аат., түөлбэ.
1. Хотугу бөрө, туундара бөрөтө. ☉ Тундровый волк.
2. Эһэ. ☉ Медведь
Саас эрдэ тахсыбыт, торҕоннообут киэҕэ [эһэ] уун-утары алларааттан өрө тахсан, көрсө түстэ. В. Протодьяконов

даҕ. Харахха быраҕыллар, көстө сылдьар. ☉ Четко различимый, заметный, приметный
Күкээркэй көхсүн дуомунааҕар мөлбөрүйбүт хара кутуруга быдан көстүмтүө эбит. Амма Аччыгыйа
Торҕоннообут бөрө суола көстүмтүө. М. Доҕордуурап

көр торҕонноо
[Эһэ саас] торҕотуур уонна киһиэхэ, сүөһүгэ кутталланар. ПАК ЭТ
Үспүйүөн — Торҕотообут дьиикэй үөн Тыынар тыынын тууйдубут. УуУЛ
Торҕотообут бөрө күтүр Күлүгүн кытта көрүөлүүр. «ХС»

сулукучуй диэнтэн холб. туһ. Күн киэһэтийэн дьайҕарыыта суолга торҕоннообут үөр бөрөлөр сулукучуһан кэллилэр. В. Протодьяконов
Үрүҥнэр куоракка кистэлэҥ бассабыыктар тэрилтэлэрэ баарын булаары сулукучуһа сатаан бараннар, тугу да булбатахтара. И. Федосеев

дьайҕар диэнтэн хай
аата. Күн киэһэтийэн дьайҕарыыта суолга торҕоннообут үөр бөрөлөр сулукучуйан киирдилэр. В. Протодьяконов
Уум быыһынан үлүгүнэйэ сытан, Үөл-дьүөл үрүҥ түүн дьайҕарыыта, Ити мин кими көрөн аһардым? - Астыбыт халлаанныы сырдаатым. М. Тимофеев
Өрүкүйбүт буор сиккиэр тыалга оҕустаран дьайҕарыыта көрбүтэ: тротуар устун буор анныттан Аннушка, үүт-үкчү халлаан сырдыыта туох барыта сыыйа-баайа көстөн кэлэрин курдук, тахсан кэллэ. «ХС»

быһ. солб. аат., кэпс., ахсарб. Итиччэ кыра. ☉ Такая малость, такой пустяк, такая ничтожность
Итиҥэйи кыайбаккын дуо?  [Чоочо:] Итиҥэй бэйэлээххинэн Иэскин сабаары Илдьэ да испитиҥ баар. А. Софронов
[Бастакы бөрө:] Доҕоччукпут сыыһа, Чуочайан-чаачайан, Тоҕо дьоҕуһай. Итиҥэйи үс гыннахха - этин-хаанын үллэрдэххэ Торҕоннообут кыыл тотуо суох, Аастыйбыт кыыл Астыныа суох. Н. Ефремов

туттул. сыһыан. холб. Этиллэр түбэлтэ киһи куттаныах, абааһы көрүөх санаатын үөскэтэр диэн бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает чувство испуга, неприязни говорящего по поводу содержания высказываемого (как страшно, как неприятно)
Эһэ, киһи этэ салаһыах, часкыйда. — Арай торҕоннообут суор өр буолабуола, үрдүлэринэн суксуйан иһэн, киһи этэ салаһыах, ис-иһиттэн иччилээхтик хааҕырҕаан ааһара. Эрилик Эристиин

сыһааҕыр диэн курдук
[Абааһы — Кулун Куллустуурга:] Торҕоннообут бэйэм дьэ торолуйуоҕум, сырҕаннаабыт бэйэм дьэ сыһаахтыйыам. ПЭК ОНЛЯ III
[Лоокуут (уокка ас кутар):] Аһаа сиэ, сыһаахтый! Күлүм аллай! Суорун Омоллоон
Дьэ оччоҕо буоллаҕа дии — араҕас арыынан асхарыйбыт, сыалаах этинэн сыһаахтыйбыт, кууллаах бурдугунан уруйдаабыт байылыат олох диэн. М. Доҕордуурап

дьүһ. туохт.
1. Суон, кэтит атахтаргынан туора-маары үктээн мөдөөннүк сыҕарый. ☉ Делать медленные неровные шаги, будучи толстоногим
Саҥардыыҥҥыта эһэ сылдьыбыт эбит. Бу төттөрү-таары бадаалаабыт, сыппатах, торҕоннообут күтүр буоллаҕа. Суорун Омоллоон
2. көсп., кэпс. Бөдөҥ буукубаларынан туора-маары суруйан адаарыт (үксүгэр кыра үөрэхтээх киһи туһунан). ☉ Писать размашисто большими буквами (обычно о малограмотном человеке)
«Суох, маннык сылдьар табыллыбат»,– дии санаата Даша уонна тэтэрээт илииһин сулбу тардан ылан суруйан бадаалаата. М. Попов

туохт.
1. Бааһынан бүрүлүн, бааһыр, бааһыран ыарый. ☉ Покрываться язвами; болеть, недомогать от застарелой раны. Ат сырҕаннаабыт
2. Киҥнэн-уордан, адьырҕаҕын киллэр (аччык эбэтэр бааһырбыт кыыл туһунан). ☉ Рассвирепеть (от голода или ран — о хищниках). Эһэ сырҕаннаабыт
□ [Манчаары:] Моонньубуттан кууһан туран Моонньоҕон хара хараххынан Уйадыйа көрөҥҥүн Сырҕаннаабыт сүрэхпин Сылаанньытыаҥ буолуо дуо? И. Гоголев
[Абааһы Кулун Куллустуурга:] Чиргэл уҥуоххун кумалаатым — Торҕоннообут бэйэм дьэ торолуйуоҕум, Сырҕаннаабыт бэйэм дьэ сыһаахтыйыам. ПЭК ОНЛЯ III