с. уст. санаа, толкуй.

1) разг. назначать, выделять руководителя, начальника; 2) понимать что-л.; толковать что-л.; вникать во что-л.; бэйэҥ да тойонноон көр вот и сам рассуди; түүлбүн тойонноо эрэ растолкуй-ка мой сон.

сон, сновидение; түүллэ түһээ = видеть сон; видеть во сне кого-что-л.; мин кинини түүлбэр көрдүм я видел его во сне; түүлү тойоннооччу толкователь снов; түүл-гүнэн биттэн= толковать свой сон.

1) толковать, растолковывать, разъяснять, объяснять; киһитигэр быһаара оҕуста он уже растолковал (это) своему приятелю; уруогун быһааран биэр = объяснить урок; үлэтин быһааран биэр = определить чьи-л. функции; 2) решать; выносить решение; маны мунньах быһаарыа это решит собрание.

с. I. (понимание) өйдөөһүн, толкуй; поступать без соображения өйдөөбөккө эрэ быһыылан; 2. (мнение, предположение) санаа, толкуй; 3. соображения мн. (планы) санаа, толкуй; у меня есть свой соображения мин бэйэм санаалаахпын; # принять в соображение болҕомтоҕо ыл, учуоттаа.

несов. 1. кого-что өйдөө; я понимаю вашу мысль эн санааҕын өйдүүбүн; 2. что, в чём (быть сведущим) өйдөө, бил; он хорошо понимает музыку кини музыканы үчүгэйдик өйдүүр; 3. кого-что (расценивать, толковать) өйдөө; как это явление понимать? бу көстүүнү хайдах өйдүөххэний?; # вот это я понимаю! дьэ ити сөп,итинник буолуохтаах!

туохт. Кимниин эмэ туох эмэ туһунан кэпсэт, сэһэргэс, быһаарсыс. ☉ Разговаривать, толковать с кем-л. о чём-л.
Тойот-түһүмэт дьон Толкуйдаһа туралларын курдук, Томороон лоҥкур тиит Толуу лоһуор туораахтанна. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Лэгиэн:] Тукаам, хайдах гынан булка-аска тиксэбит? Толкуйдаһыахха, сүбэлэһиэххэ. Суорун Омоллоон
Тоҕус уоннаах оҕонньор Тохсус уолун кытары Толкуйдаһа турдулар. Эллэй

со:, что 1. расшифровкалаа, аах (туспа бэлиэнэн суруллубуту); 2. перен. разг. (истолковать) таай, таайан өйдөө.

1) мысль, идея, соображение; намерение, замысел; кимиэхэ да оннук толкуй суоҕа такой мысли ни у кого не было ; 2) мысль, дума; кинини биир санаа, биир толкуй муҥнуура его мучила одна дума, одна мысль.

туохт., эргэр. Кыыран көннөрү киһи билбэтин-көрбөтүн билэнкөрөн быһаар (ойуун, удаҕан туһунан). ☉ Находясь в состоянии транса, иметь видение, провидеть, распознавать и толковать что-л., недоступное восприятию обычных людей (о шаманах, шаманках)
Көрдөһөбүн, көрүүлэнэн көр. Ким уорбутун бар дьоҥҥо этэн биэр. Болот Боотур
Хас ыалдьыбыт киһи ахсын, хас сүөһү өллөҕүн, хас сүтүк таҕыстаҕын ахсын барытыгар ойууну ыҥыраллара, кыырдараллара, көрүүлэнэллэрэ. Н. Якутскай
[Оҕо] ууга түһэн өлбүт, онон көстүө суоҕа — диэн көрүүлэммитэ үһү [Аапаахаан диэн тоҥус удаҕана]. Эрилик Эристиин