прил. разг. тордуохтаах; крючковатый нос тордуохтаах муруннаах.

көр бокоойу
[Тыраахтар] кэннигэр төбөтүгэр тордуохтаах торуос тимири биир бохоойу оҕонньор чороччу улаатан эрэр уолунуун …… аҕылаһан-мэҥилэһэн сысыһаллар-сосуһаллар. «ХС»
Сүрэхтээх баҕайы үлэһити …… бытааныҥ, бохоойуҥ бэрт диэн уураппыттар үһү, сураҕа. В. Яковлев

туохт. Эмискэ охсоору гыммыт курдук тутун (хол., сутуруккунан). ☉ Делать резкое движение кулаком вперед, как бы намереваясь ударить кого-что-л.
Соппуруон мичээрдээбитинэн тиийэн кэлбит да, Микииппэри хара быарга дугдук гыммыт. Кустук
[Тураах] Тордуохтаах доҕуу сойуо тумсунан дугдук гынар. «ХС»

даҕ. Дэгиэлээх, тордуохтаах. ☉ Крючковатый, загнутый, с загибом
Борохуот эрдиитин бытаардан, оргууй сапсыммахтаан тиийэн кэллэ, баҕыырдаах дьаакырын ыһыктан, халыр гыннарда. А. Сыромятникова
Мончуор, атаҕар баҕыырдаах тимирдэри иилинэн баран, аҕыс кырыылаах баҕанаҕа ыттан барда. Эрилик Эристиин
Тогойкин маһы сулбу тардан ыларын кытта, дьөлөҕөс аҥаар кырыытын баҕыырдаах тыҥырахтаах халыҥ ытыс охсон хабылыннарда. Амма Аччыгыйа

аат. Тордуохтаах тумустаах, уһун уонна синньигэс кынаттардаах муора улахан көтөрө. ☉ Буревестник. Арай соҕотох дохсун Буурҕаһыт обургу муора Күүдээннээх кыырыктаах Даланын үрдүнэн холкутук Дохсуннук элэҥнии тэлээрэр. П. Ойуунускай
Муора, былыт икки ардынан, Хара чаҕаан чаҕылҕанныы, Буурҕаһыт тэлээрэр. И. Чаҕылҕан
Муора үрдүнэн альбатростар уонна буурҕаһыттар хаһыытыыхаһыытыы көтөллөр. КВА МГ

даҕ. Тордуохтаах. ☉ Крючковатый
Ол кэнниттэн Орто дойду дуолана Үҥкүрүс-күөлэһис гынна — Үс сүргүөхтээх Уһуктаах тумустаах Уот кугас түүлээх Сур күүдээх буолан …… Сулбус гынан хаалла. П. Ойуунускай
Хоту диэкиттэн күтүр улахан хотой сабырыйа көтөн кэлээт, кинини [Кыһалҕа ойууну] сүргүөхтээх тумсунан оройго охсубута, хатан баҕыыр тыҥырахтарынан кытаахтаан ылаат төттөрү көтөн күпсүйбүтэ. И. Гоголев
♦ Төттөрү сүргүөхтээх — тугу барытын төттөрү оҥорор, утарылаһар куһаҕан майгылаах. ☉ Тот, кто имеет дурной характер, во всём перечит, делает всё наперекор кому-л.. Төттөрү сүргүөхтээх киһи
□ Дьэ итинник төттөрү сүргүөхтээх суруксуту ыытаннар, сорбун сордоотулар. И. Никифоров

аат.
1. булт. Туһаҕы тэптиргэҕэ холбуу баайар тордуохтаах кыра мас. ☉ Палка с крюком, служащая для соединения силка с рычагом
Туһахтаах токоону тордуоҕунан атах олугар иҥиннэриллэр. Болот Боотур
Өскөтүн куобах, саһыл, улар эҥин кэлэн туһаҕы моонньуларынан ииллэхтэринэ, бэрт кыратык иҥнэн турар токоону төлө анньаллар, оччоҕо уһун ураҕас мас кинилэри өрө ыйаан таһаарар. Далан
2. Хомус тылын эриллибит быһыылаах тордуоҕа. ☉ Крючок язычка хому- са — якутского национального музыкального инструмента
[Кыыс оҕо] Чооруос тумсун саҕа Чочойбут токоолоох [хомуһу туппут]. А. Бродников. Хомус кистэлэҥэ — тылыгар уонна токоотун чопчутугар. «ХС»

1. аат. Тордуохтаах кылгас тумустаах уһун тыҥырахтаах кыра соҕус сиэмэх көтөр, кыырт, мохсоҕол. ☉ Ястреб
   Уордаах хардааччы мохсоҕол Туой буорга дугуммутун Олоро түһэн Одуулуу биэрбитим. С. Зверев
   Хардааччы мохсоҕолу суохтаан, Халлаан уотунан тыалырбыта. И. Эртюков
   Кырбый, собоһут, кыырт, элиэ, хардааччы, хотой тыһылара атыырдарынааҕар биллэ улаханнар. «Чолбон»
2. даҕ. суолт. Харса суох, хорсун, хоодуот. ☉ Храбрый, смелый, удалой
   Былыр, эдэр эрдэҕинэ хардааччы, модьу санаалаах киһи этэ. Н. Неустроев
   «Бэккэ бэт түбэһэр, хардааччыга хардааччы түбэһэр», — диэн Мохсохо оҕонньор түгэхтээхтик саҥарбыта. Далан. Эрилик Эристиин аҕата Степан Яковлев «быһаҕы биитинэн өрө салаабыт» сытыы-хотуу, тыллаах-өстөөх, хардааччы киһи эбит. Эрчимэн
   ср. тув. хардаачы ‘главарь (неодобрительно)’, тюрк. карчыҕа, п.-монг. харчаҕай ‘ястреб’

1. аат. Туох эмэ туора эбэтэр төттөрү хайыһа сылдьар чочоҕоро. ☉ Крючковатый выступ, ветвь чего-л.. Тордуохтаах мас. / / Туохха эмэ туттарга оннук чочоҕордоох оҥоһук, тэрил (хол., от тардар тордуох). ☉ Орудие с крючковатым концом (напр., деревянный или металлический крюк для снятия со стога пластов сена)
   Кыбыылаах оттон туоҕа тордуоҕунан күтүр улахан тэллэх саҕалары тоҕута тардан тэлимнэтэн ылан, уолаттар дьиэҕэ таһаллара. Далан
   Мэхээс от үрдүгэр ыттан тордуоҕунан оту лөглөрүтэ тардан түһэртээтэ. Ф. Захаров
   △ Туора эбэтэр төттөрү хайыһа сылдьар чочоҕордоох тимир эбэтэр мас тэрил (тугу эмэ иилэргэ, тардарга, холбуурга, тутарга аналлаах). ☉ Железный или деревянный крюк, которым цепляют что-л. [Буор Сүргэй оҕонньор:] Чэйиҥ, тоҕус уолум, хаһабыттан кирилиэстэнэн тахсаҥҥыт, …… тоҕус тордуоҕунан тобулу саайаҥҥыт, үөһээ халтаһабын туруору тардыҥ эрэ. ПЭК ОНЛЯ III
   Хас да саһаан усталаах үтүмэх маһы ойбонтон ойбоҥҥо туһаайан, мууһу аннынан үтэн, ачаахтаах маһынан сүнньүн булларан, тордуоҕунан күөйэ тутан, бэчимэни субуйан муҥханы соһон, икки сэлэнэн айаннаатыбыт. ФВС К
   Торуос тиэрбэстээх уһугун тыраахтар бырысыап холбонор тордуоҕар кэтэрдэн баран, кунуһу сыарҕаттан ньылбы тартаран ыллылар. ИИК СУоҮҮүЫ
   △ Токур быһыылаах көстүү. ☉ Крючкообразная форма
   [Көбүөр отун] эминньэхтэрэ силлиһэ үүнэн, сибэкки кэтэх өттүгэр бөтүүк эрбэҕэһин курдук тордуоҕу үөскэтэллэр. МАА ССЭҮү
2. даҕ. суолт. Токур, баҕыырдыҥы быһыылаах, токурдаах. ☉ Крюкообразный, имеющий загиб, крюк
   Киэҥ эрили алаа харахтаах, күөл сэбири албын кулгаахтаах, тоҕута тардыах тордуох тумустаах, батарыта харбыах баҕыыр тыҥырахтаах, түүн үөһүгэр тыа иһигэр күлэн күһүгүрүүр баар үһү (тааб.: мэкчиргэ). Оттон тымныы ууга бөҕүөрэн хамсыыр-хамсаабат буолбут оҕодьахтар өттүн уһун тордуох мастарынан кытыыга соһуталаабыттара. Далан
   Аҥылыйар дьаардаах айахтаах Адаар тордуох тыҥырахтаах Адьырҕа буола оҕуста. П. Тобуруокап