несчастный случай; увечье, травма (при несчастном случае); оһолго өл = погибнуть трагически (в результате несчастного случая).

получать увечье, травму (случайно); суолга оһоллон = получить травму в пути.

аат. Оһолго түбэһии, эчэйии. ☉ Несчастный случай, травма, увечье
Арыгыттан тэптэрэн өлүүсүтүү, оһоллонуу, кэргэнниилэр арахсыылара, этиһии, охсуһуу үгүс буолара. ПДИ КК
Ук төбөтө уһуктаах, сытыылыырга сиргэ батары анньан тирэниллэр, оччоҕо оһоллонуу тахсыбат. ПАЕ ОС
Оһоллонуу да баар курдук үһү. «ХС»

1) имеющий увечье, травму; с... увечьем, с... травмой; травмированный; 2) вредный, смертоносный; оһоллоох уһун субуйа батас длинная смертоносная пальма (эпитет древнего холодного боевого оружия у якутов).

аат. Туохха эмэ дэҥнэнии, оһоллонуу; уҥуохтаргын тоһутуу. ☉ Травма, увечье; перелом (костей)
Быһайын ыһыахха туста сылдьан, кини обургу соҕус эчэйии ылбыта, буолаары буолан сискэ. Э. Соколов
Уол, өрүсүһэн, атаҕын өрө көтөҕө охсон биэрэн, эчэйииттэн арыычча быыһаммыта. П. Степанов
Марина Константиновна эчэйиитэ итинэн эрэ бүппэтэх, элбэх эбит. Илиитэ, атаҕа, ойоҕоһо, сиһэ кытта тостуулаах. ӨӨ ДДьДТ

аат. Алҕаска, дэҥҥэ эчэйии, өлүү. ☉ Несчастный случай; увечье, травма (при несчастном случае)
Чугастан оһолго тиийэ чугаһы чуҥнуу сатыыбын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Киһиэхэ күҥҥэ түөрт уон түөрт оһол сыстар. А. Софронов
Үөһээ дойдуттан Үргүөр үргүйбэтин, Аллараа дойдуттан Аргыар аргыйбатын, Орто дойдуттан Оһол таарыйбатын. П. Ойуунускай
◊ Оһол быатыгар — туох эмэ куһаҕан (хол., эчэйии) буоларыгар төрүөт буолуу. ☉ К несчастью (напр., травма). Оһол быатыгар тартаран бардаҕа. Оһолго түбэспит — саахалламмыт, дэҥнэммит. ☉ Попал в аварию (автомобильную), получил травму
Хайдах күн тура-тура оһолго түбэһэн иһэбин. «ХС». Оһол уола миф. — саха былыргы итэҕэлинэн, өс-саас, кыргыс, өлөрсүү таҥарата. ☉ По древним якутским поверьям, божество брани, раздора, битв
Оһол уола уруйдаата, Илбис кыыһа иэхэйдээтэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оһол уола Оп-соллоҥ, Обот мэнэгэй, Уот Солуонньай обургу, Уйусхах былытын олбохтонон Уһуутаан уйуһуйан эрэр эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оһол уола убайыҥ Оройгор-ойоҕоскор Онолуйа туойдун! П. Ойуунускай
ср. тюрк. усал, осол ‘небрежный, нерадивый; скверный, дурной’, монг. осол ‘небрежность, неосторожность; несчастный случай’

1. аат.
2. Алдьархай, ыарахан түбэлтэ, ынырык быһылаан. ☉ Беда, несчастье, трагедия
   Дьэ иэдээн бөҕөнү оҥордо: биир титиик сүөһүнү кэрдэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
   Ити кыһын, сэрии иэдээнигэр сут мэҥэстэн, алдьархай ааҥнаабыт. Софр. Данилов
   Сааппас обургу иэдээни тардаары гынна! Н. Габышев
   Мотуор хаамтаҕына иэдээн. Балык бөҕө сытыйыа. Эрчимэн
3. Үчүгэйэ суох быһыы, киһи сөбүлээбэт түбэлтэтэ, кыбыстыылаах дьыала. ☉ Неприятное событие, неприятность
   [Ыстапаан:] Оҕонньор! Хата билигин аҕабыыкка таарыйаар, баҕар, ити кыыс бэргэһэлэнэригэр тиийэн аккаастаан, иэдээни оҥоруо. А. Софронов
   Ити иэдээн [сымыйа сурах] Кирилл Иванову эмискэ дьоллообута - Нариччаан бэрт түргэнник киниэхэ эргэ тахсыбыта. Н. Габышев
   Иккис иэдээним бу маннык: Эрэсиими кэһэ турабын. Баал Хабырыыс
4. Туохтан эмэ оһол, дэҥ тахсыыта. ☉ Несчастный случай, увечье, травма
   Кыратык быһалаан да диэн, дуоҕалаах кытахха аны киһи халтарыйан дуу, бүдүрүйэн дуу иэдээн буолуо. М. Чооруоһап
   Бу куһаҕан, эргэ косилканы уонна бэйэм үлэбин көрөөт биллим, охсор саҕана иэдээн тахсыбатын диэн кичэйэн көрөбүн. М. Шолохов (тылб.)
5. саҥа алл. суолт. Соһуйууну, куттаныыны көрдөрөр. ☉ Выражает испуг, удивление
   Эмискэ күөрэйдэ Икки кынчаал үөһэ - Иҥсэлээхтик эккэ тиийдэ, Ньимис гына түһэ. Өлөн иһэн биир үөдэн Үөгүлээбитинэн оҕунна... Доҕотторуом, оо, иэдээн, Сүүрүү, сырсыы хойунна: Фашист ирдьит ыта Эһигини үрэр, биллэ. Л. Попов
   ♦ Иитэ суох иэдээн, аана суох алдьархай көр аан I
   Сороҕор бэрт кыраттан олоҕун устата бараммат иитэ суох иэдээнигэр, аана суох алдьархайыгар тэбиллиэххин сөп. И. Гоголев
   Ааҥнаабыт алдьархайтан кини [Кудаҥса] хас да төгүл сорук соруйан быыһанарга холоммутун үрдүнэн, сырыы аайы уруккутааҕар уонунан ордук, өлүүлээх-сүтүүлээх, этэргэ дылы, иитэ суох иэдээн, аана суох алдьархай буулуур. ФЕВ УТУ

1) печень, печёнка || печёночный; сыалыһар быара печень налима (считается лакомством); быарым ыалдьар у меня болит печень; 2) перен. выступающая часть, выступ чего-л.; томтор быарыгар а) на пригорке; б) на припёке # быара кырыыланар он испытывает раздражение против кого-л., сердит на кого-л. (букв. его печень стала ребром); быаргынан сыыл = а) ползать на животе; б) тяжело заболеть; получить тяжёлую травму; быаргын тарбаа= смеяться (долго, весело); быар мас подставка под середину нижней жерди (у изгороди на кольях); сыалыһар быара буолар он льстит, лебезит (букв. становится печенью налима).

I 1) кровь || кровяной; кровавый; хаан эргийиитэ кровообращение ; хаан барыыта кровотечение; хаан баттааһына а) кровяное давление; б) разг. гипертония; хаан туруута кровоподтёк; хаан өҥө (или өҥ) кровавый цвет; хаан кыһыл кроваво-красный; хаан тохтуута кровопролитие; 2) перен. кровь, близкое кровное родство || кровный; кровнородственный; биир хаан дьон они одной крови; хаан уруу а) кровное родство; б) кровный родственник; хаан тардар (или тамайар) кровь говорит в ком-л. (о проявлении чувства кровного родства); хаан хаантан хаалыа (или көтүө) дуо? разве кровь отстанет от крови? (говорится о человеке, унаследовавшем отрицательные черты характера отца, матери или какого-л. родственника); 3) цвет лица; хаана нууччалыы у него русское лицо; хаана ыраас у него лицо светлое, он светлолиц; 4) перен. разг. нрав, характер; кини хаана итинник у него такой характер; 5) кровяная колбаса # күүстээх (или тоҥ, уордаах) хааҥҥын көрдөр = разг. сердиться на кого-л.; раздражённо реагировать на чьи-л. слова или поступки; кыыс хаана киирбит к ней вернулась девичья кровь (говорят о женщине, когда она выглядит гораздо моложе своих лет); кыыһырар хаана суох киһи или кыыһырар хаан диэн суох киһитэ разг. он никогда не сердится, всё переносит (букв. у него нет сердитой крови); өйдөөх хаан разг. а) здравый ум; б) внимательность; өйдөөх хааҥҥын киллэрэн олорон суруй пиши внимательно; хаана алдьаммыт разг. у него кровь испорчена (говорится о человеке, имеющем какую-л. тяжёлую душевную травму и болезненно переносящем всё, что напоминает ему об этом); хаан аҥардаах смешанной породы, полукровка (о животном); хаана-баапа суох хаалыма разг. ответить каким-л. образом на обиду, в какой-то мере отомстить обидчику; хаана буһан (или хойдон) разг. в гневе, в ярости; хаан олбохтоох кровавый (запятнавший себя кровью многих жертв); хаан оонньооһуна а) нездоровый румянец; хаана сирэйигэр оонньуур эбит у него нездоровый румянец; б) аффект; хаан өстөөх кровный враг; хаан өстөһүү кровная вражда; хаан хааҥҥа кровь за кровь; хаанын кэс = проливать чью-л. кровь, убивать кого-л.; булт хаанын кэспит эрэ киһи разг. дичи он убивал премного; хаанынан ытаа = плакать кровавыми слезами; плакать по утраченному; хаанын уулаа = пить чью-л. кровь (т. е. жестоко эксплуатировать); хааҥҥа суун = обагрить себя кровью; хааҥҥын тох = проливать свою кровь за кого-что-л.; хааҥҥын хамсат = краснеть (от стыда, волнения и т. п.).
II частица усил. выражает усиление признака предмета, часто с почтительно-восторженным оттенком: кыһалҕа хаан үөрэттэҕэ нужда-матушка научила; тойон хаан киһи почтённый внушительный человек; хотун хаан дьахтар солидная важная дама; эдэригэр уола хаан этэ он в молодости был славным малым; сор хааммын сордоото он меня изрядно измучил.