорун Омоллоон

толкуйдас

толкуйдас (Якутский → Якутский)

туохт. Кимниин эмэ туох эмэ туһунан кэпсэт, сэһэргэс, быһаарсыс. ☉ Разговаривать, толковать с кем-л. о чём-л.
Тойот-түһүмэт дьон Толкуйдаһа туралларын курдук, Томороон лоҥкур тиит Толуу лоһуор туораахтанна. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Лэгиэн:] Тукаам, хайдах гынан булка-аска тиксэбит? Толкуйдаһыахха, сүбэлэһиэххэ. Суорун Омоллоон
Тоҕус уоннаах оҕонньор Тохсус уолун кытары Толкуйдаһа турдулар. Эллэй

торгуомсук

торгуомсук (Якутский → Якутский)

  1. кэпс. атыы- һыт 2, 3 диэн курдук. Мачайар Баһылай Дьокуускай куоракка дьоһун торгуомсугунан сураҕырбыт. Саха нар. ыр. IV
    Бурсуй-кулаак, тойот-торгуомсук суох буолалларын туһугар — кыһыл гвардияҕа киирэммин, саа эмиэ туппутум. П. Ойуунускай
    Торгуомсук, баай, ойуун урдустара …… Уон албаһы була сатаабыттара. Эллэй
  2. даҕ. суолт. Туох эмэ атыытынан дьарыгырар. ☉ Занимающийся торговлей, продажей чего-л.
    Торгуомсук дьон убайдарым, Туолката суоҕу кэпсиир эбиккит. Саха нар. ыр. III
    Торгуомсук дьону, …… көрүөхпүт, булуохпут суоҕа. П. Ойуунускай
    Торгуомсук дьахтар кинини …… элэккэйдик көрсүбүтэ. М. Горькай (тылб.)
алгыстаах

алгыстаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Алгыс этиллэр, анаан-минээн алгыс туһаайыылаах. ☉ Достойный благопожелания; обращенный со словами благопожелания. Былыргы дьон тугу барытын алгыыллар, туох барыта алгыстаах дииллэрэ. Саха фольк.
2. Алгыһы этэринэн биллэр, алгыһа тиийимтиэтинэн аатырар. ☉ Известный своим мастерством говорить слова благопожеланий; славящийся действенностью своих благопожеланий. Эллэй Боотур тимир, мас ууһа, алгыстаах, бары үрүҥ айыылары алҕааччы. Саха фольк.
3. көсп. Дьоллоох, уйгулаах; бары өттүнэн санаабыт курдук үчүгэй. ☉ Благословенный, благодатный
Эрэйдээх-буруйдаах Икки атахтаах Эрэли-итэҕэли эргитиэҕэ, Алгыстаах олоҕу аҕалыаҕа, Аан дойдуну абырыаҕа. П. Ойуунускай
Ыалдьыбыты чэбдигирдэр сыралҕаннаах күннээх, аан дойдуга аатырбыт, алгыстаах дойду Крым кытыла буолар эбит. Амма Аччыгыйа
Баай-тойот былааһын сууһаран, Батталы-албыны суулларан, Аан дойду алгыстаах үйэтин Аан бастаан биһиги аспыппыт. Күннүк Уурастыырап

кырбый

кырбый (Якутский → Якутский)

  1. аат. Мохсоҕоллооҕор кыра, араас бөдөҥ үөн-көйүүр, кутуйах аһылыктаах, мас көҥдөйүгэр уйаланар тыҥырахтаах көтөр. ☉ Кобчик (небольшая хищная птица семейства соколиных, питающихся крупными насекомыми и мелкими мышами)
    Кырбый саҥата өрө кыбыгыраата. П. Ойуунускай
    [Хараҥаччы] кырбый сытыы тыҥырахтарын адаарытан, чугаһаан тиийдэр эрэ, бэйэтигэр утары көтөр уонна кырбый өрөҕөтүн аннынан, бу тырыбынайан тыыннаах тахсан кэлэн иһэр. Е. Макаров
    Ити хайа чыпчаалыгар сылын аайы кырбый уйаланар. В. Тарабукин
    2
    даҕ. суолт. кырбыйа диэн курдук. Сиргэ кирийэн айанныыр көлө сүөһү кэриэтэ, Кинилэри [дьадаҥылары] үүрэр тымныы, Тойот кырбый илиитэ. Эллэй
    ср. тюрк. кырҕый, кырҕуй ‘ястребперепелятник’
ытат

ытат (Якутский → Якутский)

ытаа диэнтэн дьаһ
туһ. Аан бастаан ыллаппыт, ытаппыт Умнубат бастакы тапталбыт. С. Данилов
Ити биир ыал оҕолорун ытатан да биэрдилэр. Г. Нельбисова
Ол иһин көп эттээх окумалын биитэр харытын быһа кымыстаан ытатарым. ТТК
♦ Муҥҥун туон (ытат) көр муҥ I
Оччолорго баай-тойот хабалатыгар хам ылан, кыра-хара норуоту муҥун ытатара. «Чолбон»
Хаанынан ытат көр хаан I. Халты харбатан, Хаанынан ытатан Туйаарыма Куо барахсаны Былдьаан-талаан бардахтарын көр эрэ. П. Ойуунускай
Биһигини кэбилээбиттэрин курдук кинилэри эмиэ хаанынан ытатар дьон көстүөхтэрэ. П. Тобуруокап
◊ Маһын ииктэтэр (ытатар) көр ииктэт. Быйыл күһүммүт маһын ытаппат буолла быһыылаах, тоҕо эрэ тыйыс, тымныы

бэбиэскэ

бэбиэскэ (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ханна, туохха эмэ ыҥырары биллэрэр официальнай сурук. ☉ Повестка. Суут бэбиэскэтэ. Байаҥкамаат бэбиэскэтэ
□ Ыксал ыҥырыы ыраатта, Тиэтэл бэбиэскэ кэллэ: Омуннаахтык оҥоһун, Түргэнник бүт, Тиэтэллик тэрин. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Мейер Едлин] хас да киһи аатыгар тиэтэллээх бэбиэскэ суруйа охсубута, итиэннэ хос уҥуор олорор младшай милиционеры ыҥыран хаһыытаата. Эрилик Эристиин
Сэрии буолбута иккис сылыгар улахан убайым Петр аармыйаҕа ыҥырыллар бэбиэскэ туппута. В. Тарабукин
2. Мунньахха көрүллэр, дьүүллэһиллэр боппуруостар. ☉ Повестка (вопросы для обсуждения на собрании, заседании)
Сир боппуруоһун, аҕыс чаастаах үлэ боппуруоһун, табаарга тааксалаах сыана тахсарын, баай-тойот диэки охтуулаах дьокутааттар сабатаастаан бэбиэскэттэн устарга эппиттэрэ. П. Ойуунускай
Киристиэп икки хонук иннинэ үс уокурук дьокутааттарын мунньаҕа бэбиэскэҕэ киирбит икки боппуруоһу: үлэһит боппуруоһун, сир боппуруоһун — суол алдьанаары гынна, хаайтарыы буолла, көрбөккө тарҕаһыахха диэн ууруу уурдулар. «Чолбон»